<\/p>\n
Skutki spo\u0142eczne \u201eplanu Balcerowicza\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n W sytuacji, gdy rz\u0105d Mazowieckiego i Balcerowicza sta\u0142 si\u0119 tak\u017ce rz\u0105dem Wa\u0142\u0119sy oraz reprezentantem Solidarno\u015bci<\/em>, zaprzesta\u0142 on krytyki poczyna\u0144 fiskalnych. W szybkim tempie sejm przyj\u0105\u0142 pakiet 11 ustaw, tote\u017c z dniem 1. stycznia 1990 \u201eplan Balcerowicza\u201d wszed\u0142 w \u017cycie. Z\u0142ot\u00f3wka, po ustaleniu kursu dolara, sta\u0142a si\u0119 wewn\u0119trznie wymienialna.<\/span><\/p>\n W stosunku do zapowiedzi regres by\u0142 pot\u0119\u017cniejszy, poziom \u017cycia pocz\u0105\u0142 gwa\u0142townie spada\u0107, pojawi\u0142y si\u0119: niepewno\u015b\u0107 miejsc pracy, dochod\u00f3w, bezrobocie. Media owe zjawiska pokazywa\u0142y, unikaj\u0105c jednak ocen. Tylko Gazeta Wyborcza<\/em> zdecydowanie trwa\u0142a przy Balcerowiczu. \u201eTysi\u0105ce Polak\u00f3w zacz\u0119\u0142o pracowa\u0107 na swoim, p\u00f3\u0142ki sklepowe zacz\u0119\u0142y si\u0119 zape\u0142nia\u0107, a pod koniec drugiego roku reformy inflacja spad\u0142a do 250% z ponad 600% w roku 1989.\u201d[1]<\/a><\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Michnik ocenia\u0142 wicepremiera jako polityka o rewolucyjnej wyobra\u017ani i stalowych nerwach. W cytowanym ju\u017c Dodatku Nadzwyczajnym<\/em> stwierdzi\u0142: \u201eCz\u0119sto stawiali\u015bmy sobie pytanie \u2013 czy nie zdradzamy naszych idei? (\u2026) S\u0105dzimy, \u017ce \u2013 tu i teraz \u2013 nie by\u0142o dla Polski innej drogi, ni\u017c twarda \u015bcie\u017cka terapii szokowej Balcerowicza.\u201d[2]<\/a> Jako najistotniejszych sprzymierze\u0144c\u00f3w prof. Balcerowicza wskaza\u0142 Tadeusza Mazowieckiego i Jacka Kuronia.<\/span><\/p>\n W ocenie \u015bwiatowej s\u0142awy socjologa, prof. Zygmunta Baumana, rzecz ma si\u0119 dok\u0142adnie odwrotnie: \u201eW\u015br\u00f3d elit rz\u0105dz\u0105cych, od czasu prawie jednomy\u015blnego uchwalenia \u201eplanu Balcerowicza\u201d przez \u201esejm kontraktowy\u201d, panowa\u0142a opinia \u2013 dawno skompromitowana i niemal powszechnie na Zachodzie odrzucona \u2013 \u017ce je\u015bli tylko da\u0107 posiadaczom kapita\u0142u nieskr\u0119powane pole do popisu i pozwoli\u0107 im szuka\u0107 bez przeszk\u00f3d soczystych pastwisk i porzuca\u0107 je bez skrupu\u0142\u00f3w, to bogactwo b\u0119dzie samo z siebie p\u0119cznia\u0142o. Wtedy te\u017c wszystkim kapnie co\u015b na r\u00f3wni z obficie zastawionego sto\u0142u. (\u2026) Jest to magiczne my\u015blenie, kt\u00f3remu przeczy wszystko, co mia\u0142o miejsce w dziejach rozwoju gospodarczego. Myl\u0105ce s\u0105 tak\u017ce dzia\u0142ania (a raczej powstrzymanie si\u0119 przed dzia\u0142aniem) wynik\u0142e z tego my\u015blenia, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o dewastacji spo\u0142ecznej i spustoszeniu moralnym, do jakich niechybnie musz\u0105 prowadzi\u0107.\u201d[3]<\/a><\/span><\/p>\n Ze s\u0142\u00f3w prof. Baumana wynika, i\u017c Polska zdecydowa\u0142a si\u0119 i\u015b\u0107 drog\u0105, z kt\u00f3rej Zach\u00f3d zdaje si\u0119 rezygnowa\u0107. Uwolnienie rynku, jego zdaniem, nie jest absolutnie r\u00f3wnoznaczne nie tylko z sukcesem, ale nawet stabilizacj\u0105 gospodarcz\u0105. Wa\u017ck\u0105 rol\u0119 socjolog przyznaje w procesie transformacji skutkom przekszta\u0142ce\u0144 dla spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re jako \u201eniewymierne\u201d niezbyt powa\u017cnie brane by\u0142y pod uwag\u0119 przez prof. Balcerowicza i jego doradc\u00f3w. Tymczasem owe pocz\u0105tkowo \u201eniewymierne\u201d skutki po szybkim czasie zaczn\u0105 przek\u0142ada\u0107 si\u0119 na realne z\u0142ot\u00f3wki, kt\u00f3re trzeba wydawa\u0107 na walk\u0119 z alkoholizmem, przest\u0119pczo\u015bci\u0105, narkomani\u0105 czy tworzeniem noclegowni dla bezdomnych.