<\/p>\n
Patologie wolno\u015bci bywaj\u0105 r\u00f3wnie zgubne jak patologie tyranii –\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n o wiele trudniej je dostrzec i im zaradzi\u0107.<\/em><\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 JAMES\u00a0 MADISON\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Ameryka\u0144ski socjolog Ma\u00f1uel Castells z University of California w Berkeley, zajmuj\u0105cy si\u0119 wp\u0142ywem nowych sieci teleinformatycznych na \u017cycie spo\u0142eczne i ekonomiczne, ukazuje w swych badaniach jak rewolucja informatyczna lat osiemdziesi\u0105tych mia\u0142a kluczowe znaczenie dla reorganizacji kapitalizmu. O rozmiarach i znaczeniu tych przemian \u015bwiadcz\u0105 r\u00f3wnie\u017c zagro\u017cenia, jakie pojawi\u0142y si\u0119 wraz z nimi. Oczywi\u015bcie sama rewolucja technologiczna jest czym\u015b jak najbardziej potrzebnym i po\u017cytecznym (my\u015bl\u0119 te\u017c, \u017ce by\u0142a nieunikniona), niemniej wi\u0105\u017ce si\u0119 potencjalnie z zagro\u017ceniami, o jakich do tej pory po prostu nie mog\u0142o by\u0107 mowy. Kilkadziesi\u0105t lat temu wybitny filozof Herbert Marcuse pisa\u0142 o spo\u0142ecze\u0144stwie, w kt\u00f3rym \u201edobra i us\u0142ugi (…) narzucaj\u0105 system spo\u0142eczny jako ca\u0142o\u015b\u0107. \u015arodki masowego transportu i komunikacji, wyposa\u017cenie mieszka\u0144, \u017cywno\u015b\u0107 i ubranie, niepowstrzymany zalew produkcji przemys\u0142u rozrywkowego i informacyjnego nios\u0105 ze sob\u0105 wyznaczone postawy i zwyczaje, okre\u015blone intelektualne i emocjonalne reakcje, kt\u00f3re wi\u0119cej lub mniej przyjemnie wi\u0105\u017c\u0105 konsument\u00f3w z producentami, a przez nich z ca\u0142o\u015bci\u0105. Wyroby indoktrynuj\u0105, manipuluj\u0105; wspieraj\u0105 fa\u0142szyw\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, kt\u00f3ra nie zauwa\u017ca w\u0142asnego fa\u0142szu. <\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n W miar\u0119 jak te dobroczynne produkty staj\u0105 si\u0119 dost\u0119pne coraz wi\u0119kszej ilo\u015bci jednostek w coraz wi\u0119kszej liczbie klas spo\u0142ecznych \u2013 indoktrynacja, kt\u00f3rej s\u0105 no\u015bnikiem, przestaje by\u0107 reklam\u0105, staje si\u0119 sposobem \u017cycia. Jest to dobry spos\u00f3b \u017cycia \u2013 znacznie lepszy ni\u017c przedtem \u2013 i jako dobry spos\u00f3b \u017cycia przeciwstawia si\u0119 on zmianie jako\u015bciowej. W ten spos\u00f3b wy\u0142ania si\u0119 wz\u00f3r jednowymiarowej my\u015bli i zachowania<\/em>, w kt\u00f3rym idee, aspiracje i cele przekraczaj\u0105ce przez sw\u0105 tre\u015b\u0107 oficjalne uniwersum dyskursu i dzia\u0142ania s\u0105 albo odrzucane, albo redukowane do poj\u0119\u0107 tego uniwersum. S\u0105 one definiowane na nowo poprzez racjonalno\u015b\u0107 danego systemu i jego ilo\u015bciowego przed\u0142u\u017cania\u201d.5<\/a> Spo\u0142ecze\u0144stwo, \u201ekt\u00f3re dzia\u0142a poprzez