\u00a0<\/p>\n
Bez w\u0105tpienia najlepszy dla polskiego liberalizmu okres przypad\u0142 na czasy rozbiorowe. To w\u0142a\u015bnie w\u00f3wczas idee liberalne wprz\u0119gni\u0119te zosta\u0142y w nurt my\u015bli niepodleg\u0142o\u015bciowej, s\u0142u\u017c\u0105c wzmocnieniu nie tylko stanu \u015bwiadomo\u015bci polskich elit, ale te\u017c gospodarki – w znaczniej mierze (cho\u0107 w poszczeg\u00f3lnych zaborach w zr\u00f3\u017cnicowanym stopniu) pozostaj\u0105cej w r\u0119kach patriotycznie nastawionej szlachty (g\u0142\u00f3wnie rolnictwo) i rodz\u0105cej si\u0119 bur\u017cuazji (handel i przemys\u0142).<\/p>\n
To bracia Niemojowscy \u2013 pre-libera\u0142owie – doprowadzili do powstania skutecznego politycznie stronnictwa, uwa\u017canego przez wielu za pierwowz\u00f3r partii politycznej. W czasach pozytywizmu my\u015bliciele liberalni starali si\u0119 bra\u0107 czynny udzia\u0142 w tworzeniu pierwszych stowarzysze\u0144 i partii (zw\u0142aszcza w zaborze austriackim). Przedstawiciele kierunku przewijali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przez ugrupowania polityczne XX-lecia mi\u0119dzywojennego, nie stanowi\u0105c jednak zwartego bloku ideowego ani te\u017c nie pr\u00f3buj\u0105c stworzy\u0107 wsp\u00f3lnej p\u0142aszczyzny partyjnej do reprezentacji pogl\u0105d\u00f3w liberalnych na scenie spo\u0142ecznej.<\/p>\n
<\/p>\n
II wojna \u015bwiatowa rozproszy\u0142a rodzimych przedstawicieli pogl\u0105d\u00f3w liberalnych po \u015bwiecie. Sytuacja polityczna po roku 1945 nie sprzyja\u0142a ani ich powrotowi do \u201eludowej\u201d Polski ani te\u017c reaktywowaniu idei liberalnych w\u015br\u00f3d inteligencji PRL.<\/p>\n
Co prawda pocz\u0105tkowy zamordyzm ust\u0105pi\u0142 po roku 1956 bardziej \u201eswojskiej\u201d wersji socjalizmu, ale i tak miejsca na powa\u017cniejsze odst\u0119pstwa od centralnego planowania i pa\u0144stwowej gospodarki, jako obowi\u0105zuj\u0105cej formy w\u0142asno\u015bci, PZPR jako \u201eprzewodnia si\u0142a narodu\u201d nigdy nie pozostawi\u0142a. Posta\u0107 Stefana Kisielewskiego tolerowano ze wzgl\u0119du na to, i\u017c by\u0142 r\u00f3wnie\u017c kompozytorem, a nad Wis\u0142\u0105 mit romantyczny (kt\u00f3ry komuni\u015bci przystosowywali do w\u0142asnych potrzeb) zezwala\u0142 artystom na wi\u0119cej nawet w ramach obowi\u0105zkowej przyja\u017ani z ZSRR. Nie wszyscy zreszt\u0105 oceniaj\u0105 Stefana Kisielewskiego jako typowego libera\u0142a: \u201e(…) To, co Kisiel nazywa liberalizmem, nie jest liberalizmem. Mo\u017cna to nazwa\u0107 polityk\u0105 wolno\u015bciow\u0105, postulatem praw cz\u0142owieka, wolnego handlu, zasad\u0105 prywatnej inicjatywy, ale jeszcze nie liberalizmem. Bo liberalizm to nie tylko prawa cz\u0142owieka, nie tylko wolny handel i nie tylko prywatna inicjatywa. To co\u015b wi\u0119cej i co\u015b innego.