<\/p>\n
Art. 20 Konstytucji RP<\/em> stwierdza, \u017ce: \u201eSpo\u0142eczna gospodarka rynkowa, oparta na wolno\u015bci dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, w\u0142asno\u015bci prywatnej oraz solidarno\u015bci, dialogu i wsp\u00f3\u0142pracy partner\u00f3w spo\u0142ecznych stanowi podstaw\u0119 ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej\u201d.<\/span><\/p>\n Samo poj\u0119cie powsta\u0142o w latach 30. XX w., w Niemczech, w\u015br\u00f3d przedstawicieli szko\u0142y ordoliberalanej. Po raz pierwszy terminu Soziale Marktwirtschaft<\/em> u\u017cy\u0142 A. M\u0171ller-Armack.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Ordoliberalizm znany jest przede wszystkim jako ta doktryna ekonomiczna, dzi\u0119ki kt\u00f3rej po II wojnie \u015bwiatowej nast\u0105pi\u0142 tak znaczny i szybki wzrost gospodarki Niemiec Zachodnich. Stara\u0142 si\u0119 on przy zastosowaniu pomys\u0142\u00f3w liberalnych odchodzi\u0107 od obecnej w Niemczech od dziesi\u0119cioleci zasady interwencjonimu pa\u0144stwowego. Teoretyczne podstawy ordoliberalizmowi dali w 1932 r. trzej profesorowie: ekonomista Walter Eucken oraz prawnicy Franz B\u00f6hm i Hans Grossmann-D\u00f6rth, tworz\u0105c tzw. szko\u0142\u0119 frybursk\u0105. Duchowymi przyw\u00f3dcami ordoliberalizmu byli Walter Eucken i Wilhelm R\u00f6pke.<\/span><\/p>\n \u201eIdea \u201eordo\u201d si\u0119ga\u0142a do \u015bredniowiecznej doskona\u0142ej konstrukcji \u015bwiata, stworzonego przez Boga. (\u2026) idea ta by\u0142a zastanym porz\u0105dkiem, w ramach kt\u00f3rego jednostka mog\u0142a swobodnie dzia\u0142a\u0107, natomiast granic\u0119 tej swobody wyznacza\u0142 porz\u0105dek prawny. Ordoliberalizm nawi\u0105zywa\u0142 do koncepcji ekonomicznych, socjalnych, prawnych i etycznych liberalizmu angielskiego i francuskiego oraz katolickiej idei \u201eporz\u0105dku spo\u0142ecznego\u201d.\u201d[1]<\/a><\/span><\/p>\n Tworz\u0105c sw\u00f3j kierunek w l. 30. XX w. ordolibera\u0142owie mieli do czynienia z sytuacj\u0105, kiedy to tradycyjny liberalizm za\u0142ama\u0142 si\u0119 na ich oczach po doj\u015bciu do w\u0142adzy Adolfa Hitlera. Uwa\u017cali (lub przynajmniej taki pogl\u0105d starali si\u0119 lansowa\u0107), i\u017c tworz\u0105 swoist\u0105 \u201etrzeci\u0105 drog\u0119\u201d ekonomiczn\u0105 \u2013 ani socjalizm, ani liberalizm.<\/span><\/p>\n Praktycznie bli\u017csze to by\u0142o przekszta\u0142ceniu liberalizmu, zgodnemu z oczekiwaniami niemieckiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Wychowani w pos\u0142usze\u0144stwie dla prawa i tradycji, zgodnie ze wskazaniami wci\u0105\u017c przypominanych autorytet\u00f3w, Niemcy nie byli przychylni ani demokracji ani liberalizmowi.<\/span><\/p>\n Ordolibera\u0142owie postanowili zast\u0105pi\u0107 dotychczasowe \u2013 filozoficzne \u2013 podstawy liberalizmu nawi\u0105zaniem do religii, z niej wyprowadzaj\u0105c poj\u0119cie wolno\u015bci. Zwr\u00f3cili te\u017c uwag\u0119 na \u015bci\u015blejsze powi\u0105zanie ekonomii z moralno\u015bci\u0105. W. Eucken uwa\u017ca\u0142 wr\u0119cz, \u017ce ekonomia musi przyj\u0105\u0107 zasady etyczno-moralne za sw\u0105 podstaw\u0119, inaczej wprowadzi tylko drapie\u017cny kapitalizm.<\/span><\/p>\n Opieraj\u0105c swe pogl\u0105dy na gruncie kulturowym, Eucken i jego koledzy byli zdania, i\u017c ka\u017cdy z obywateli stanowi nade wszystko cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3lnoty, jak\u0105 ukszta\u0142towa\u0142a historia i kultura. W klasycznym liberalizmie \u2013 jednostka jest samotna i sama \u2013 w oparciu i zdolno\u015bci i mo\u017cliwo\u015bci \u2013 realizuje zamierzenia. Ordolibera\u0142owie byli zdania, i\u017c o losie jednostek decyduj\u0105 \u2013 ich wsp\u00f3lnota, obyczaje, religia i wszelkiego rodzaju \u2013 tradycja.