manipulowanie potrzebami przez w\u0142a\u015bcicieli kapita\u0142u, zapobiega w ten spos\u00f3b wy\u0142onieniu si\u0119 skutecznej opozycji przeciwko ca\u0142o\u015bci\u201d. 6<\/a> Spo\u0142ecze\u0144stwo to dosz\u0142o dzi\u015b do punktu, w kt\u00f3rym \u201ecelem tych, kt\u00f3rzy odpowiadaj\u0105 za wytwarzanie i sprzeda\u017c towar\u00f3w (ju\u017c) na globalnym rynku, kt\u00f3rzy prowadz\u0105 dzi\u015b badania nad marketingiem i reklam\u0105, nauczaj\u0105 ich i je praktykuj\u0105, jest zar\u00f3wno sprzedanie coraz m\u0142odszym pokoleniom jak najwi\u0119kszej ilo\u015bci wszelkich towar\u00f3w, jak i zaszczepienie starszym gust\u00f3w m\u0142odych. Spece od marketingu i handlu \u015bwiadomie poluj\u0105 na m\u0142od\u0105 klientel\u0119 z (…) na tyle nieukszta\u0142towanym smakiem, \u017ce \u0142atwo si\u0119 poddaje celowej manipulacji (…) . Ci awatarowie konsumpcyjnego kapitalizmu pracuj\u0105 zarazem usilnie nad regresj\u0105 doros\u0142ych, pragn\u0105c rozbudzi\u0107 w nich zachcianki i nawyki w\u0142a\u015bciwe dzieciom, \u017ceby m\u00f3c na ca\u0142ym \u015bwiecie sprzedawa\u0107 bezu\u017cyteczne w gruncie rzeczy towary (…) , na kt\u00f3re nie ma wyra\u017anego rynkowego zapotrzebowania (…)\u201d .7<\/a> Tak pisa\u0142 z kolei kilka lat temu Benjamin Barber. Od czas\u00f3w Marcuse\u2019a rynek nasyci\u0142 si\u0119 do tego stopnia, i\u017c nawet sztuczne potrzeby konsument\u00f3w zosta\u0142y zaspokojone. System stan\u0105\u0142 przed dylematem: rynek produkuj\u0105cy nadmiar towar\u00f3w musi albo si\u0119 rozwija\u0107, albo zgin\u0105\u0107. Je\u015bli ubodzy nie mog\u0105 wzbogaci\u0107 si\u0119 na tyle, \u017ceby sta\u0107 si\u0119 konsumentami (a nie mog\u0105 w\u0142a\u015bnie z powodu mechanizm\u00f3w jakie ten rynek wprowadzi\u0142, i kt\u00f3rych w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci pilnuje), to w takim razie trzeba obni\u017cy\u0107 wiek \u201e\u015bwiadomego\u201d konsumenta, tj. takiego, kt\u00f3ry za spraw\u0105 \u201eswojego wyboru\u201d domaga si\u0119 konsumpcji (naturalnie poj\u0119cia \u015bwiadomo\u015b\u0107 <\/span>i konsument <\/span>\u00a0wykluczaj\u0105 si\u0119 ca\u0142kowicie), nale\u017cy jednocze\u015bnie wzbudzi\u0107 w doros\u0142ych nowe, dzieci\u0119ce potrzeby. Tym sposobem mamy upieczone dwie pieczenie przy jednym ogniu \u2013 rodzic nie b\u0119dzie odmawia\u0142 dziecku jego zachcianki, czy nie daj b\u00f3g, t\u0142umaczy\u0142 mu, o co w tym wszystkim chodzi, a w dodatku kupi nie jeden lecz dwa produkty \u2013 przecie\u017c on ma tak\u0105 sam\u0105 zachciank\u0119 (czyt. \u201epotrzeb\u0119\u201d). Barber nazywa tego typu zabiegi marketingowe, jak te\u017c sytuacj\u0119, do kt\u00f3rej one w gruncie rzeczy doprowadzaj\u0105, infantylizacj\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa<\/em>. To, z czym mamy obecnie do czynienia, celnie uchwyci\u0142 w rozwini\u0119ciu tytu\u0142u swojej ksi\u0105\u017cki Skonsumowani<\/em> (2007 