{"id":2030,"date":"2012-01-26T11:18:27","date_gmt":"2012-01-26T11:18:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=2030"},"modified":"2013-11-02T21:00:36","modified_gmt":"2013-11-02T20:00:36","slug":"nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/","title":{"rendered":"Niesko\u0144czona chwila nadziei, czyli o \u015bmierci wed\u0142ug Levinasa"},"content":{"rendered":"

\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\u017bycie cz\u0142owieka posiada w\u0142asny czas, wyodr\u0119bniony z ca\u0142o\u015bci zdarze\u0144, wymykaj\u0105cy si\u0119 powszechnej historii. W\u0142asny czas\u00a0 oddziela cz\u0142owieka od w\u0142asnej \u015bmierci; p\u0142ynie przeciw niej, jest zbli\u017caniem si\u0119 poprzez op\u00f3r. \u201eCzas to w\u0142a\u015bnie fakt, \u017ce ca\u0142a \u2013 poddana przemocy \u2013 egzystencja \u015bmiertelnego bytu nie jest byciem ku \u015bmierci, lecz owym <jeszcze nie>, kt\u00f3re oznacza spos\u00f3b bycia przeciw \u015bmierci, spos\u00f3b uchylania si\u0119 przed \u015bmierci\u0105 w samym sercu jej nieub\u0142aganej blisko\u015bci.\u201d[1]<\/a> <\/em>\u00a0Wola \u017cycia okre\u015bla cz\u0142owieka jako byt czasowy. Wolno\u015b\u0107 \u015bmiertelnego bytu jest jednak \u015bmiertelna, okazuje si\u0119 tylko odroczon\u0105 w czasie konieczno\u015bci\u0105 \u015bmierci. \u015amiertelna natura woli urzeczywistnia si\u0119 jako cielesno\u015b\u0107. Cia\u0142o staje si\u0119 w ko\u0144cu grobem woli. Rzeczywisto\u015bci\u0105 i sposobem istnienia cz\u0142owieczego bytu jest odraczanie \u015bmierci w \u015bmiertelnej woli. To w s\u0142abni\u0119ciu, istotowo \u015bmiertelnej, woli dokonuje si\u0119 przysz\u0142o\u015bciowanie i odraczanie upadku.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Zarazem jednak, i to przede wszystkim, jeste\u015bmy podmiotami \u015bmierci naszych najbli\u017cszych. Odniesienie si\u0119 do \u015bmierci innego cz\u0142owieka jest jedynym dost\u0119pnym nam sposobem podmiotowego jej prze\u017cycia, bo nikt, kto sam umiera, nie prze\u017cywa \u015bmierci. To my jeste\u015bmy \u017cywymi klepsydrami, w kt\u00f3rych przesypuje si\u0119 pami\u0119\u0107 o umar\u0142ych. Ka\u017cda \u015bmier\u0107 jest ziarnkiem piasku, wpadaj\u0105cym w \u017cycie tego, kto pozostaje. Z tych \u015bmierci musimy wyradza\u0107 w sobie energi\u0119 na dalsze \u017cycie. Aby \u017cy\u0107, trzeba umie\u0107 prze\u017cy\u0107 ca\u0142y poch\u00f3d \u015bmierci, przetaczaj\u0105cych si\u0119 przez nasze \u017cycie.<\/span><\/p>\n