\u201d[1]<\/a><\/p>\n Pewne zmiany w podej\u015bciu tak w\u0142adz, jak spo\u0142ecze\u0144stwa, przynios\u0142a dekada rz\u0105d\u00f3w Edwarda Gierka. \u201eLicencyjne\u201d otwarcie si\u0119 Polski na kraje Zachodu sprzyja\u0142o kontaktom, g\u0142\u00f3wnie in\u017cynierskich i politycznych elit kraju, z ich odpowiednikami zza \u201e\u017celaznej kurtyny\u201d. Owocowa\u0142o to zmian\u0105 stylu my\u015blenia. Tym, kt\u00f3rzy znali gospodark\u0119 Zachodu trudniej by\u0142o wm\u00f3wi\u0107, i\u017c ekonomia polityczna socjalizmu poradzi sobie z wszystkimi wyzwaniami \u00f3wczesnego \u015bwiata. I przygotowywali siebie samych oraz kr\u0119gi swych znajomych do coraz bardziej koniecznych zmian. W ten zawoalowany spos\u00f3b elementy liberalne wzbogaci\u0142y nieoficjalnie socjalistyczny program PZPR.<\/p>\n Co prawda Radom i Ursus roku 1976 wstrzyma\u0142y na kr\u00f3tko d\u0105\u017cenie do rzeczywistych reform spo\u0142eczno-gospodarczych, ale powstanie na Wybrze\u017cu nielegalnych Wolnych Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych i innych organizacji obywatelskich przynios\u0142o latem 1980 r. d\u0142ugo oczekiwany prze\u0142om. Jednocze\u015bnie jednak wp\u0142yn\u0119\u0142o na rozchwianie i tak zwalniaj\u0105cej gospodarki PRL i wymuszenie na obozie rz\u0105dz\u0105cym powa\u017cnej korekty ekonomicznych plan\u00f3w na lata 80.<\/p>\n Obie strony sporu pr\u00f3bowa\u0142y \u201eco\u015b\u201d z ekonomi\u0105 zrobi\u0107. Eksperci \u201eS\u201d byli g\u0142\u00f3wnie uczelnianymi teoretykami gospodarki. Wi\u0119cej oczekiwa\u0107 mo\u017cna by\u0142o od komunistycznych praktyk\u00f3w zarz\u0105dzania \u2013 ale ich z kolei blokowa\u0142y stosowane od lat schematy i\u2026 opinia koleg\u00f3w z bloku socjalistycznego. Kt\u00f3ra, prze\u0142o\u017cona na opini\u0119 Kremla, by\u0142a przecie\u017c propozycj\u0105 nie do odrzucenia.<\/p>\n Nadal tolerowano przerosty zatrudnienia w g\u00f3rnictwie, przemy\u015ble stoczniowym czy budownictwie mieszkaniowym, nie interesuj\u0105c si\u0119 budow\u0105 dr\u00f3g czy infrastruktury kolejowej. Tak \u201eS\u201d jak partyjni biurokraci nie doro\u015bli jeszcze do zaszczepiania w PRL zasad liberalnej gospodarki. W dodatku wiadomo by\u0142o, i\u017c Moskwa na tak szeroko zakrojony \u201eeksperyment\u201d pozwoli\u0107 nie mo\u017ce.<\/p>\n Stan wojenny i niepowodzenie kolejnych etap\u00f3w szeroko reklamowanej \u201ereformy\u201d gospodarczej premiera Zbigniewa Messnera, potwierdzone negatywnym wynikiem referendum z 1987, gdy spo\u0142ecze\u0144stwo wypowiedzia\u0142o si\u0119 przeciwko proponowanemu \u201eradykalnemu uzdrowieniu gospodarki\u201d oraz odrzuci\u0142o \u201epolski model g\u0142\u0119bokiej demokratyzacji \u017cycia politycznego\u201d – w wyniku czego 19. wrze\u015bnia 1988 Messner z\u0142o\u017cy\u0142 dymisj\u0119 – zdopingowa\u0142o cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodowisk biznesowo-gospodarczych do podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144, kieruj\u0105cych Polsk\u0119 na nowe tory rozwoju.