<\/span><\/p>\n Jednym z kamieni w\u0119gielnych \u201eplanu Balcerowicza\u201d sta\u0142a si\u0119 prywatyzacja. Nazywano j\u0105 pocz\u0105tkowo \u201edemonopolizacj\u0105\u201d przemys\u0142u. Mia\u0142a przynie\u015b\u0107 Polsce zachodnich inwestor\u00f3w, dochody do pa\u0144stwowego skarbca i popraw\u0119 efektywno\u015bci produkcji. Liczono si\u0119 jednak od razu z upad\u0142o\u015bci\u0105 prywatyzowanych firm i mo\u017cliwo\u015bci\u0105 (co potem przybra\u0142o posta\u0107 lawiny) zwolnie\u0144 grupowych sporych rzesz pracownik\u00f3w. \u201eRzeczpospolita\u201d towarzyszy\u0142a reformom, relacjonuj\u0105c kolejne spotkania KERM. Posiedzenie z 21. wrze\u015bnia po\u015bwi\u0119cono g\u0142\u00f3wnie projektom dw\u00f3ch ustaw; pierwszej, kt\u00f3ra pozwoli\u0142aby na przyspieszenie procesu demonopolizacji gospodarki, oraz drugiej przygotowuj\u0105cej ramy prawne dla rozwi\u0105zania problemu bezrobocia. W\u015br\u00f3d wielu punkt\u00f3w dnia KERM dyskutowa\u0142 tak\u017ce nad projektem ustawy o zatrudnieniu oraz ustawy o szczeg\u00f3lnych warunkach rozwi\u0105zywania stosunk\u00f3w pracy w razie og\u0142oszenia upad\u0142o\u015bci lub likwidacji zak\u0142adu pracy albo zmniejszenia zatrudnienia.<\/span><\/p>\n W kr\u00f3tkim komentarzu na ten temat minister pracy i polityki socjalnej, Jacek Kuro\u0144 stara\u0142 si\u0119 rozwia\u0107 obawy, dotycz\u0105ce wzrostu bezrobocia i zastanawia\u0142 si\u0119 nad stworzeniem warunk\u00f3w szczeg\u00f3lnej ochrony ludziom zwalnianym z zak\u0142ad\u00f3w pracy.[4]<\/a><\/span><\/p>\n Prywatyzacja nie zajmowa\u0142a \u0142am\u00f3w pierwszych stron gazet. Pisano o niej og\u00f3lnikowo i niech\u0119tnie.<\/span><\/p>\n Mechanizm pisania mass-medi\u00f3w<\/em> o jednych tematach, przemilczania za\u015b innych stara\u0142 si\u0119 ukaza\u0107 Stanis\u0142aw Remuszko, pisz\u0105c: \u201eW III Rzeczypospolitej dzia\u0142aniom [\u201espiskowym\u201d] sprzyja wysoki stopie\u0144 oligarchizacji pa\u0144stwa. Oligarchia, podle s\u0142ownikowej definicji, to rz\u0105dy stosunkowo niewielkiej grupy ludzi, po\u0142\u0105czonych wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 lub interesem. W dzisiejszej potocznej polszczy\u017anie powiedzieliby\u015bmy, \u017ce chodzi po prostu o os\u0142awion\u0105 GTW, czyli o grup\u0119 (lub grupy) ludzi trzymaj\u0105cych w\u0142adz\u0119, dzia\u0142aj\u0105cych dyskretnie i skutecznie, z pozornym zachowaniem regu\u0142 demokracji. Jednak ostatnie lata wyrazi\u015bcie pokaza\u0142y, co jest g\u0142\u00f3wnym sk\u0142adnikiem wsp\u00f3\u0142czesnego systemu oligarchicznego: niepisany kartel wi\u0119kszo\u015bci \u015brodk\u00f3w masowego przekazu.<\/strong> Parafrazuj\u0105c arcytrafne okre\u015blenie Ryszarda Bugaja, dramat dla demokracji zaczyna si\u0119 nie wtedy, gdy jedne media jak\u0105\u015b spraw\u0119 nag\u0142a\u015bniaj\u0105, inne za\u015b j\u0105 przemilczaj\u0105, lecz wtedy, gdy zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 medi\u00f3w to samo nag\u0142a\u015bnia i to samo przemilcza.