Zdaniem Levinasa, swojej w\u0142asnej \u015bmierci nie dedukujemy jednak przez analogi\u0119 ze \u015bmierci\u0105 innych ludzi. Wnioskowanie: skoro Sokrates jest cz\u0142owiekiem, a ludzie s\u0105 \u015bmiertelni, to Sokrates jest \u015bmiertelny, wydaje nam si\u0119 s\u0142uszne w zastosowaniu do Sokratesa, ale nigdy w odniesieniu do nas. Ten fakt prze\u017cywa\u0142 bardzo dog\u0142\u0119bnie \u015bmiertelnie chory Iwan Iljicz: \u201ePrzyk\u0142ad wnioskowania, jakiego si\u0119 uczy\u0142 w podr\u0119czniku logiki Kiesewettera: Kaj jest cz\u0142owiekiem, ludzie s\u0105 \u015bmiertelni, dlatego Kaj jest \u015bmiertelny, zdawa\u0142 mu si\u0119 w ci\u0105gu ca\u0142ego \u017cycia s\u0142uszny w zastosowaniu do Kaja, ale nigdy do niego. Kaj by\u0142 cz\u0142owiekiem, cz\u0142owiekiem w og\u00f3le, i wszystko by\u0142o w porz\u0105dku; ale on przecie nie by\u0142 Kajem i nie cz\u0142owiekiem w og\u00f3le, tylko zawsze zupe\u0142nie, zupe\u0142nie innym ni\u017c wszyscy stworzeniem[\u2026].\u201d[2]<\/a><\/em> Swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 \u015bmier\u0107 odkrywamy w cierpieniu i niepokoju, w strachu o w\u0142asny byt, w przeczuciu zagro\u017cenia. Nie poznajemy jej, ale j\u0105 odczuwamy, doznajemy jej na sobie samych. \u201eNieprzewidywalno\u015b\u0107 \u015bmierci polega na tym, \u017ce nie mie\u015bci si\u0119 ona w \u017cadnym horyzoncie.\u201d[3]<\/a><\/em> Strach, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek staje wobec swego ostatecznego zab\u00f3jcy, jest bytem ku \u015bmierci: \u201e\u015bmier\u0107 grozi mi spoza tego \u015bwiata[\u2026] zbli\u017ca si\u0119 w strachu przed kim\u015b i w nadziei na kogo\u015b.\u201d[4]<\/a><\/em> Levinas pokazuje nadchodzenie \u015bmierci jako przemoc, jako tyrani\u0119 obcej woli. \u015amier\u0107 przychodzi z czasu ludzkiej niemocy, z przestrzeni wrogiej woli. \u015awiadomo\u015b\u0107, nie mog\u0105c przekroczy\u0107 ostatecznego odst\u0119pu od niej, pozostaje po tej stronie. Cz\u0142owiek \u017cyje, dop\u00f3ki widzi jeszcze przed sob\u0105 przestrze\u0144 odleg\u0142o\u015bci; jednak \u015bciany, w kt\u00f3rych jest zamkni\u0119ty, nieustannie si\u0119 zbli\u017caj\u0105, a\u017c granic\u0119 przekracza ona \u2013 p\u0142yn\u0105ca pod pr\u0105d cz\u0142owieczego czasu, aby zetrze\u0107 nas swoj\u0105 wol\u0105. \u015amier\u0107 nie jest ju\u017c do\u015bwiadczeniem wolno\u015bci. Nasza wolno\u015b\u0107 nie do\u015bwiadcza \u015bmierci, lecz to \u015bmier\u0107 do\u015bwiadcza wolno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Dlatego, zdaniem Levinasa, najgro\u017aniejsz\u0105 chorob\u0105 ludzkiej woli nie jest \u015bmier\u0107, lecz cierpienie. W nim spe\u0142nia si\u0119 samotno\u015b\u0107 cz\u0142owieka, czyli ca\u0142a intensywno\u015b\u0107 jego powi\u0105zania z samym sob\u0105, nieodwracalno\u015b\u0107 jego to\u017csamo\u015bci. Cierpienie zniewala, przymusza do istnienia, wystawia na dotkliwo\u015b\u0107 bycia. Leninas twierdzi, \u017ce cierpienie jest osaczeniem przez \u017cycie, bez mo\u017cliwo\u015bci nico\u015bci: \u201ecierpienie jest niemo\u017cliwo\u015bci\u0105 nico\u015bci\u201d[5]<\/a><\/em> Na tym tle dosy\u0107 kontrowersyjnie przedstawia si\u0119 poj\u0119cie samob\u00f3jstwa.<\/span><\/p>\n