<\/span><\/p>\n W okresie nazistowskim fryburczycy wr\u0119cz przesun\u0119li akcenty swojej dzia\u0142alno\u015bci \u2013 z ekonomii ku sferze etycznej. To akurat nie spowodowa\u0142o nagonki w\u0142adz hitlerowskich., bo ordolibera\u0142owie (w swoich w\u0142asnych celach) starali si\u0119 eksponowa\u0107: rodzin\u0119, tradycj\u0119 lokaln\u0105, przywi\u0105zanie Niemc\u00f3w do swoich land\u00f3w i niemiecko\u015bci jako takiej.<\/span><\/p>\n W dodatku starali si\u0119 podkre\u015bli\u0107 znaczenie cn\u00f3t chrze\u015bcija\u0144skich (co wyra\u017anie r\u00f3\u017cni ich od libera\u0142\u00f3w klasycznych), a g\u0142\u00f3wnym antenatem by\u0142 im Tomasz z Akwinu.<\/span><\/p>\n Adresatem doktryny by\u0142a g\u0142\u00f3wnie klasa \u015brednia. Ordolibera\u0142owie byli zdania, i\u017c swoistemu \u201eubur\u017cuazyjnieniu\u201d winien poddany zosta\u0107 proletariat. Dotychczas by\u0142 on pozbawiony w\u0142asnego maj\u0105tku. Fryburczycy chcieli, by dotychczasowy proletariat w jak najwi\u0119kszej mierze zasili\u0142 szeregi klasy \u015bredniej, staj\u0105c si\u0119 posiadaczami niewielkich maj\u0105tk\u00f3w i tzw. \u015brodk\u00f3w trwa\u0142ych \u2013 mieszka\u0144, budynk\u00f3w, ogr\u00f3dk\u00f3w \u2013 co da im mo\u017cliwo\u015b\u0107 nabycia nowych mentalnie nawyk\u00f3w \u2013 nade wszystko dba\u0142o\u015bci o w\u0142asno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n To z kolei doprowadzi do stanu, gdy nie tylko nie przy\u0142\u0105cz\u0105 si\u0119, ale te\u017c b\u0119d\u0105 czynnie sprzeciwia\u0107 radykalnym ruchom polityczno-spo\u0142ecznym, z obawy o utrat\u0119 maj\u0105tku. Nie nale\u017cy mie\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c podtekst takiego toku my\u015blenia adresowany by\u0142 g\u0142\u00f3wnie przeciwko nazizmowi i komunizmowi.<\/span><\/p>\n Kiedy po II wojnie \u015bwiatowej alianci zastanawiali si\u0119, jak\u0105 drog\u0119 rozwoju obra\u0107 dla Niemiec, ordoliberalizm okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 najwygodniejsz\u0105 doktryn\u0105. Jego tw\u00f3rcy nie wsp\u00f3\u0142pracowali z hitlerowcami, by\u0142 doktryn\u0105 stricte <\/em>rodzim\u0105, co przy nieufno\u015bci Niemc\u00f3w do okupant\u00f3w stawa\u0142o si\u0119 wa\u017ckim atutem, nie reprezentowa\u0142 idei USA i Wielkiej Brytanii (tam neoliberalizm), zwraca\u0142 baczn\u0105 uwag\u0119 na aspekt moralny dzia\u0142alno\u015bci ekonomicznej \u2013 a co wa\u017cne \u2013 by\u0142 do przyj\u0119cia przez mocarstwa zachodnie, gdy\u017c nie grozi\u0142 zastosowaniem teorii Keynesa \u2013 gdzie rozw\u00f3j zbroje\u0144 nakr\u0119ca koniunktur\u0119 \u2013 czyli nie grozi\u0142 powrotem faszyzmu.<\/span><\/p>\n Do najwa\u017cniejszych, wczesnych za\u0142o\u017ce\u0144 ordoliberalizmu, nale\u017ca\u0142y: odej\u015bcie od centralnego planowania jako nieefektywnego, uznanie rynku za najistotniejszy element systemu gospodarczego, walka z monopolami, prawne wyznaczenie zakresu i ingerencji pa\u0144stwa oraz konkurencji, zabezpieczenie prywatnej w\u0142asno\u015bci, wolno\u015b\u0107 jednostki oraz etyczny wymiar ekonomii.