r.): \u201eJak rynek psuje dzieci, infantylizuje doros\u0142ych i po\u0142yka obywateli\u201d. Infantylizacja jest logicznym nast\u0119pstwem poczyna\u0144, o kt\u00f3rych pisa\u0142 Marcuse, poczyna\u0144 maj\u0105cych na celu i prowadz\u0105cych do sytuacji, w kt\u00f3rej wszelkie si\u0142y od\u015brodkowe w spo\u0142ecze\u0144stwie, a wi\u0119c takie, kt\u00f3re wnosz\u0105 krytyk\u0119 i \u015bwie\u017ce spojrzenie na kostniej\u0105ce struktury i rodz\u0105ce si\u0119 patologie, zostaj\u0105 natychmiast przezwyci\u0119\u017cone ju\u017c w zarodku \u2013 \u201ewszelkie warunki wst\u0119pne, kt\u00f3re mog\u0105 zaistnie\u0107 dla jakiegokolwiek przewrotu, wykorzystywane s\u0105 tak, by do niego nie dopu\u015bci\u0107\u201d.8<\/a> Infantylizacja zacz\u0119\u0142a si\u0119 od doros\u0142ych, potem naturaln\u0105 kolej\u0105 rzeczy rozla\u0142a si\u0119 na obywateli \u2013 ludzie powszechnie przestaj\u0105 by\u0107 \u015bwiadomi swoich obowi\u0105zk\u00f3w, co szczeg\u00f3lnie jaskrawo wida\u0107 po skutkach ich dzia\u0142a\u0144 w przypadku funkcji zwi\u0105zanych z du\u017c\u0105 moc\u0105 decyzyjn\u0105 \u2013 i w ko\u0144cu trzecia, ostatnia faza: zaczyna u nas dorasta\u0107 pokolenie, kt\u00f3re ca\u0142kowicie zosta\u0142o wychowane przez korporacje \u2013 dzieciaki, je\u017cd\u017c\u0105ce mi\u0119dzy p\u00f3\u0142kami supermarket\u00f3w w w\u00f3zkach z towarem \u2013 pierwsze zapami\u0119tane urodziny w McDonald\u2019s albo czym\u015b takim, dziesi\u0119\u0107 godzin na dob\u0119 sp\u0119dzanych cz\u0119\u015bciowo lub ca\u0142kowicie w wirtualnym \u015bwiecie \u2013 dzieci te od najm\u0142odszych lat pod\u0142\u0105czane s\u0105 do wirtualnego \u015bwiata i dos\u0142ownie wypychane, wyrzucane z realu, sex, rywalizacja i przemoc od najm\u0142odszych lat \u2013 New York Times Magazine<\/em> zachwyca si\u0119 mod\u0105 \u201ejakiej pragn\u0105 dzieci \u2013 informacje z pierwszej r\u0105czki\u201d, namawiaj\u0105c niemal siedmiolatki do noszenia string\u00f3w\u201d 9<\/a> \u2013 wszystko to pod odwr\u00f3conym okiem zinfantylizowanych rodzic\u00f3w. Chodzi wi\u0119c ju\u017c nie tylko o przysz\u0142o\u015b\u0107 demokracji, ale o przysz\u0142o\u015b\u0107 cywilizacji. Te dorastaj\u0105ce dzieci korporacji wejd\u0105 w doros\u0142o\u015b\u0107 w otoczeniu rozwijaj\u0105cych si\u0119 w\u0142a\u015bnie technologii. Jak by one nie wygl\u0105da\u0142y, to jedno wydaje si\u0119 pewne: w percepcji cz\u0142owieka coraz bardziej b\u0119dzie si\u0119 zmniejsza\u0107 bezpo\u015brednie do\u015bwiadczenie \u015bwiata zewn\u0119trznego. Castells na okre\u015blenie tego zjawiska wprowadzi\u0142 poj\u0119cie wirtualno\u015bci rzeczywistej <\/em>(real virtuality<\/em><\/strong>) \u2013 ju\u017c dzisiaj na tyle du\u017co bod\u017ac\u00f3w (informacji) dociera do ludzi za po\u015brednictwem medi\u00f3w, \u017ce dla wielu bardziej realne jest to, co dzieje si\u0119 na monitorze, ekranie, wy\u015bwietlaczu, co