Przeciwstawiaj\u0105c si\u0119 Heideggerowi, wi\u0105\u017c\u0105cemu trwog\u0119 ze sko\u0144czono\u015bci\u0105 bycia, dostrzegaj\u0105cemu w trwodze mo\u017cliwo\u015b\u0107 nico\u015bci, Levinas uwa\u017ca, \u017ce z\u0142o istnienia wcale nie polega na jego sko\u0144czono\u015bci, ale tkwi w jego bezgraniczno\u015bci, czyli w niemo\u017cliwo\u015bci \u015bmierci; w tym, \u017ce jest byciem bez nico\u015bci. A bycie bez nico\u015bci oznacza niemo\u017cliwo\u015b\u0107 samob\u00f3jstwa. Gdy nico\u015b\u0107 jest niemo\u017cliwa, bycie nieuchronnie staje si\u0119 pu\u0142apk\u0105. Okazuje si\u0119, \u017ce nie mo\u017cna wymkn\u0105\u0107 si\u0119 \u017cyciu, nie spos\u00f3b wyjrze\u0107 z g\u0142\u0119bi absurdu bycia, polegaj\u0105cego na niemo\u017cliwo\u015bci nie-bycia. \u201ePoj\u0119cie nieuchronnego\u00a0 i bycia, z kt\u00f3rego nie ma wyj\u015bcia, ustanawia g\u0142\u0119bok\u0105 absurdalno\u015b\u0107 bycia. Bycie jest z\u0142em nie dlatego, \u017ce jest sko\u0144czone, lecz dlatego, \u017ce jest byciem bez granic. Wed\u0142ug Heideggera trwoga jest do\u015bwiadczeniem nico\u015bci. Czy\u017c nie jest ona, przeciwnie \u2013 je\u015bli przez \u015bmier\u0107 rozumie si\u0119 nico\u015b\u0107 \u2013 faktem, \u017ce niemo\u017cliwe jest umrze\u0107?\u201d[6]<\/a><\/em> Samob\u00f3jstwo staje si\u0119 poj\u0119ciem wewn\u0119trznie sprzecznym, poniewa\u017c w\u0142asnej \u015bmierci nie mo\u017cna przenikn\u0105\u0107 ani wzi\u0105\u0107 na siebie. Panowanie podmiotu zachodzi tylko w tera\u017aniejszo\u015bci \u2013 gdzie istnieje nadzieja. W bierno\u015bci, z jak\u0105 cz\u0142owiek staje wobec \u015bmierci, nie ma ju\u017c nadziei i samounicestwienie, jako wyrwanie si\u0119 z niewoli istnienia, zapanowanie nad nim, jest niemo\u017cliwe. Przysz\u0142o\u015b\u0107 wydarzenia \u015bmierci jest przysz\u0142o\u015bci\u0105 niczyj\u0105, kt\u00f3rej cz\u0142owiek nie mo\u017ce sobie przyw\u0142aszczy\u0107. Aby mog\u0142a sta\u0107 si\u0119 elementem ludzkiego czasu, musia\u0142aby wej\u015b\u0107 w relacj\u0119 z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105, a to w przypadku \u015bmierci jest niemo\u017cliwe. Czas \u015bmierci nie jest czasem cz\u0142owieka, a czas cz\u0142owieka nie jest czasem \u015bmierci. Ona przychodzi z innego czasu. Ona ma charakter wiecznie przysz\u0142o\u015bciowy \u2013 ona nigdy nie jest teraz. Tera\u017aniejszo\u015b\u0107 od \u015bmierci zawsze oddziela przepa\u015b\u0107 \u2013 niesko\u0144czona chwila nadziei. Heideggerowska trwoga, jako bycie-ku-\u015bmierci, jest zarazem nadziej\u0105 na nie-bycie. W strachu przed \u015bmierci\u0105 pojawia si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 uwolnienia oraz pokusa samob\u00f3jstwa. U Heideggera trwoga staje si\u0119 unikiem, ucieczk\u0105 w pustk\u0119, w nico\u015b\u0107, natomiast u Levinasa zatrwo\u017cony cz\u0142owiek, wycofuj\u0105c si\u0119 w siebie, zg\u0142\u0119bia odpowiedzialno\u015b\u0107 silniejsz\u0105 od \u015bmierci. Na dnie trwogi Levinas nie znajduje nico\u015bci, lecz nie\u015bmiertelne dobro.<\/span><\/p>\n