<\/span><\/p>\n Wg ordolibera\u0142\u00f3w nie stosowanie si\u0119 do tych zasad prowadzi do mo\u017cliwo\u015bci kolektywizmu, opanowania gospodarki przez rodzime czy mi\u0119dzynarodowe monopole oraz powstania spo\u0142ecze\u0144stwa masowego, co poprzez rosn\u0105cy populizm \u0142atwo mo\u017ce doprowadzi\u0107 ku komunizmowi.<\/span><\/p>\n \u201eWa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a konkurencja podporz\u0105dkowana pa\u0144stwu, istniej\u0105ca w warunkach r\u00f3wno\u015bci wp\u0142yw\u00f3w poszczeg\u00f3lnych podmiot\u00f3w na rynek i oparta na jasno okre\u015blonych zasadach (\u2026). Pa\u0144stwo spe\u0142nia\u0142o funkcj\u0119 instytucji kontroluj\u0105cej, zw\u0142aszcza w odniesieniu do monopoli. Ustawodawstwo antykartelowe to specyficzny rys doktryny ordoliberalnej, wynikaj\u0105cy z jednej strony z niech\u0119ci do monopoli, skompromitowanych wsp\u00f3\u0142praca z rz\u0105dem faszystowskim, z drugiej \u2013 z obaw, \u017ce ich wzmocnienie spowoduje zanik konkurencji, a wreszcie z dyktatu pa\u0144stw alianckich, nakazuj\u0105cych po wojnie demonopolizacj\u0119 gospodarki\u201d.[2]<\/a><\/span><\/p>\n Co prawda system ekonomiczny opiera\u0142 si\u0119 na wolnym rynku i w\u0142asno\u015bci prywatnej, to jednak rynek rozumiany by\u0142 specyficznie. I Walter Eucken i Wilhelm R\u00f6pke byli zdania, i\u017c rynek to bezpo\u015brednio do\u015bwiadczane przez obywateli wsp\u00f3lne dobro ca\u0142o\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Implikowa\u0142o to ochron\u0119 rynku w taki spos\u00f3b, by ani pa\u0144stwo ani \u017cadna grupa interes\u00f3w, maj\u0105ca prze\u0142o\u017cenie na establishment<\/em> polityczny, nie mog\u0142y go zaw\u0142aszczy\u0107, \u201eodebra\u0107\u201d obywatelom. Dlatego ordolibera\u0142owie byli przeciwni sterowaniu gospodark\u0105 przez instytucje pa\u0144stwowe.<\/span><\/p>\n Tym niemniej, zw\u0142aszcza w pocz\u0105tkowym okresie d\u0105\u017cenia do spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej, pa\u0144stwo mia\u0142o w ich koncepcji do odegrania ogromn\u0105 rol\u0119 \u2013 to ona mia\u0142o znale\u017a\u0107 metody na powstanie poszerzonej znacznie klasy \u015bredniej i ono winno pilnowa\u0107, by proces ten przebiega\u0142 bez zak\u0142\u00f3ce\u0144.<\/span><\/p>\n Wed\u0142ug Euckena pa\u0144stwo na pierwszym etapie musi umie\u0107 zach\u0119ci\u0107 ludzi do oszcz\u0119dno\u015bci (w warunkach powojennych, zniszczonych Niemiec, by\u0142o to jedyne mo\u017cliwe posuni\u0119cie). Nie da si\u0119 tego dokona\u0107, bez umiej\u0119tnego rozbudzenia w obywatelach dumy z tego, \u017ce ju\u017c co\u015b w\u0142asnego posiedli lub naby\u0107 zamierzaj\u0105.<\/span><\/p>\n Niezale\u017cno\u015b\u0107 maj\u0105tkowa jest bowiem zdaniem tw\u00f3rc\u00f3w ordoliberalizmu podstawow\u0105 opok\u0105 wolno\u015bci \u2013 buduje konserwatywne nastawienia (a ten, jak pisa\u0142am, mia\u0142 by\u0107 przeciwwag\u0105 dla ewentualnej \u201ezarazy\u201d komunizmu lub nazizmu) i rozbudza postawy pro-obywatelskie.<\/span><\/p>\n Sporo w tym racji, wida\u0107 to cho\u0107by na przyk\u0142adzie los\u00f3w polskiej inteligencji \u2013 p\u00f3ki by\u0142a finansowo niezale\u017cna \u2013 sta\u0107 j\u0105 by\u0142o na w\u0142asne s\u0105dy. Gdy przesz\u0142a na pozycje etatystyczne \u2013 podporz\u0105dkowa\u0142a si\u0119 linii politycznej kolejnych rz\u0105d\u00f3w, od totalitarnej fazy komunizmu w latach powojennych, przez bardziej ludzki socjalizm Gomu\u0142ki czy Gierka \u2013 po plan Balcerowicza.