s\u0142ycha\u0107 w g\u0142o\u015bnikach. Traktuj\u0105 to bardziej powa\u017cnie i ma to dla nich wi\u0119ksze znaczenie. Mamy zatem trzy fazy (etapy) w ewolucji naszego spo\u0142ecze\u0144stwa od epoki industrialnej do epoki informacji: spo\u0142ecze\u0144stwo jednowymiarowe <\/em>\u2013 nie traktuje powa\u017cnie \u017cadnego rzeczywistego zagro\u017cenia ani rzeczywistej patologii powstaj\u0105cych w jego \u0142onie, b\u0105d\u017a udaje, \u017ce ich nie ma, trywializuje i wch\u0142ania wszelk\u0105 krytyk\u0119, a zagro\u017cenie widzi na zewn\u0105trz, w inno\u015bci. Nast\u0119pnie mamy infantylizacj\u0119<\/em> \u2013 nie dostrzega si\u0119 ju\u017c \u017cadnego rzeczywistego zagro\u017cenia ani rosn\u0105cych patologii, krytyki ju\u017c w og\u00f3le si\u0119 nie rozumie, gdy\u017c ludzie nie s\u0105 ju\u017c w stanie wyj\u015b\u0107 poza oficjalne (infantylne) uniwersum dyskursu i dzia\u0142ania, a tylko stamt\u0105d mo\u017cliwa jest jakakolwiek sensowna analiza tego, z czym mamy obecnie do czynienia. Zagro\u017cenia, o kt\u00f3rych si\u0119 m\u00f3wi, nadal s\u0105 wyimaginowane \u2013 terrory\u015bci, grypa \u2013 jednak nie s\u0105 ju\u017c na zewn\u0105trz, lecz wewn\u0105trz, gdy\u017c korporacje (kt\u00f3rych maj\u0105tek przekracza zwykle maj\u0105tki wielu pa\u0144stw) dzia\u0142aj\u0105 ju\u017c globalnie. I wreszcie trzecia faza, w kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bnie wchodzimy \u2013 faza wirtualno\u015bci rzeczywistej<\/em>. Nie ma, jak s\u0105dz\u0119, wi\u0119kszego znaczenia, czy te trzy etapy pomniejszania, zniewalania cz\u0142owieka s\u0105 przypadkowym, cho\u0107 zupe\u0142nie logicznym, nast\u0119pstwem zdarze\u0144, czy te\u017c zaplanowanym, a zatem r\u00f3wnie\u017c posiadaj\u0105cym sw\u0105 logik\u0119, dzia\u0142aniem. Jedyn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 b\u0119dzie to, \u017ce je\u015bli przyjmiesz, i\u017c jest to zaprogramowane dzia\u0142anie, to us\u0142yszysz te wszystkie frazesy o \u201espiskowej teorii\u201d, rzucane jako argument przeciw, natomiast m\u00f3wi\u0105c o samoczynnym, niemniej posiadaj\u0105cym wyra\u017an\u0105 logik\u0119 nast\u0119pstwie, odbierzesz oponentom mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyt\u0142umaczenia ich braku zainteresowania zaistnia\u0142\u0105 sytuacj\u0105. Bo to, \u017ce wszystkie opisane tu trzy etapy s\u0105 logicznym nast\u0119pstwem, jest oczywiste i ka\u017cdy sam mo\u017ce to dok\u0142adnie zanalizowa\u0107 \u2013 przedstawi\u0142em tu jedynie mo\u017cliwie najkr\u00f3tszy szkic tego, co dzia\u0142o si\u0119 z tzw. zachodnim spo\u0142ecze\u0144stwem przez ostatnie siedemdziesi\u0105t lat. (Od lat osiemdziesi\u0105tych zachodni model \u201e\u017cycia\u201d rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 niemal na ca\u0142ej Planecie).\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>\u00a0<\/p>\n <\/strong>\u00a0<\/p>\n Z. H. <\/strong><\/span><\/p>\n <\/p>\n
\n