<\/strong>\u201d[5]<\/a><\/span><\/p>\n \u015alad\u00f3w \u201edemonopolizacji\u201d szuka\u0107 by nale\u017ca\u0142o g\u0142\u00f3wnie w gazetach lokalnych. One reagowa\u0142y na zwolnienia grupowe i nieudoln\u0105 walk\u0119 pracownik\u00f3w o zachowanie miejsc pracy. Dopiero po kilku latach, przy okazji porachunk\u00f3w czysto politycznych, zacz\u0119\u0142o si\u0119 ujawnianie kulis niekt\u00f3rych ledwie prywatyzacji. Najprawdopodobniej ta cz\u0119\u015b\u0107 \u201eplanu Balcerowicza\u201d przynios\u0142a nie tylko znaczne straty spo\u0142eczne, ale ca\u0142kiem wymierne niedobory finansowe. Ma\u0142a wiedza ekonomiczna elit na r\u00f3wni ze spo\u0142ecze\u0144stwem – sprzyja\u0142a nadu\u017cyciom. Nieliczna grupka \u015bwiadomych ekonomicznie fachowc\u00f3w i bussinesman\u00f3w<\/em> mog\u0142a, zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cymi przepisami, dokonywa\u0107 prywatyzacji nara\u017caj\u0105cych skarb pa\u0144stwa na straty.<\/span><\/p>\n Rz\u0105d Mazowieckiego nie sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z ludzi o du\u017cej wiedzy ekonomicznej, tym mniej mo\u017cna by\u0142o wymaga\u0107 od Sejmu, przeg\u0142osowuj\u0105cego ustawy o nieostrych sformu\u0142owaniach.<\/span><\/p>\n Skutki tego odczu\u0142a gospodarka w tempie natychmiastowym Niekorzystne zjawiska, typu \u2013 wyprowadzania z Polski pieni\u0119dzy, celowe lock-outy<\/em>, przywileje dla obcego kapita\u0142u na skal\u0119 nie spotykan\u0105 w innych krajach, przechodz\u0105cych transformacje (mo\u017ce poza W\u0119grami) wp\u0142yn\u0119\u0142y na i tak pogarszaj\u0105c\u0105 si\u0119 sytuacj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa. \u201eNasi sojusznicy z wolnego \u015bwiata dawno ju\u017c do Polski weszli, a niekt\u00f3rzy, np. Daewoo<\/em> ju\u017c nawet zd\u0105\u017cyli wyj\u015b\u0107. Kupili sobie za 10% warto\u015bci niemal wszystko, co zdo\u0142ali\u015bmy zbudowa\u0107 po II wojnie \u015bwiatowej. Jak to si\u0119 pi\u0119knie w Polsce m\u00f3wi \u2013 \u201ezainwestowali\u201d w nasz przemys\u0142. W \u015bwiecie kapita\u0142u takie inwestycje nazywa si\u0119 \u201ewrogim przej\u0119ciem\u201d, a g\u0142\u00f3wnym ich celem jest zniszczenie konkurenta, ob\u0142owienie si\u0119 na masie upad\u0142o\u015bciowej i przej\u0119cie rynku.<\/span><\/p>\n Drugim sposobem rabunku jest wykorzystanie mechanizm\u00f3w finansowych. Dzi\u0119ki znacznie wy\u017cszym stopom procentowym i wysokiemu, stabilnemu kursowi polskiej z\u0142ot\u00f3wki, nasi zachodni bracia wielokrotnie wchodzili i wychodzili, taszcz\u0105c pe\u0142ne worki pieni\u0119dzy. Proceder Janosika, legalnie uprawiany mi\u0119dzy Odr\u0105 a Bugiem, nie wymaga\u0142 inwestowania w\u0142asnych funduszy, a jego prosty mechanizm jest zrozumia\u0142y nawet dla przedszkolaka. Warunkiem by\u0142y gwarancje polskiego rz\u0105du, \u017ce z\u0142ot\u00f3wka nie zostanie zdewaluowana, a stopy procentowe nie spadn\u0105 poni\u017cej obowi\u0105zuj\u0105cych w bankach zachodnich. Te gwarancje nasi sojusznicy z UE i NATO mieli od wszystkich ekip rz\u0105dz\u0105cych Polsk\u0105.\u201d[6]<\/a><\/span><\/p>\n Leszkowi Balcerowiczowi zarzuca si\u0119 od jakiego\u015b czasu (zw\u0142aszcza od chwili ostatniej zmiany w Pa\u0142acu Prezydenckim) stworzenie systemu gospodarczego, niszcz\u0105cego rodzimy bussines<\/em>. \u201ePolska w\u0142asno\u015b\u0107 wypierana jest z jednej strony przez wielkie, transnarodowe korporacje, kt\u00f3re przejmuj\u0105 najbardziej intratne bran\u017ce i sektory, z drugiej za\u015b przez produkowan\u0105 masowo tandet\u0119, sprowadzan\u0105 za grosze g\u0142\u00f3wnie za Azji. (\u2026).<\/span><\/p>\n Gdy dodamy do tego taki system fiskalny, celny i koncesyjny, kt\u00f3ry de facto<\/em> wymierzony jest w rodzim\u0105 wytw\u00f3rczo\u015b\u0107, a promuje korporacyjne molochy (najjaskrawszym przyk\u0142adem s\u0105 wieloletnie ulgi podatkowe dla hipermarket\u00f3w i mechanizmy, umo\u017cliwiaj\u0105ce im transfer zysk\u00f3w za granic\u0119, przy jednoczesnym wykazywaniu strat w Polsce, na skutek czego nie musz\u0105 p\u0142aci\u0107 i tak symbolicznych podatk\u00f3w \u2013 na nic podobnego nie mog\u0105 nawet liczy\u0107 polscy handlowcy), (\u2026) okres mi\u0119dzywojnia mo\u017ce si\u0119 jawi\u0107 wr\u0119cz jako \u201ez\u0142ote lata\u201d rodzimej wytw\u00f3rczo\u015bci.