<\/span><\/p>\n Postawa Euckena wynik\u0142a z obserwacji realnych zachowa\u0144 rynku. Od ko\u0144ca wieku XIX bowiem da\u0142o si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 odej\u015bcie od lesseferyzmu w jego czystej postaci. Kapita\u0142 pocz\u0105\u0142 ulega\u0107 koncentracji \u2013 drobne podmioty gospodarcze, wcze\u015bniej stanowi\u0105ce podstaw\u0119 wolnego rynku, zacz\u0119\u0142y ust\u0119powa\u0107 korporacjom, powsta\u0142ym na skutek \u0142\u0105czenia si\u0119 firm.<\/span><\/p>\n Gospodarka rynkowa przybra\u0142a form\u0119 oligopolu<\/em> \u2013 czyli takiego systemu gospodarczego, gdzie prawa danej dziedziny gospodarki dyktuje kilka pot\u0119\u017cnych firm, z\u0142\u0105czonych zreszt\u0105 ze sob\u0105 nieformalnymi wi\u0119zami.<\/span><\/p>\n Miast dotychczasowych praw popytu i poda\u017cy, obywatele stan\u0119li wobec rzeczywisto\u015bci praktyk monopolistycznych, co spowodowa\u0142o kryzys \u015bwiatowej gospodarki na prze\u0142omie lat 20. i 30. XX w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 rz\u0105d\u00f3w zareagowa\u0142a wzmo\u017con\u0105 opiek\u0105 spo\u0142eczn\u0105, wprowadzeniem rob\u00f3t publicznych i dopuszczeniem do inflacji, by zwi\u0119kszy\u0107 wewn\u0119trzny popyt (keynesizm).<\/span><\/p>\n Ordolibera\u0142owie byli zdania, i\u017c takie post\u0119powanie, ten typ pa\u0144stwowego interwencjonizmu, niczego w gruncie rzeczy nie zmienia\u0142. Zamiast zniszczy\u0107 oligopol<\/em> \u2013 \u0142agodzi tylko skutki jego dominacji. Ich zdaniem interwencja pa\u0144stwa powinna by\u0107 skierowana przeciw strukturom kartelowym w celu przywr\u00f3cenie wielopodmiotowegop charakteru gospodarki, co gwarantowa\u0142oby powr\u00f3t idei wolnego rynku.<\/span><\/p>\n Je\u015bli nawet nie wszystkie ga\u0142\u0119zie gospodarki da si\u0119 zdemonopolizowa\u0107, to i tak pa\u0144stwo musi przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 nad firmami w ten spos\u00f3b, by nie dopu\u015bci\u0107 do odnowienia praktyk monopolistycznych.<\/span><\/p>\n Dlatego uwa\u017cali, i\u017c powinien istnie\u0107 szczeg\u00f3lnej rangi urz\u0105d antymonopolowy, maj\u0105cy uprawnienia do ingerencji w gospodark\u0119. Chcieli te\u017c zapobiega\u0107 inflacji poprzez powr\u00f3t do dawnego pieni\u0105dza, opartego na z\u0142ocie.<\/span><\/p>\n \u201eUstawodawstwo antykartelowe to specyficzny rys doktryny ordoliberalnej, wynikaj\u0105cy z jednej strony z niech\u0119ci do monopoli, skompromitowanych wsp\u00f3\u0142praca z rz\u0105dem faszystowskim, z drugiej \u2013 z obaw, \u017ce ich wzmocnienie spowoduje zanik konkurencji, a wreszcie z dyktatu pa\u0144stw alianckich, nakazuj\u0105cych po wojnie demonopolizacj\u0119 gospodarki\u201d.[3]<\/a><\/span><\/p>\n Do zada\u0144 pa\u0144stwa nale\u017ca\u0142a jedynie realizacja zasad gospodarki rynkowej (czyli stabilizacja pieni\u0105dza, zdrowa konkurencja, dzia\u0142alno\u015b\u0107 antykryzysowa) oraz system zabezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych, kt\u00f3rych rynek nie m\u00f3g\u0142 zagwarantowa\u0107.<\/span><\/p>\n Od roku 1948 ukazuje si\u0119 rocznik \u201eORDO \u2013 Jahrbuch f\u00fcr die Ordnung von Wirtschaft Und Gesellschaft\u201c, za\u0142o\u017cony przez Euckena i B\u00f6hma.<\/span><\/p>\n Ordoliberalizm wprowadzone zosta\u0142 w \u017cycie za czas\u00f3w kanclerza K. Adenauera. Ministrem gospodarki by\u0142 w\u00f3wczas Ludwig Erhard (p\u00f3\u017aniej tak\u017ce kanclerz RFN).