Ju\u017c w cierpieniu \u2013 kt\u00f3re poprzez niepok\u00f3j otwiera cz\u0142owieka na wydarzenie \u015bmierci – aktywno\u015b\u0107 wt\u0142oczonego w bycie podmiotu przekszta\u0142ca si\u0119 w bierno\u015b\u0107, mimo, i\u017c nadal pozostaje on podmiotem cierpienia. \u015amier\u0107 zapowiada si\u0119 w mroku cierpienia – jego najczystszym stanem jest p\u0142acz i szloch, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek osi\u0105ga zupe\u0142ne dzieci\u0119ctwo i najwy\u017csz\u0105 nieodpowiedzialno\u015b\u0107. Bezpo\u015brednie dotkni\u0119cie cierpienia w szlochu – zwiastuje \u015bmier\u0107. A wi\u0119c umieranie wiedzie do pocz\u0105tku; \u015bmier\u0107, jako \u201espazm dzieci\u0119cego szlochu\u201d[7]<\/a>, jest powrotem do stanu nieodpowiedzialno\u015bci, podr\u00f3\u017c\u0105 wstecz, w stron\u0119 w\u0142asnych narodzin: \u201e\u015bmier\u0107, kt\u00f3ra dla pozostaj\u0105cego przy \u017cyciu jest ko\u0144cem, nie mo\u017ce by\u0107 tylko takim ko\u0144cem; umieranie musi mie\u0107 jaki\u015b inny kierunek ni\u017c ten, kt\u00f3ry prowadzi do ko\u0144ca jak do jakiej\u015b nag\u0142ej wyrwy po\u015br\u00f3d trwania tych, co prze\u017cyli.\u201d[8]<\/a><\/em> Wewn\u0105trz cz\u0142owieka dokonuje si\u0119 odwr\u00f3cenie czasu. Ludzkie istnienie jest \u015bmiertelne, lecz niezdolne do przemini\u0119cia.<\/span><\/p>\n

Jeste\u015bmy podmiotami w\u0142asnego cierpienia, ale nie mo\u017cemy by\u0107 podmiotami w\u0142asnej \u015bmierci. Ona jest dla nas poza \u015bwiatem i poza horyzontem poznania. Na ko\u0144cu jest niewiadoma. Nie mo\u017cemy jej ogarn\u0105\u0107, przyswoi\u0107, zapanowa\u0107 nad ni\u0105; wobec niej nie mo\u017cemy ju\u017c ani m\u00f3c ani by\u0107. Ona jest kresem m\u0119stwa i heroizmu, wobec niej cz\u0142owiek przestaje by\u0107 podmiotem. Wobec \u015bmierci zanika wola oraz podmiotowo\u015b\u0107 cz\u0142owieka. Pozostaje tylko otwarcie si\u0119 na niespodziewane wydarzenie, na co\u015b absolutnie innego, co rozbije ludzk\u0105 samotno\u015b\u0107 \u2013 zag\u0119szczon\u0105 i skurczon\u0105 cierpieniem. T\u0105 tragiczn\u0105 bezradno\u015b\u0107 obserwujemy u umieraj\u0105cego Iwana Iljicza, kt\u00f3ry: \u201e zostawa\u0142 na osobno\u015bci z\u00a0 n i \u0105. Oko w oko z\u00a0 n i \u0105; nie ma z\u00a0 n i \u0105\u00a0 co robi\u0107. Tylko trzeba patrze\u0107 na\u00a0 n i \u0105\u00a0 i stygn\u0105\u0107 powoli.\u201d[9]<\/a> <\/em>\u00a0Wraz ze \u015bmierci\u0105 w samotne cierpienie podmiotu wkrada si\u0119 ciemna tajemnica, b\u0119d\u0105ca obcym panowaniem. Nieogarniona przysz\u0142o\u015b\u0107 spada na cz\u0142owieka, aby nim zaw\u0142adn\u0105\u0107.<\/span><\/p>\n

Levinas przedstawia relacj\u0119 ze \u015bmierci\u0105 jako prototyp, czy wz\u00f3r relacji z przysz\u0142o\u015bci\u0105, z inno\u015bci\u0105, w tym tak\u017ce z innym cz\u0142owiekiem. Inny cz\u0142owiek jest dla nas wydarzeniem, wobec kt\u00f3rego, tak samo jak wobec wydarzenia \u015bmierci, jeste\u015bmy niemoc\u0105 przyjmowania inno\u015bci. Je\u017celi \u015bmier\u0107 jest sam\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 wydarzenia, to relacja z inno\u015bci\u0105 dokonuje si\u0119 poprzez cierpienie.<\/span><\/p>\n

Z drugiej strony, baz\u0105 do analizy relacji z tajemnic\u0105 \u015bmierci jest dla Levinasa eros. \u201eEros, silny niczym \u015bmier\u0107[\u2026].\u201d[10]<\/a><\/em> Por\u00f3wnuje on relacj\u0119 ze \u015bmierci\u0105 do erotycznej relacji z tajemnic\u0105. Podobnie czyni m\u0142ody poeta Dariusz Klimczak, gdy pisze:\u00a0<\/span><\/p>\n