<\/p>\n G\u0142\u00f3wnym propagatorem idei liberalnych by\u0142o pod koniec lat 80. XX w. \u015brodowisko Tr\u00f3jmiasta i stamt\u0105d wywodz\u0105 si\u0119 liderzy p\u00f3\u017aniejszych partii politycznych o liberalnym charakterze programu.<\/p>\n \u00a0Jak powstawa\u0142y pierwsze polskie partie o charakterze liberalnym.<\/strong><\/p>\n a)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>Kongres Liberalno-Demokratyczny<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n KLD jest najstarsz\u0105 polsk\u0105 parti\u0105 liberaln\u0105, powsta\u0142\u0105 po wyborach roku 1989. Opiera\u0142 si\u0119 na biznesowym \u015brodowisku Tr\u00f3jmiasta, skupionym wok\u00f3\u0142 Gda\u0144skiego Towarzystwa Spo\u0142eczno-Gospodarczego i jego lider\u00f3w: J. K. Bieleckiego, D. Tuska, J. Lewandowskiego i J. Merkla. W Polsce nazywano ich \u201egda\u0144skimi libera\u0142ami\u201d. Jednoczy\u0142o by\u0142ych dzia\u0142aczy I Solidarno\u015bci<\/em> i niekt\u00f3rych cz\u0142onk\u00f3w NZS (np. D. Tusk), zbyt m\u0142odych w roku 1980, by bra\u0107 udzia\u0142 w zwi\u0105zkowym ruchu robotniczym, czynnych jednak w opozycji stanu wojennego i po nim.<\/p>\n W deklaracji ideowej Gda\u0144skiego Towarzystwa Spo\u0142eczno-Gospodarczego \u201eKongres Libera\u0142\u00f3w\u201d czytamy: \u201e(\u2026) na progu naszej pracy, obliczonej na d\u0142ugi dystans, stawiamy sobie nast\u0119puj\u0105ce zadania: wspomaganie prywatnej przedsi\u0119biorczo\u015bci i innych form aktywno\u015bci ekonomicznej obywateli; dzia\u0142anie na rzecz reprywatyzacji polskiej gospodarki i uw\u0142aszczenia obywateli; odbudow\u0119 etosu przedsi\u0119biorczo\u015bci, kultury pracy i klimatu spo\u0142ecznego zaufania do instytucji rynku i w\u0142asno\u015bci prywatnej; inspirowanie autentycznych form samoorganizacji \u015brodowisk gospodarczych dla obrony jego interes\u00f3w, d\u0105\u017cenie do pe\u0142nej demokratyzacji \u017cycia na szczeblu podstawowym i regionalnym; dzia\u0142anie na rzecz stopniowej demokratyzacji centralnych instytucji politycznych i przebudowy \u0142adu konstytucyjnego.\u201d[2]<\/a><\/p>\n Oficjalnie KLD powsta\u0142 19.XI.1989 r. w wyniku decyzji II Gda\u0144skiego Kongresu Libera\u0142\u00f3w. Sygnatariuszami powo\u0142ania partii byli dzia\u0142acze Akcji Gospodarczej i regionalnych towarzystw gospodarczych. Pocz\u0105tkowo pod nazw\u0105 Og\u00f3lnopolskie Porozumienie \u201eKongres Libera\u0142\u00f3w\u201d, potem jako Krajowy Kongres Libera\u0142\u00f3w,\u00a0 \u015brodowisko K. K. Bieleckiego i D. Tuska stanowi\u0142o reprezentacj\u0119 polityczn\u0105 ruchu towarzystw gospodarczych i \u015brodowisk liberalnych o orientacji wyra\u017anie centroprawicowej. Od 15.II.1990 r. (wg innych oficjaln\u0105 dat\u0105 t\u0105 jest 30. czerwca roku 1990) dzia\u0142a ono jako partia polityczna \u2013 Kongres Liberalno-Demokratyczny \u2013 zarejestrowana 9.X.1990 r.