<\/span><\/p>\n Koncepcja spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej zosta\u0142a wprowadzona w \u017cycie przez Ludwiga Erharda, niemieckiego ministra gospodarki w rz\u0105dzie K. Adenauera.<\/span><\/p>\n Droga Niemiec do obecnej pozycji by\u0142a specyficzna.<\/span><\/p>\n Wiele fabryk nie dzia\u0142a\u0142o (wobec ogromu zniszcze\u0144, braku r\u0105k do pracy etc.), ludzei nie mieli pracy, a pieni\u0105dz –\u00a0 praktycznie \u017cadnej warto\u015bci. Wci\u0105\u017c obowi\u0105zywa\u0142 wojenny system kartkowy i reglamentacja towar\u00f3w. Panowa\u0142y niedobory, kwit\u0142 czarny rynek. Z tak\u0105 sytuacj\u0105 musia\u0142 zmierzy\u0107 si\u0119 Ludwig Erhard, gdy w 1948 roku zosta\u0142 szefem administracji gospodarczej zachodnich stref okupacyjnych Niemiec. Erhard by\u0142 ekonomist\u0105, zwi\u0105zanym z ordoliberaln\u0105 \u201eszko\u0142\u0105 frybursk\u0105\u201d, g\u0142osz\u0105c\u0105 program spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej. Teraz mia\u0142 okazj\u0119 wcieli\u0107 ten program w \u017cycie.<\/span><\/p>\n Zacz\u0105\u0142 od reformy walutowej: stare, bezwarto\u015bciowe Reichsmarki, wymieniono na now\u0105 walut\u0119, Deutsche Mark, po kursie 6,5 nowej marki za 100 starych. Jednocze\u015bnie uwolniono ceny i zniesiono system kartkowy – w ten spos\u00f3b Niemcy porzuci\u0142y reglamentacj\u0119 i centralne planowanie wcze\u015bniej ni\u017c kraje, kt\u00f3re wygra\u0142y wojn\u0119, takie jak Wielka Brytania, czy Francja. W nast\u0119pnych latach Erhard – ju\u017c jako minister gospodarki RFN – kontynuowa\u0142 zmiany: zni\u00f3s\u0142 kontrol\u0119 p\u0142ac, zmniejszy\u0142 drako\u0144skie stawki podatkowe, zwolni\u0142 z opodatkowania prac\u0119 w godzinach nadliczbowych, doprowadzi\u0142 do wymienialno\u015bci marki niemieckiej na inne waluty i otworzy\u0142 gospodark\u0119 niemieck\u0105 na \u015bwiat, prowadz\u0105c polityk\u0119 wolnego handlu. Dzi\u0119ki tej polityce Niemcy zacz\u0119\u0142y si\u0119 rozwija\u0107. W ci\u0105gu kilkunastu lat z kraju zniszczonego wojn\u0105 – przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w trzeci\u0105 pot\u0119g\u0119 gospodarcz\u0105 \u015bwiata. PKB r\u00f3s\u0142 przez te kilkana\u015bcie lat w tempie blisko dziesi\u0119ciu, a czasem nawet ponad dziesi\u0119ciu procent rocznie i by\u0142 to prawdziwy, autentyczny rozw\u00f3j, a nie sztucznie pompowana ba\u0144ka spekulacyjna. Bezrobocie spad\u0142o do poziomu 1% i wkr\u00f3tce zacz\u0119to \u015bci\u0105ga\u0107 do kraju robotnik\u00f3w z innych pa\u0144stw.<\/span><\/p>\n Niemcy osi\u0105gn\u0119li to wszystko samodzielnie, praktycznie bez \u017cadnej pomocy, nie licz\u0105c Planu Marshalla, w ramach kt\u00f3rego otrzymali nieca\u0142e 2 miliardy dolar\u00f3w, mniej ni\u017c Brytyjczycy, czy Francuzi. Wprawdzie 2 miliardy sprzed 60 lat dzi\u015b by\u0142yby warte blisko 20 miliard\u00f3w, ale to i znacznie mniej ni\u017c wydano w czasie ostatniego kryzysu na ratowanie bank\u00f3w i bardzo ma\u0142o w skali kraju maj\u0105cego kilkadziesi\u0105t milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w i zniszczon\u0105 gospodark\u0119. Poza tym RFN nie tylko dostawa\u0142a pieni\u0105dze, ale musia\u0142a te\u017c sp\u0142aca\u0107 odszkodowania wojenne i przyj\u0105\u0107 miliony Niemc\u00f3w ze wschodu, uciekinier\u00f3w z NRD, itd. Potrzeba by\u0142o zatem czego\u015b wi\u0119cej ni\u017c kilku miliard\u00f3w dolar\u00f3w, by odbudowa\u0107 kraj, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o doprowadzeniu do \u201ecudu gospodarczego\u201d. Tym czym\u015b by\u0142a praca i przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107, kt\u00f3re zosta\u0142y uwolnione przez reformy Erharda.