\u201eW Krainie Bezmiaru W\u00f3d<\/em><\/span><\/p>\n

Jeste\u015b Mi\u0142o\u015bci\u0105 Pewn\u0105 jak \u015amier\u0107\u201d[11]<\/a><\/em><\/span><\/p>\n

W bezmiarze w\u00f3d \u017cycia i \u015bmierci, Mi\u0142o\u015b\u0107 jest r\u00f3wnie pewna jak \u015bmier\u0107 \u2013 stanowi\u0105ca by\u0107 mo\u017ce klucz do szcz\u0119\u015bcia, bram\u0119 rozkoszy, wzajemny poca\u0142unek Erosa i Tanatosa. \u015amier\u0107 nie chroni od mi\u0142o\u015bci ani mi\u0142o\u015b\u0107 nie chroni od \u015bmierci, lecz mi\u0142o\u015b\u0107 mie\u015bci w sobie \u015bmier\u0107 a \u015bmier\u0107 otwiera na mi\u0142o\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Levinas powiada, \u017ce cz\u0142owiek pokonuje \u015bmier\u0107, gdy wraz z ni\u0105 przyjmuje wieczno\u015b\u0107. Jest to mo\u017cliwe, gdy umieraj\u0105c dla siebie, stajemy si\u0119 dla innego. \u201eW \u015bmierci mamy do czynienia z pokus\u0105 nico\u015bci i pragnieniem wieczno\u015bci. Chcemy zarazem umrze\u0107 i by\u0107. Problem polega na umo\u017cliwieniu przyj\u0119cia wieczno\u015bci wraz ze \u015bmierci\u0105, na przechowaniu wieczno\u015bci we mnie, po\u015br\u00f3d egzystencji, w kt\u00f3rej nadci\u0105ga wydarzenie. Na pokonaniu \u015bmierci, gdzie podmiot wystawia si\u0119 na nadci\u0105gaj\u0105ce wydarzenie, nie przyjmuj\u0105c go jednak tak, jak rzecz. Jest to sytuacja dialektyczna. Taka sama dialektyka urzeczywistnia si\u0119 w sytuacji relacji z drugim cz\u0142owiekiem.\u201d[12]<\/a><\/em> W\u0142adz\u0105, kt\u00f3r\u0105 cz\u0142owiek jest zdolny przekroczy\u0107 swoj\u0105 \u015bmier\u0107, jest pragnienie dobra dla drugiego cz\u0142owieka, w kt\u00f3rym rozpuszcza si\u0119 w\u0142asna zagro\u017cona wola. Gdy nasza wola umieszcza si\u0119 poza nami, wtedy nasza w\u0142asna \u015bmier\u0107 ju\u017c nas nie dotyka. W dobroci bycia dla innego, ludzka egzystencja wychodzi poza sam\u0105 siebie, poza byt i poza \u015bmier\u0107. Pragnienie znajduje wtedy sw\u00f3j o\u015brodek poza sob\u0105. B\u0119d\u0105c dla drugiego, cz\u0142owiek przestaje by\u0107 ku \u015bmierci. \u201eNieprzyjaciel lub B\u00f3g, nad kt\u00f3rym nie mam w\u0142adzy i kt\u00f3ry nie jest cz\u0119\u015bci\u0105 mojego \u015bwiata, wci\u0105\u017c pozostaje ze mn\u0105 w relacji i pozwala mi chcie\u0107, ale chcie\u0107 chceniem, kt\u00f3re nie jest ju\u017c egoistyczne, kt\u00f3re nale\u017cy do istoty Pragnienia: jego o\u015brodek grawitacji nie pokrywa si\u0119 z ja, lecz jest pragnieniem Innego.[\u2026]To istnienie dla Innego, to Pragnienie, ta dobro\u0107 wyzwolona z egoistycznego ci\u0105\u017cenia zachowuje jednak charakter osobisty. [\u2026]Pragnienie, w kt\u00f3rym rozpuszcza si\u0119 zagro\u017cona wola, nie broni ju\u017c w\u0142adzy woli, ale znajduje sw\u00f3j o\u015brodek poza sob\u0105 \u2013 jako dobro\u0107, kt\u00f3rej \u015bmier\u0107 nie mo\u017ce pozbawi\u0107 sensu.\u201d[13]<\/a> <\/em>A wi\u0119c dobro\u0107 nie podlega \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