\u201d[7]<\/a><\/span><\/p>\n Znacznie powa\u017cniej podesz\u0142y media do rosn\u0105cego problemu anomii spo\u0142ecznej, zwi\u0105zanej z transformacj\u0105. Anomia to ca\u0142y system negatywnych zjawisk, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najcz\u0119\u015bciej chyba pisze si\u0119 o bezrobociu, wzro\u015bcie przest\u0119pczo\u015bci, narkomanii, rozk\u0142adowi wi\u0119zi spo\u0142ecznych.<\/span><\/p>\n Najog\u00f3lniej rzecz potraktowali m. in. prof. Stefan Symotiuk, kierownik Zak\u0142adu Filozofii Kultury UMCS i dr Jaros\u0142aw Tomasiewicz (U\u015a). Pierwszy z nich stwierdza, co nast\u0119puje: \u201eApatia spo\u0142eczna, zanik \u201epasjonat\u00f3w\u201d w spo\u0142ecze\u0144stwach demokratycznych, jest przyczyn\u0105 zoboj\u0119tnienia, ma\u0142ej kreatywno\u015bci, pasywno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stw wsp\u00f3\u0142czesnych. Powszechna jest kontestacja demokracji \u201eprzedstawicielskiej\u201d w postaci \u201estrajku wyborczego\u201d (absencji dochodz\u0105cej do 40% obywateli). W istocie: przy pot\u0119dze finans\u00f3w pa\u0144stwowych (przejmowanych w systemach fiskalnych do 80% warto\u015bci, wytwarzanej przez spo\u0142ecze\u0144stwo) wybierany aparat w\u0142adzy ulega natychmiastowej alienacji. Same wybory s\u0105 realizowane przez wynaj\u0119te firmy reklamowe. Zakres \u201edemokracji bezpo\u015bredniej\u201d, jako mo\u017cliwo\u015bci partycypacji w zarz\u0105dzaniu, jest bliski zeru. Bierno\u015b\u0107 spo\u0142eczna jest straszliw\u0105 cen\u0105 za \u201enadaktywno\u015b\u0107\u201d niewielkich grup polityk\u00f3w, wspieranych przez bogate elity gospodarcze.\u201d[8]<\/a><\/span><\/p>\n Dr Tomasiewicz przywo\u0142uje badania zachodnie, wg kt\u00f3rych \u201emamy w Polsce do czynienia z dramatycznym kryzysem wi\u0119zi spo\u0142ecznych. (…) Je\u015bli co\u015b wida\u0107 go\u0142ym okiem, to nie ma potrzeby przywo\u0142ywania naukowych autorytet\u00f3w, ale w tym przypadku powo\u0142am si\u0119 na tzw. Lustro Ingleharta \u2013 raport, zawieraj\u0105cy wyniki bada\u0144 nad spo\u0142ecze\u0144stwami przesz\u0142o 80 kraj\u00f3w. Wynika z niego, \u017ce Polacy nale\u017c\u0105 do najmniej uspo\u0142ecznionych narod\u00f3w na \u015bwiecie. Jedynie 35% Polak\u00f3w nale\u017cy do jakiej\u015b dobrowolnej organizacji (wliczaj\u0105c w to zwi\u0105zki zawodowe i komitety rodzicielskie) \u2013 za\u015b Amerykan\u00f3w \u2013 80%. (\u2026). Na tle wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata jeste\u015bmy skrajnymi samotnikami i indywidualistami \u2013 tylko w o\u015bmiu krajach \u015bwiata ludzie rzadziej utrzymuj\u0105 kontakty towarzyskie, ni\u017c w Polsce! Na pytanie: \u201eczy mo\u017cna ufa\u0107 wi\u0119kszo\u015bci ludzi?\u201d \u2013 pozytywnie odpowiada 37% Amerykan\u00f3w i 9% Polak\u00f3w.\u201d[9]<\/a><\/span><\/p>\n Nic zreszt\u0105 dziwnego, skoro pa\u0144stwo w skandaliczny spos\u00f3b aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 potrafi zabija\u0107. \u201eUrz\u0105d miasta w Katowicach z\u0142o\u017cy\u0142 apelacj\u0119 od postanowienia s\u0105du okr\u0119gowego, rejestruj\u0105cego stowarzyszenie \u201eKatowicka Mi\u0119dzyszkolna Rada Rodzic\u00f3w\u201d. Za podstaw\u0119 wystarczaj\u0105c\u0105 do podj\u0119cia tego kroku uznano zapisane w statucie stowarzyszenia cele dzia\u0142ania, a w szczeg\u00f3lno\u015bci: \u201eochron\u0119 praw rodzic\u00f3w i uczni\u00f3w, wp\u0142ywanie na polityk\u0119 edukacyjn\u0105, realizowan\u0105 przez katowickie w\u0142adze samorz\u0105dowe i o\u015bwiatowe.