<\/span><\/p>\n Realia RFN wymusza\u0142y od ortoliberalnych polityk\u00f3w odej\u015bcie od pocz\u0105tkowych za\u0142o\u017ce\u0144, cho\u0107by pomocy w powszechnym uw\u0142aszczeniu. Wojna i wielkie straty, poniesione przez Niemcy po jej przegraniu, spowodowa\u0142y fal\u0119 spo\u0142ecznych roszcze\u0144. I ile teoria ordoliberalna lat 30. dopuszcza\u0142a ograniczony zakres \u015bwiadcze\u0144 socjalnych z kiesy pa\u0144stwowej (m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o takiej pomocy wy\u0142\u0105cznie wobec os\u00f3b przewlekle chorych lub starych, ewentualnie proponowano j\u0105 tylko na czas wyra\u017anej radykalizacji nastroj\u00f3w spo\u0142ecznych) \u2013 to w praktyce RFN sta\u0142 si\u0119 pa\u0144stwem opieku\u0144czym w spos\u00f3b trwa\u0142y.<\/span><\/p>\n Wysokie podatki s\u0142u\u017c\u0105 g\u0142\u00f3wnie pokryciu rozbudowanego systemu \u015bwiadcze\u0144 socjalnych, cho\u0107 w czasach ostatniego kryzysu \u015bwiadczenia te s\u0105 jednak stopniowo ograniczane.<\/span><\/p>\n W Polsce jak dot\u0105d, gwarantowana konstytucyjnie spo\u0142eczna gospodarka rynkowa pozostaje jedynie postulatem, cho\u0107 mo\u017ce by\u0107 jedn\u0105 z dr\u00f3g wyj\u015bcia z kryzysu ekonomicznego.<\/span><\/p>\n Po upadku socjalizmu Jan Pawe\u0142 II napisa\u0142: \u201eNie do przyj\u0119cia jest stwierdzenie, jakoby po kl\u0119sce socjalizmu realnego kapitalizm pozostawa\u0142 jedynym modelem organizacji gospodarczej.\u201d[4]<\/a><\/span><\/p>\n Wedle\u00a0 prof. W. Bojarskiego \u201eW kraju nie mamy spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej i jej zorganizowanie stanowi wa\u017cne i pilne zadanie ustrojowe. Jest dosy\u0107 bogata literatura, kt\u00f3ra omawia warianty spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej w r\u00f3\u017cnych krajach; zebrane do\u015bwiadczenia, trudno\u015bci i ewolucj\u0119 rozwi\u0105za\u0144. Mo\u017cna tu wymieni\u0107 przede wszystkim studia T. Kowalika[5]<\/a>, T. Przeciszewskiego[6]<\/a> i innych.\u201d[7]<\/a><\/span><\/p>\n W. Bojarski proponuje dla spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej rozwi\u0105zania, wywodz\u0105ce si\u0119 z historii Polski, przywo\u0142uj\u0105c postaci J. Zamoyskiego czy E. Kwiatkowskiego.<\/span><\/p>\n Cytuje te\u017c J. M. Keynesa: \u201eIdee, wiedza, sztuka, go\u015bcinno\u015b\u0107, podr\u00f3\u017ce – to sprawy, kt\u00f3re z natury rzeczy powinny by\u0107 mi\u0119dzynarodowe. Niech\u017ce jednak towary pozostan\u0105 pochodzenia krajowego wsz\u0119dzie tam, gdzie jest to mo\u017cliwe, a nade wszystko niech finanse pozostan\u0105 narodowe.\u201d[8]<\/a><\/span><\/p>\n \u201eRozw\u00f3j gospodarki spo\u0142ecznej powinien by\u0107 efektem oddolnych dzia\u0142a\u0144, zw\u0142aszcza na poziomie lokalnym. Pewn\u0105 rol\u0119 w stymulowaniu tego rozwoju odegra\u0107 mo\u017ce rz\u0105d lub organizacje mi\u0119dzynarodowe (np. UE, ONZ, lub Bank \u015awiatowy). Jednym z cel\u00f3w wspierania rozwoju gospodarki spo\u0142ecznej w UE jest pokonanie problemu bezrobocia (3 sektor obejmuje w UE ok. 8% wszystkich przedsi\u0119biorstw europejskich, wytwarza ok. 10% produktu europejskiego brutto i pracuje w nim ok. 10% og\u00f3\u0142u zatrudnionych w gospodarce Unii). W Polsce rozw\u00f3j 3 sektora jest op\u00f3\u017aniony. Pracuje u nas jedynie 0,3% zatrudnionych w gospodarce, podczas gdy np. w Holandii 14%.