Trzeba tutaj zaznaczy\u0107, \u017ce wed\u0142ug Levinasa, cz\u0142owiek jest wtedy, gdy jest dla innych, to znaczy, gdy jest dobry. Dla niego bycie jest dobroci\u0105, a dobro\u0107 jest wy\u017csza nad szcz\u0119\u015bcie. Bezpowrotnie wyrzekaj\u0105c si\u0119 siebie w mi\u0142o\u015bci, cz\u0142owiek przenosi si\u0119 poza \u015bmier\u0107. Pozbawiony w\u0142asnej podmiotowo\u015bci, przestaje podlega\u0107 \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

Zarazem jednak Levinas uwa\u017ca, \u017ce – jako \u017ar\u00f3d\u0142o – cz\u0142owiek jest niesko\u0144czonym, bezgranicznym rozpoczynaniem. Chodzi o to, aby umo\u017cliwi\u0107 sobie nieprzemijaj\u0105c\u0105, niesko\u0144czon\u0105, absolutn\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107, nie przeszkadzaj\u0105c sobie w odnawianiu w\u0142asnej substancji. Czas to dystans, jaki dzieli ludzk\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 od tego, co mo\u017cliwe. Dopiero \u015bmier\u0107 usuwa ten dystans. Dop\u00f3ki \u017cyjemy, nasze \u017cycie wewn\u0119trzne, ta przestrze\u0144 w\u0142asnego czasu umo\u017cliwia sta\u0142e rozpoczynanie, nieustanne zapocz\u0105tkowywanie siebie. Rozpoczynanie od nowa jest przebaczaniem, tworz\u0105cym czas i wskrzeszaj\u0105cym przesz\u0142o\u015b\u0107. \u201eNieci\u0105g\u0142y czas p\u0142odzenia umo\u017cliwia absolutn\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107 i rozpoczynanie od nowa[\u2026].To rozpoczynanie si\u0119 chwili, ten triumf czasu p\u0142odzenia nad stawaniem si\u0119 \u015bmiertelnego i starzej\u0105cego si\u0119 bytu, jest przebaczaniem, w\u0142a\u015bciwym dzie\u0142em czasu.\u201d[14]<\/a><\/em> Nieci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 czasu \u2013 na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada si\u0119 jego umieranie i zmartwychwstawanie, odradzanie si\u0119 w odst\u0119pie \u015bmierci \u2013 umo\u017cliwia niesko\u0144czono\u015b\u0107. Niesko\u0144czono\u015b\u0107 wydarza si\u0119 bowiem w nico\u015bci poprzez \u015bmier\u0107. Levinas uwa\u017ca, \u017ce czas jest umieraniem i zmartwychwstawaniem w innych ludziach oraz poprzez p\u0142odzenie. Niesko\u0144czono\u015b\u0107 czasu to rozpoczynanie wszystkiego od nowa, zmartwychwstawanie m\u0142odo\u015bci.\u00a0 Iwan Iljicz, umieraj\u0105c, \u201eus\u0142ysza\u0142 jeszcze to s\u0142owo i powt\u00f3rzy\u0142 je w swojej duszy <\u015amier\u0107 si\u0119 sko\u0144czy\u0142a, ju\u017c jej nie ma.>\u201d [15]<\/a><\/em>Czas cz\u0142owieka nie dokonuje si\u0119 bowiem w \u015bmierci, lecz w wieczno\u015bci, a to oznacza, \u017ce gdy umrzemy, \u015bmier\u0107 si\u0119 sko\u0144czy i ju\u017c jej nie b\u0119dzie.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0<\/p>\n

Anna Kami\u0144ska<\/strong><\/span><\/p>\n

<\/p>\n
\n
\n

[1]<\/a> Emmanuel Levinas, Ca\u0142o\u015b\u0107 i niesko\u0144czono\u015b\u0107<\/em>, prze\u0142. Ma\u0142gorzata Kowalska, PWN, Warszawa 2002, s. 267;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[2]<\/a> Lew To\u0142stoj, \u015amier\u0107 Iwana Iljicza<\/em>, prze\u0142. Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz, PIW, Warszawa 1960, s. 72;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[3]<\/a> Emmanuel Levinas, op. cit., s. 280;\u00a0<\/p>\n<\/div>\n

\n

[4]<\/a> Ibidem, s. 281;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[5]<\/a> Emmanuel Levinas, Czas i to, co inne<\/em>, prze\u0142. Jacek Migasi\u0144ski, Wydawnictwo KR, Warszawa 1999, s. 68;<\/p>\n