\u201d Taki zapis zosta\u0142 przez w\u0142adze miejskie potraktowany, jako wkraczanie w kompetencje gminy.<\/span><\/p>\n Jak nale\u017cy wnosi\u0107 na podstawie s\u0142\u00f3w urz\u0119dnika: \u201eNie mo\u017cemy si\u0119 te\u017c zgodzi\u0107, \u017ceby stowarzyszenie wyr\u0119cza\u0142o nas w kreowaniu polityki edukacyjnej, bo od tego s\u0105 minister, miejskie w\u0142adze i komisja o\u015bwiaty. Podobnie jest opiniowaniem uchwa\u0142, dotycz\u0105cych o\u015bwiaty. Nie mamy nic przeciwko temu, by rodzice je komentowali, ale nie mo\u017cemy pozwoli\u0107, \u017ceby tw\u00f3rczo w\u0142\u0105czali si\u0119 w ich tworzenie. Nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby mieli tak\u0105 wiedz\u0119.\u201d[10]<\/a><\/span><\/p>\n Ze wszystkich negatywnych zjawisk bezrobocie jest komentowane i poruszane najcz\u0119\u015bciej. Pocz\u0105tkowo problem bagatelizowano. \u201eCzy rzeczywi\u015bcie mo\u017ce zagra\u017ca\u0107 nam bezrobocie? Dotychczas, wbrew przewidywaniom, okaza\u0142o si\u0119 ono pustym straszakiem, sytuacja w zatrudnieniu ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 bowiem wr\u0119cz odwrotnie od dawniejszych prognoz. Narasta deficyt pracownik\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie robotnik\u00f3w, rynek pracy za\u015b \u2013 cho\u0107 o rynku we w\u0142a\u015bciwym tego s\u0142owa znaczeniu m\u00f3wi\u0107 jeszcze nie mo\u017cna \u2013 kieruje si\u0119 prawem niedobor\u00f3w kadrowych.<\/span><\/p>\n Te wszystkie uwagi bynajmniej nie przecz\u0105 podstawowemu, prawid\u0142owemu kierunkowi dzia\u0142a\u0144, jakie nie od dzi\u015b podejmuje si\u0119 w celu wypracowania w\u0142a\u015bciwej polityki zatrudnienia w warunkach gospodarki pieni\u0119\u017cno-rynkowej. Kierunek ten sprowadza si\u0119 do maksymalnej aktywizacji zawodowej lub, inaczej m\u00f3wi\u0105c, zapewnienia odpowiedniej pracy tym wszystkim, kt\u00f3rzy mog\u0105 i chc\u0105 dobrze pracowa\u0107.\u201d[11]<\/a><\/span><\/p>\n Cytowany ju\u017c prof. Balcerowicz dobrze wiedzia\u0142, \u017ce w \u201eskrajnym przypadku\u201d bezrobocie mo\u017ce by\u0107 wysokie. Brak realnej os\u0142ony socjalnej i meandry prywatyzacji, sprawi\u0142y, i\u017c rzeczywi\u015bcie w Polsce \u00f3w \u201eskrajny przypadek\u201d zaistnia\u0142.<\/span><\/p>\n Jeszcze jesieni\u0105 1989 r. \u0142udzono si\u0119, \u017ce przeszeregowanie sporych grup ludzi z\u0142agodzi skutki niekorzystnego procesu. Rzeczpospolita<\/em>, o zazwyczaj wywa\u017conych g\u0142osach publicyst\u00f3w, tak\u017ce bagatelizowa\u0142a problem. Wed\u0142ug Bo\u017ceny Papiernik bezrobocie by\u0142o do unikni\u0119cia. Trzeba natomiast zastosowa\u0107 przesuni\u0119cia pracownik\u00f3w i grup pracownik\u00f3w w zwi\u0105zku z likwidacj\u0105 zak\u0142ad\u00f3w nieefektywnych, wzgl\u0119dnie zatruwaj\u0105cych \u015brodowisko naturalne.<\/span><\/p>\n Autorka rozwa\u017ca\u0142a m. in. zapewnienie tym osobom odpowiednich ofert pracy, kierowanie na przyuczenie lub przekwalifikowanie si\u0119, tworzenie dodatkowych stanowisk pracy.<\/span><\/p>\n W nowym systemie zatrudnienia zak\u0142ada\u0142o si\u0119 te\u017c uproszczenie dotychczasowych zasad aktywizacji zawodowej inwalid\u00f3w, a tak\u017ce nowe regulacje, dotycz\u0105ce pracy obywateli polskich za granic\u0105, w\u0142a\u015bciwie r\u00f3wnoznaczne z usankcjonowaniem emigracji zarobkowej.