<\/span><\/p>\n Polska ma bogate tradycje w rozwijaniu przedsi\u0119biorstw nazywanych obecnie \u201espo\u0142ecznymi\u201d. Dziewi\u0119tnastowieczne kasy oszcz\u0119dno\u015bciowo-po\u017cyczkowe, sp\u00f3\u0142dzielnie w \u015brodowiskach wiejskich, a w okresie mi\u0119dzywojennym sp\u00f3\u0142dzielnie oraz towarzystwa ubezpiecze\u0144 wzajemnych. W chwili obecnej mamy nast\u0119puj\u0105ce organizacje: sp\u00f3\u0142dzielnie i sp\u00f3\u0142dzielnie pracy, bankowo\u015b\u0107 sp\u00f3\u0142dzielcz\u0105, sp\u00f3\u0142dzielcze kasy oszcz\u0119dno\u015bciowo-kredytowe (SKOK), towarzystwa ubezpiecze\u0144 wzajemnych, organizacje pozarz\u0105dowe (zajmuj\u0105 si\u0119 one m.in. sportem, edukacj\u0105, i wychowaniem oraz ochron\u0105 zdrowia, rehabilitacj\u0105 i pomoc\u0105 niepe\u0142nosprawnym).\u201d[9]<\/a> \u2013 twierdzi Maksymilian Podstawski.<\/span><\/p>\n Baz\u0119 wi\u0119c, by rzeczywi\u015bcie zrealizowa\u0107 postulat konstytucyjny \u2013 RP posiada.<\/span><\/p>\n Podczas tej samej dyskusji, Jerzy Or\u0142owski powiedzia\u0142: \u201eW moim przekonaniu w\u0142\u0105czenie pa\u0144stwa, kt\u00f3re pe\u0142ni opiek\u0119 nad spo\u0142ecze\u0144stwem, w obieg gospodarki rynkowej, powinno by\u0107 zapewnione. Musi to jednak by\u0107 skonkretyzowane, w jakich dziedzinach pa\u0144stwo zobowi\u0105zane jest \u015bwiadczy\u0107 us\u0142ugi na rzecz spo\u0142ecze\u0144stwa. Konieczne s\u0105 pewne standardy, kt\u00f3re w\u0142adza pa\u0144stwowa gwarantuje spo\u0142ecze\u0144stwu. (…).S\u0105 pewne obszary, kt\u00f3re musi wype\u0142nia\u0107 pa\u0144stwo, np. infrastruktura, informatyka, czyli elementy steruj\u0105ce post\u0119pem, a przys\u0142owiowa szczoteczka do z\u0119b\u00f3w b\u0119dzie na szarym ko\u0144cu.\u201d[10]<\/a><\/span><\/p>\n Ale najistotniejsz\u0105 kwesti\u0119 poruszy\u0142 chyba autor opracowania: \u201eSpo\u0142eczna gospodarka rynkowa zak\u0142ada pewnego rodzaju opozycj\u0119: spo\u0142ecze\u0144stwo a pa\u0144stwo. Pa\u0144stwo powinno wyznacza\u0107 pewn\u0105 przestrze\u0144 spo\u0142eczn\u0105 dla tej\u017ce gospodarki. Spo\u0142ecze\u0144stwo powinno przyjmowa\u0107 tak\u0105 rol\u0119 pa\u0144stwa albo j\u0105 odrzuca\u0107, a je\u015bli tak, to w jaki spos\u00f3b i na jakich zasadach?<\/span><\/p>\n Mamy przecie\u017c przyk\u0142ad, \u017ce obecna w\u0142adza d\u0105\u017cy do pa\u0144stwa silnego, kt\u00f3re ma wyznacza\u0107 odpowiednie role spo\u0142ecze\u0144stwu dla dobra tego\u017c spo\u0142ecze\u0144stwa. W takim uj\u0119ciu pa\u0144stwo ze swoj\u0105 pazerno\u015bci\u0105 na wolno\u015bci obywatelskie, ale i ekonomiczne stanowi dla spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej istotne zagro\u017cenie. A przecie\u017c nie o to w tym wszystkim chodzi.\u201d[11]<\/a><\/span><\/p>\n Ka\u017cde pa\u0144stwo musi rozstrzygn\u0105\u0107 t\u0119 kwesti\u0119 na podstawie w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144 i w przewidywaniu w\u0142asnych potrzeb. Musi te\u017c liczy\u0107 si\u0119 z mo\u017cliwo\u015bciami. [12]<\/a><\/span><\/p>\n Niemcom po wojnie mieszka\u0144c\u00f3w przybywa\u0142o (uciekinierzy z okupacyjnej strefy sowieckiej, potem NRD, zwalniani je\u0144cy etc.). Polsce ich ubywa, przez co tracimy w naturalny spos\u00f3b wiele sum, jakie zapewni\u0107 by mog\u0142y podatki od opuszczaj\u0105cych RP.