<\/p>\n Jak twierdz\u0105 autorki Gier politycznych<\/em> – \u201eReorientacja na dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 (1989) wi\u0105za\u0142a si\u0119 z dyskontowaniem osi\u0105gni\u0119\u0107 okresu wcze\u015bniejszego, \u0142\u0105cznie z wykorzystywaniem dorobku teoretycznego oraz zaplecza organizacyjnego, spo\u0142ecznego i ekonomicznego \u015brodowisk liberalnych Gda\u0144ska i innych o\u015brodk\u00f3w.\u201d[3]<\/a> Praca Ma\u0142gorzaty Dehnel-Szyc i Jadwigi Stachury przynosi jeszcze jedno ciekawe spostrze\u017cenie, dotycz\u0105ce \u201egda\u0144skich libera\u0142\u00f3w\u201d. Cho\u0107 bowiem uczestniczyli oni w wielu spo\u0142ecznych przedsi\u0119wzi\u0119ciach opozycyjnego Wybrze\u017ca (Gda\u0144ska Inicjatywa Obywatelska, Gda\u0144skie Stowarzyszenie Akademickie, Gda\u0144ski Klub Polityczny im. Lecha B\u0105dkowskiego czy Akademicki Klub Liberalny) oraz poparli strajk w Stoczni Gda\u0144skiej w roku 1988, to jednak ju\u017c w\u00f3wczas nie wi\u0105zali z ruchem zwi\u0105zkowym swojej przysz\u0142o\u015bci. Zdecydowali, i\u017c konkretniejszym sposobem \u201eprze\u0142o\u017cenia\u201d deklarowanych idei na praktyk\u0119 b\u0119dzie dzia\u0142alno\u015b\u0107 stricte <\/em>polityczna.<\/p>\n Partia nie nale\u017ca\u0142a do masowych. W oko\u0142o 30 o\u015brodkach skupia\u0142a zaledwie 2000 cz\u0142onk\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie w Gda\u0144sku i stolicy. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w byli to ludzie, prowadz\u0105cy w\u0142asne firmy, st\u0105d zdecydowane parcie KLD na pragmatyczn\u0105 stron\u0119 polityki, na korzy\u015b\u0107 kt\u00f3rej nie prowadzono z nikim wi\u0119kszych spor\u00f3w ideologicznych. Jedyny istotny sp\u00f3r wewn\u0119trzny ugrupowania dotyczy\u0142 stosunku do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. O sprzeciwie \u015brodowiska KLD wobec Karty Praw i Wolno\u015bci ju\u017c wspomina\u0142am.<\/p>\n O ile jeszcze w roku 1991 jeden z lider\u00f3w KLD, Janusz Lewandowski uwa\u017ca\u0142, i\u017c jego partia ceni nade wszystko warto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skie jako zwornik my\u015blenia spo\u0142ecznego Polak\u00f3w[4]<\/a>, to ju\u017c w rok p\u00f3\u017aniej pisa\u0142: \u201eSt\u0105d osobliwo\u015b\u0107 \u017cycia politycznego w pierwszych latach po 1989 roku, kt\u00f3ra (…) polega\u0142a na \u201ezami\u0142owaniu do przebierania si\u0119 w chadeckie kostiumy, deklarowanie chrze\u015bcija\u0144skich warto\u015bci i kokietowaniu Ko\u015bcio\u0142a.