[12]<\/a><\/span><\/p>\n Inna wizja towarzyszy\u0142a odchodz\u0105cym komunistom. Przewidzieli oni wi\u0119kszo\u015b\u0107 skutk\u00f3w transformacji i oczekiwali od nowych, demokratycznych w\u0142adz, zainteresowania ofiarami przekszta\u0142ce\u0144. \u201eJaka jest cz\u0119\u015b\u0107 ekonomiczna czy ekonomiczno-spo\u0142eczna porozumienia (przy \u201eokr\u0105g\u0142ym stole\u201d)? (\u2026) Gdyby trzeba by\u0142o jednym zadaniem odpowiedzie\u0107 na to pytanie, w\u00f3wczas odpowied\u017a brzmia\u0142aby nast\u0119puj\u0105co: celem jest urynkowienie gospodarki, natomiast koszty tego procesu praktycznie w ca\u0142o\u015bci ma przej\u0105\u0107 pa\u0144stwo. Je\u015bli g\u0142\u0119biej si\u0119 wczyta\u0107 w ten dokument, to jawi si\u0119 model gospodarczo-spo\u0142eczny, w kt\u00f3rym maj\u0105 wyst\u0119powa\u0107 wy\u0142\u0105cznie pozytywne strony rynku przy nowoczesnym zachowaniu ochronnych funkcji pa\u0144stwa socjalistycznego. Czy takie rozwi\u0105zania s\u0105 mo\u017cliwe? Jest to ju\u017c kwestia, o kt\u00f3rej obecnie niewiele mo\u017cna powiedzie\u0107. W ka\u017cdym razie jest to pr\u00f3ba eksperymentu nieznanego w historii.<\/span><\/p>\n Ca\u0142o\u015b\u0107 ekonomiczno-spo\u0142eczn\u0105 mo\u017cna z grubsza podzieli\u0107 na za\u0142o\u017cenia polityki gospodarczej, gdzie\u015b po 1990\/91 roku, i na za\u0142o\u017cenia dotycz\u0105ce przysz\u0142ego, nowego \u0142adu ekonomicznego. Do czego w\u0142a\u015bciwie ma sprowadzi\u0107 si\u0119 polityka gospodarcza pa\u0144stwa? W istocie do ochrony poziomu \u017cyciowego ludno\u015bci, chocia\u017c samo pa\u0144stwo nie zosta\u0142o wyposa\u017cone w odpowiednie uprawnienia decyzyjne. By\u0107 mo\u017ce jest to twierdzenie nieco przesadne, ale oddaj\u0105ce istot\u0119 rzeczy.\u201d[13]<\/a><\/span><\/p>\n Zdecydowanie \u0142atwiej prognozowa\u0107 jednak ust\u0119puj\u0105cej w\u0142adzy, ni\u017c tej, kt\u00f3ra ma nadej\u015b\u0107 i stan\u0105\u0107 oko w oko z mn\u00f3stwem trudnych kwestii.<\/span><\/p>\n Szczeg\u00f3lne zainteresowanie bezrobociem wykaza\u0142a \u201eGazeta Wyborcza\u201d. Pismo stworzy\u0142o szczeg\u00f3ln\u0105 map\u0119 bezrobocia wykazuj\u0105c, i\u017c do szczeg\u00f3lnie zagro\u017conych rejon\u00f3w nale\u017c\u0105 \u00f3wczesne wojew\u00f3dztwa: koszali\u0144skie, suwalskie, olszty\u0144skie, s\u0142upskie, elbl\u0105skie czy wa\u0142brzyskie. Szczeg\u00f3lnie ten ostatni region zagro\u017cenia dziwi\u0107 nie mo\u017ce \u2013 podj\u0119ta jesieni\u0105 1989 roku pochopna decyzja o likwidacji (co w polskich warunkach znaczy\u0142o – zalanie wszystkich kopal\u0144, <\/strong>Czesi sobie na to nie<\/strong> pozwolili) Wa\u0142brzyskiego Zag\u0142\u0119bia W\u0119glowego skaza\u0142a na wegetacj\u0119 tysi\u0105ce g\u00f3rnik\u00f3w i ich rodzin. Z samego Wa\u0142brzycha kwartalnie wymeldowuje si\u0119 teraz oko\u0142o 1000 os\u00f3b. Powsta\u0142e napr\u0119dce biedaszyby nie rozwi\u0105\u017c\u0105 braku miejsc pracy.<\/span><\/p>\n Gazeta Wyborcza<\/em> interesowa\u0142a si\u0119 te\u017c grupami spo\u0142ecznymi, szczeg\u00f3lnie zagro\u017conymi brakiem pracy \u2013 niepe\u0142nosprawnymi, o niskim stopniu wykszta\u0142cenia etc. \u015aledzi\u0142a losy absolwent\u00f3w wy\u017cszych uczelni: \u201ewygl\u0105da na to, \u017ce wy\u017csze wykszta\u0142cenie powoli przestaje by\u0107 gwarancj\u0105 znalezienia pracy, chocia\u017c ci\u0105gle pozostaje silnym atutem.\u201d[14]<\/a> Ten sam autor wskazywa\u0142 na pu\u0142apk\u0119 kierowania si\u0119 mod\u0105: \u201eNa pocz\u0105tku transformacji wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce ka\u017cdy zaw\u00f3d zbli\u017cony do ekonomii gwarantuje sukces rynkowy, st\u0105d p\u0119d do takich szk\u00f3\u0142. Technika ekonomiczne okaza\u0142y si\u0119 jednak \u015blep\u0105 uliczka dla m\u0142odych ludzi.