<\/span><\/p>\n Na niemiecki \u201ecud gospodarczy\u201d Polski nie sta\u0107, ale na znalezienie, bez potrzeby ogl\u0105dania si\u0119 na innych, kontynuacji wielu pomys\u0142\u00f3w z pierwszych lat po wyborach z 1989 r. \u2013 prawdopodobnie tak. Propozycji pada\u0142o w\u00f3wczas wiele i niekt\u00f3re s\u0105 do dzi\u015b ciekawe i godne uwagi.<\/span><\/p>\n \u201eDzisiejsze Niemcy bardziej przypominaj\u0105 w\u0142a\u015bnie pa\u0144stwo opieku\u0144cze, ni\u017c pa\u0144stwo, kt\u00f3rego chcieli ordolibera\u0142owie. Polska polityka gospodarcza te\u017c pewnie nie spodoba\u0142aby si\u0119 Erhardowi. Wci\u0105\u017c mo\u017cemy jednak powr\u00f3ci\u0107 do spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej i mam nadziej\u0119, \u017ce to zrobimy.\u201d[13]<\/a><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Klara Woli\u0144ska<\/span><\/strong><\/p>\n [1]<\/a> Barbara Danowska-Prokop, Helena Przyby\u0142a, Urszula Zag\u00f3ra-Jonszta, Liberalne kierunki wsp\u00f3\u0142czesnej my\u015bli politycznej<\/em>, Wyd. Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Katowice 2005, s. 16;<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> T. G. Pszcz\u00f3\u0142kowski, Ordoliberalizm. Spo\u0142eczno-polityczna i gospodarcza doktryna liberalizmu w RFN<\/em>, Warszawa-Krak\u00f3w 1990, wyd. I, s. 16;<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> Barbara Danowska-Prokop, Helena Przyby\u0142a, Urszula Zag\u00f3ra-Jonszta, Liberalne kierunki wsp\u00f3\u0142czesnej my\u015bli politycznej<\/em>, Wyd. Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Katowice 2005, s. 17;<\/p>\n [4]<\/a> Jan Pawe\u0142 II, Centesimus annus<\/em>, p. 35, 1991;<\/p>\n<\/div>\n [5]<\/a> Kowalik T., Systemy gospodarcze. Efekty i defekty reform i zmian ustrojowych, Wyd. Fundacja Innowacja, Warszawa 2005;<\/p>\n<\/div>\n [6]<\/a> Przeciszewski T., Koncepcja spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej<\/em>…, w materia\u0142ach konferencji Spo\u0142eczny wymiar rynku<\/em>, Lublin 1996;<\/p>\n<\/div>\n [7]<\/a> W\u0142odzimierz Bojarski, Ku spo\u0142ecznej gospodarce rynkowej<\/em>, (w: ) \u201eNasz Dziennik\u201d, 21.XII.2006, nr 297 (2707);<\/p>\n<\/div>\n [8]<\/a> Za: Korten D. C., \u015awiat po kapitalizmie, alternatywy dla globalizacji<\/em>, Wyd. Obywatel, \u0141\u00f3d\u017a 2002, s. 126;<\/p>\n [9]<\/a> Maksymilian Podstawski, (w:) Mieczys\u0142aw Koz\u0142owski (opr.) http:\/\/www.rog.com.pl\/gospodarkaspoleczna2.htm;<\/p>\n<\/div>\n [10]<\/a> Jerzy Or\u0142owski, (w:) Mieczys\u0142aw Koz\u0142owski (opr.) http:\/\/www.rog.com.pl\/gospodarkaspoleczna2.htm;<\/p>\n<\/div>\n [11]<\/a> Mieczys\u0142aw Koz\u0142owski, (w:) Mieczys\u0142aw Koz\u0142owski (opr.) http:\/\/www.rog.com.pl\/gospodarkaspoleczna2.htm;<\/p>\n<\/div>\n [12]<\/a> Por.: K. Strzyczkowski, Konstytucyjna zasada spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej jako podstawa tworzenia i stosowania prawa<\/em> (w:) C.Kosikowski (red.) Zasady ustroju spo\u0142ecznego i gospodarczego w procesie stosowania konstytucji<\/em>, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2005, s. 17;<\/p>\n [13]<\/a> http:\/\/www.kontrowersje.net\/tresc\/spoleczna_gospodarka_rynkowa<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Art. 20 Konstytucji RP stwierdza, \u017ce: \u201eSpo\u0142eczna gospodarka rynkowa, oparta na wolno\u015bci dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, w\u0142asno\u015bci prywatnej oraz solidarno\u015bci, dialogu<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-2696","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\n
\n