\u201d\u201d[5]<\/a> Podczas Konferencji Programowej KLD w roku 1992 sp\u00f3r zwolennik\u00f3w \u015bcis\u0142ego rozdzia\u0142u od Ko\u015bcio\u0142a i wsp\u00f3\u0142pracy z nim – zdecydowanie wygrali zwolennicy pierwszej drogi post\u0119powania.<\/p>\n Odej\u015bcie w lewo, pr\u00f3cz zawierzenia kampanii medialnej w zachodnim, obcym jeszcze w RP stylu, by\u0142o jedn\u0105 z przyczyn pora\u017cki wyborczej KLD w roku 1993. Z braku zaplecza ideowego \u201egda\u0144skich libera\u0142\u00f3w\u201d ju\u017c wcze\u015bniej kpi\u0142 lider UPR, Janusz Korwin-Mikke: \u201eZ ch\u0119ci\u0105 odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do demokracji (a mo\u017ce i do socjalnej demokracji?). W ka\u017cdym razie na has\u0142o strajk w stoczni<\/em> zamykaj\u0105 swoje sp\u00f3\u0142ki i lec\u0105 pomaga\u0107 robotnikom drukowa\u0107 odezwy domagaj\u0105ce si\u0119\u2026 likwidacji prywatnych sp\u00f3\u0142ek.\u201d[6]<\/a><\/p>\n Koncepcje pa\u0144stwa, jak zazwyczaj w przypadku braku jasno okre\u015blonego programu, nie by\u0142y w KLD do ko\u0144ca sp\u00f3jne. Sprawne funkcjonowanie pa\u0144stwa wymaga jednocze\u015bnie dwu, uzupe\u0142niaj\u0105cych si\u0119, warunk\u00f3w. Po pierwsze silnym musi by\u0107 osoba przyw\u00f3dcy; najlepiej, gdy przy okazji obdarzony jest on swoist\u0105 i dobrze postrzegan\u0105 charyzm\u0105. Musi on swym autorytetem chroni\u0107 Rad\u0119 Ministr\u00f3w przed zakusami licznych lobbyst\u00f3w. By jednak stan \u00f3w nie przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w zaprzeczenie demokracji \u2013 jednocze\u015bnie sprawnie funkcjonowa\u0107 powinien samorz\u0105d terytorialny, gwarant bezpiecze\u0144stwa ludno\u015bci danego terenu. Libera\u0142owie zdecydowanie podpisywali si\u0119 pod siln\u0105 prezydentur\u0105. KLD niemal jednog\u0142o\u015bnie popar\u0142 z pocz\u0105tkiem lat 90. XX w. kandydatur\u0119 Lecha Wa\u0142\u0119sy w powszechnych wyborach prezydenckich. Dobitnie stanowisko to przedstawi\u0142 D. Tusk: \u201eNie wiadomo czy b\u0119dzie dobrze rz\u0105dzi\u0142, ale bez niego czy przeciw niemu w Polsce rz\u0105dzi\u0107 si\u0119 nie da.\u201d[7]<\/a><\/p>\n Jednocze\u015bnie nie przychylali si\u0119 do zdania innych polityk\u00f3w, dla kt\u00f3rych dwuizbowy Parlament mia\u0142 by\u0107 gwarantem ustawodawczego \u0142adu RP. W za\u0142o\u017ceniu tw\u00f3rc\u00f3w takiego rozwi\u0105zania, Senat mia\u0142 by\u0107 g\u0142\u00f3wnie przedstawicielstwem region\u00f3w. Realnie zamiast region\u00f3w decydowa\u0142 podzia\u0142 administracyjny na poszczeg\u00f3lne wojew\u00f3dztwa Polski. Politycy KLD stan\u0119li na stanowisku, i\u017c granice wojew\u00f3dztw wytyczone by\u0142y sztucznie, niezbyt zgodnie z autentycznym podzia\u0142em kraju na regiony kulturowo-etniczne.