\u201d[15]<\/a><\/span><\/p>\n Podobnie rzecz si\u0119 mia\u0142a z rolnictwem, cho\u0107 \u201eresort rolnictwa nie pozwala tkn\u0105\u0107 szk\u00f3\u0142 rolniczych.\u201d[16]<\/a><\/span><\/p>\n Ciekawe zjawisko analizowa\u0142 Jacek Kuro\u0144: \u201eWyszli\u015bmy z \u0142adu, w kt\u00f3rym niemal wszyscy byli gdzie\u015b zatrudnieni i mieli poczucie, \u017ce ich praca jest jako\u015b potrzebna. W Hucie Warszawa ludzie strajkowali przecie\u017c nie dlatego, \u017ce ma\u0142o zarabiali, ale te\u017c dlatego, \u017ce nagle poczuli si\u0119 nikomu do niczego niepotrzebni.\u201d[17]<\/a><\/span><\/p>\n Z bezrobociem ju\u017c od pocz\u0105tku wi\u0105za\u0142o si\u0119 poj\u0119cie tzw. szarej strefy. O nim tak\u017ce, np. pi\u00f3rem H. Nowakowskiej \u201eGW\u201d informowa\u0142a swoich czytelnik\u00f3w.[18]<\/a><\/span><\/p>\n Pisano tak\u017ce o programach eksperymentalnych, pr\u00f3buj\u0105cych – przynajmniej w niekt\u00f3rych niszach – zwalcza\u0107 bezrobocie. \u201eWyj\u0105\u0107 z pegeerowskiej biedy jednego pegeerowca, reanimowa\u0107, wrzuci\u0107 z powrotem i obserwowa\u0107, co si\u0119 stanie – mo\u017ce zacznie reanimowa\u0107 innych?\u201d.[19]<\/a><\/span><\/p>\n Gazeta Wyborcza<\/em> podkre\u015bla od pocz\u0105tku swego istnienia, i\u017c dzisiaj licz\u0105 si\u0119 g\u0142ownie kwalifikacje i profesjonalizm. Oferuje te\u017c odbiorcom dodatek poniedzia\u0142kowy – Gazeta Praca<\/em>. Szkoda, i\u017c z terenu Ziemi Lubelskiej propozycje dotycz\u0105 tylko najni\u017cej wykwalifikowanych kadr. Lokalna baza ofert jest zatrwa\u017caj\u0105ca, nawet w por\u00f3wnaniu z Ziemiami Odzyskanymi.<\/span><\/p>\n Gazeta Wyborcza<\/em> stara\u0142a si\u0119 i stara (acz na sw\u00f3j<\/strong>[20]<\/a> <\/strong>spos\u00f3b) pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 wychowawcz\u0105. Nie maj\u0105 raczej podobnych ambicji pozosta\u0142e gazety, opisuj\u0105ce transformacj\u0119.<\/span><\/p>\n Z drugiej strony, przy wszelkich w\u0105tpliwo\u015bciach wobec realizacji doktryny liberalnej nad Wis\u0142\u0105, mo\u017ce lepiej, \u017ce staraj\u0105 si\u0119 jedynie informowa\u0107, cho\u0107 po\u015bwi\u0119caj\u0105 skutkom polskich reform znacznie mniej uwagi.<\/span><\/p>\n * * *<\/strong><\/span><\/p>\n Szersze podej\u015bcie do tematu nakazywa\u0142oby zapoznanie si\u0119 przynajmniej z rocznikami podstawowych dla mnie pism nie tylko z pocz\u0105tku okresu transformacji, ale w\u0142a\u015bciwie do dzi\u015b dnia. Opinie zmieniaj\u0105 si\u0119 bowiem\u00a0 w zale\u017cno\u015bci od uk\u0142adu si\u0142 politycznych w Polsce. \u015awiat\u0142o dzienne co jaki\u015b czas ujrze\u0107 mog\u0105 kolejne dokumenty, rzucaj\u0105ce nowy blask (lub cie\u0144) na sygnalizowane zjawiska i fakty historyczne. Nie darmo twierdzi si\u0119, i\u017c pisanie historii najnowszej jest trudniejsze, ni\u017ali si\u0119ganie w g\u0142\u0105b dziej\u00f3w.<\/span><\/p>\n Zestawiaj\u0105c przer\u00f3\u017cne wypowiedzi publicyst\u00f3w i uczonych, dotycz\u0105ce okresu powstawania zr\u0119b\u00f3w nowego \u0142adu spo\u0142eczno-ekonomicznego, stara\u0142em si\u0119 wykaza\u0107 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 ich podej\u015bcia, co w pluralizmie winno by\u0107 rzecz\u0105 powszedni\u0105, gwarantuj\u0105c\u0105 wzrost stopnia demokratyzacji Polski, a co za tym idzie wzrost spo\u0142ecznej \u015bwiadomo\u015bci.