[6]<\/a> Ibidem, s. 34;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[7]<\/a> Ibidem, s. 73;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[8]<\/a> Emmanuel Levinas, Ca\u0142o\u015b\u0107 i niesko\u0144czono\u015b\u0107, <\/em>op. cit., s. 48;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[9]<\/a> Lew To\u0142stoj, op. cit., s. 77;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[10]<\/a> Emmanuel Levinas, Czas i to, co inne<\/em>, op. cit., s. 79;<\/p>\n

[11]<\/a> Dariusz Piotr Klimczak, Portrety trumienne Portrety tapczanie Nagrobki<\/em>, Ksi\u0119garnia Akademicka SP. Z O. O., Krak\u00f3w 2003, s. 27;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[12]<\/a> Emmanuel Levinas, op. cit., s. 83;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[13]<\/a> Emmanuel Levinas, Czas i to, co inne, <\/em>op. cit., ss. 284 \u2013 285;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[14]<\/a> Emmanuel Levinas, Ca\u0142o\u015b\u0107 i niesko\u0144czono\u015b\u0107<\/em>, op. cit., s. 341;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[15]<\/a> Lew To\u0142stoj, op. cit., s. 118.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0\u00a0 \u017bycie cz\u0142owieka posiada w\u0142asny czas, wyodr\u0119bniony z ca\u0142o\u015bci zdarze\u0144, wymykaj\u0105cy si\u0119 powszechnej historii. W\u0142asny czas\u00a0 oddziela cz\u0142owieka od w\u0142asnej<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-2030","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nNiesko\u0144czona chwila nadziei, czyli o \u015bmierci wed\u0142ug Levinasa - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"de_DE\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Niesko\u0144czona chwila nadziei, czyli o \u015bmierci wed\u0142ug Levinasa - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00a0\u00a0 \u017bycie cz\u0142owieka posiada w\u0142asny czas, wyodr\u0119bniony z ca\u0142o\u015bci zdarze\u0144, wymykaj\u0105cy si\u0119 powszechnej historii. W\u0142asny czas\u00a0 oddziela cz\u0142owieka od w\u0142asnej\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-01-26T11:18:27+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T20:00:36+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Verfasst von\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Gesch\u00e4tzte Lesezeit\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11\u00a0Minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Niesko\u0144czona chwila nadziei, czyli o \u015bmierci wed\u0142ug Levinasa\",\"datePublished\":\"2012-01-26T11:18:27+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:00:36+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/\"},\"wordCount\":2267,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"de\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/\",\"name\":\"Niesko\u0144czona chwila nadziei, czyli o \u015bmierci wed\u0142ug Levinasa - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website\"},\"datePublished\":\"2012-01-26T11:18:27+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:00:36+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"de\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Niesko\u0144czona chwila nadziei, czyli o \u015bmierci wed\u0142ug Levinasa\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"de\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Niesko\u0144czona chwila nadziei, czyli o \u015bmierci wed\u0142ug Levinasa - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/","og_locale":"de_DE","og_type":"article","og_title":"Niesko\u0144czona chwila nadziei, czyli o \u015bmierci wed\u0142ug Levinasa - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"\u00a0\u00a0 \u017bycie cz\u0142owieka posiada w\u0142asny czas, wyodr\u0119bniony z ca\u0142o\u015bci zdarze\u0144, wymykaj\u0105cy si\u0119 powszechnej historii. W\u0142asny czas\u00a0 oddziela cz\u0142owieka od w\u0142asnej","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2012-01-26T11:18:27+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T20:00:36+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Verfasst von":"admin","Gesch\u00e4tzte Lesezeit":"11\u00a0Minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Niesko\u0144czona chwila nadziei, czyli o \u015bmierci wed\u0142ug Levinasa","datePublished":"2012-01-26T11:18:27+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:00:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/"},"wordCount":2267,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"de","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/","name":"Niesko\u0144czona chwila nadziei, czyli o \u015bmierci wed\u0142ug Levinasa - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website"},"datePublished":"2012-01-26T11:18:27+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:00:36+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/#breadcrumb"},"inLanguage":"de","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/nieskonczona-chwila-nadziei-czyli-o-smierci-wedlug-levinasa\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Niesko\u0144czona chwila nadziei, czyli o \u015bmierci wed\u0142ug Levinasa"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"de"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2030","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2030"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2030\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2030"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2030"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2030"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}