<\/span><\/p>\n Reformy mia\u0142y swych zwolennik\u00f3w i przeciwnik\u00f3w. Wyra\u017ane zdaj\u0105 si\u0119 proweniencje autor\u00f3w przywo\u0142ywanych tekst\u00f3w \u2013 popiera spos\u00f3b przeprowadzania zmian postsolidarno\u015bciowe \u201ecentrum\u201d, krytyka transformacji za\u015b prowadzona by\u0142a (i jest nadal) tak ze stanowisk prawicowych, jak lewicowych. B\u0119dzie zreszt\u0105 trwa\u0142a tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo b\u0119dziemy mieli do czynienia ze skutkami przekszta\u0142ce\u0144. Zw\u0142aszcza negatywnymi skutkami spo\u0142ecznymi, odczuwalnymi przez gros<\/em> mieszka\u0144c\u00f3w Polski.<\/span><\/p>\n To, co przebija z wielu wypowiedzi, to rosn\u0105ca wyra\u017anie nieufno\u015b\u0107 (przynajmniej b\u0119d\u0105cych inteligentami publicyst\u00f3w) do politycznych elit z Warszawy. Profesor Bauman, ze swego angielskiego oddalenia, proces \u00f3w skomentowa\u0142 nast\u0119puj\u0105co: \u201eHistoria ostatniego pi\u0119tnastolecia to m. in. dzieje kompromitacji i etycznego bankructwa polskich elit politycznych, frustracji spo\u0142ecznych w efekcie oczekiwa\u0144, rozbudzonych przez ich obietnice i wyczerpania si\u0119 kapita\u0142u zaufania, jakimi elity te na wyrost obdarzono.\u201d[21]<\/a><\/span><\/p>\n Czy politycy zrobi\u0105 cokolwiek, by odium nieufno\u015bci spo\u0142ecznej znik\u0142o \u2013 to wielka niewiadoma i \u2013 na pewno \u2013 kwestia dalekiej przysz\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/p>\n Kamil Soroka<\/span><\/strong><\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a> Pacewicz P., Lepsza strona zmian, \u201eGazeta Wyborcza\u201d, nr 102, 4. maja 199 r., s. 18;<\/p>\n [2]<\/a> Michnik A., Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 wskrzeszona i biesy aksamitnej rewolucji<\/em>, \u201eGazeta Wyborcza\u201d – Dodatek Nadzwyczajny, nr 106, 8.-9. maja 1999, s. 6;<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> Inny \u015bwiat jest mo\u017cliwy<\/em> \u2013 z prof. Zygmuntem Baumanem rozmawia Andrzej Zyba\u0142a, \u201eObywatel\u201d nr 2(22)\/2005, s. 5.<\/strong><\/p>\n [4]<\/a> K. B., KERM przygotowuje prawne warunki programu gospodarczego<\/em>, \u201eRzeczpospolita\u201d, nr 247, 23.X.1989 r., s. 5;<\/p>\n<\/div>\n [5] Remuszko S., D\u0142ug honorowy<\/em>, \u201eUlica Wszystkich \u015awi\u0119tych\u201d, nr 4 (76), 29. IV.2006,\u00a0 s. 20;<\/p>\n [6]<\/a> Duda-Gwiazda J., Wchodzi\u0107 \u2013 nie wchodzi\u0107<\/em>, \u201eUlica Wszystkich \u015awi\u0119tych\u201d, nr 6 (44), 29.VI.2003, s. 7;<\/p>\n<\/div>\n [7]<\/a> Okraska R., Lepszy s\u0105siad ni\u017c komprador<\/em>, \u201eObywatel\u201d, nr 1(5)\/2002, s. 16;<\/p>\n [8]<\/a> Symotiuk S., Kierunki remontu cywilizacji<\/em>, \u201eAlter\u201d, nr 3, wrzesie\u0144 2004, s. 10;<\/p>\n<\/div>\n [9]<\/a> Tomasiewicz J., Od podstaw<\/em>, \u201eInny \u015awiat\u201d, nr 21, 2005, s. 17;<\/p>\n<\/div>\n [10]<\/a> Skrzypiec R., Nowa jako\u015b\u0107, czyli aktywny nadz\u00f3r nad stowarzyszeniami \u2013 lustro zasady pomocniczo\u015bci<\/em>, \u201eAsocjacje\u201d, nr 3 (94), 2000, s. 15;<\/p>\n [11]<\/a> Papiernik B., Perspektywa bezrobocia? Zagro\u017cenie czy ratunek<\/em>, \u201eRzeczpospolita\u201d, nr 223, 25.IX.1989 r., s. 5;<\/p>\n<\/div>\n [12]<\/a> B. P., Projekt ustawy o zatrudnieniu. Jak unikn\u0105\u0107 bezrobocia<\/em>, \u201eRzeczpospolita\u201d, nr 249, 25.X. 1989 r., s. 8;<\/p>\n<\/div>\n [13]<\/a> Kleer J., Gospodarka przy \u201eokr\u0105g\u0142ym stole\u201d. Kwadratura ko\u0142a<\/em>, \u201ePolityka\u201d, nr 15, 15.IV. 1989 r., s. 4;<\/p>\n<\/div>\n [14]<\/a> Staszewski W., Bezrobotne losy absolwent\u00f3w<\/em>, \u201eGazeta Wyborcza\u201d, nr 252, 27.X. 1998, s. 4;<\/p>\n [15]<\/a> Ibid.;<\/p>\n<\/div>\n [16]<\/a> Skiepietrow N., Na wag\u0119 pracy<\/em>, \u201eGazeta Wyborcza\u201d, nr 72, 25.-26.III.1995 r., s. 12;<\/p>\n<\/div>\n