<\/p>\n Tak naprawd\u0119 chodzi\u0142o partii o wytyczenie innych granic okr\u0119g\u00f3w wyborczych, obejmuj\u0105cych ca\u0142o\u015bci kulturowo-gospodarcze. Senat mia\u0142by wg nich sens w\u00f3wczas, gdyby RP stanowi\u0142a federacj\u0119 region\u00f3w lub wojew\u00f3dztw. Ju\u017c b\u0119d\u0105c jednym z lider\u00f3w Unii Wolno\u015bci (i wicemarsza\u0142kiem Senatu) Donald Tusk kwestionowa\u0142 istnienie Izby Wy\u017cszej, jako obdarzonej zbyt ma\u0142ymi kompetencjami ustawodawczymi, a jednocze\u015bnie poch\u0142aniaj\u0105cej z\u0142ot\u00f3wki podatnik\u00f3w.<\/p>\n \u201eLiberalizm mia\u0142 w Polsce swoje \u201epi\u0119\u0107 minut\u201d, jak to okre\u015bli\u0142 Janusz Lewandowski, g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki premierostwu Jana K. Bieleckiego (stycze\u0144-grudzie\u0144 1991 r.). (\u2026). W Sejmie I kadencji libera\u0142owie obsadzili 37 mandat\u00f3w. Nie piastowali funkcji w gabinecie Jana Olszewskiego, w rz\u0105dzie Hanny Suchockiej natomiast mieli 4 teki ministerialne (w pierwszym sk\u0142adzie).\u201d[8]<\/a><\/p>\n Premier Bielecki nie tylko reprezentowa\u0142 KLD, ale g\u0142\u00f3wny i najstarszy nurt tr\u00f3jmiejskiego liberalizmu. Po kl\u0119sce wyborczej z roku 1993 wiosn\u0105 1994 r. libera\u0142owie postanowili zjednoczy\u0107 si\u0119 z Uni\u0105 Demokratyczn\u0105. 24. kwietnia tego roku z owej fuzji powsta\u0142o nowe ugrupowanie polityczne RP, pod nazw\u0105 Unia Wolno\u015bci. Cz\u0142onkowie KLD zachowali tam tylko cz\u0119\u015b\u0107 dotychczasowych wp\u0142yw\u00f3w.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n b)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Unia Demokratyczna<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Partia powsta\u0142a 2. grudnia roku 1990 na bazie komitet\u00f3w wyborczych Tadeusza Mazowieckiego, Ruchu Obywatelskiego-Akcja Demokratyczna, Forum Prawicy Demokratycznej oraz Sojuszu na rzecz Demokracji. Przewodnicz\u0105cym partii wybrany zosta\u0142 premier Mazowiecki, posiadaj\u0105cy w\u00f3wczas niekwestionowan\u0105 pozycj\u0119 w\u015br\u00f3d du\u017cej cz\u0119\u015bci polityk\u00f3w postsolidarno\u015bciowych i w\u015br\u00f3d polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa. UD zarejestrowano s\u0105downie 21. grudnia 1990 r. W p\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej (11. maja 1991 r.) ju\u017c oficjalnie scalono struktury pierwotnej UD, ROAD i FPD w Uni\u0119 Demokratyczn\u0105. Przewodnicz\u0105cym nowej Unii zosta\u0142 Tadeusz Mazowiecki, wiceprzewodnicz\u0105cymi wybrano za\u015b \u2013 W\u0142adys\u0142awa Frasyniuka, Aleksandra Halla i Jacka Kuronia.<\/p>\n Tak ROAD jak FPD mia\u0142y w ugrupowaniu swoje frakcje \u2013 pierwsza Frakcj\u0119 Spo\u0142eczno-Liberaln\u0105, druga – Frakcj\u0119 Prawicy Demokratycznej. Ju\u017c wcze\u015bniej, w styczniu 1991 r., powsta\u0142 Klub Parlamentarny \u2013 Unia Demokratyczna, utworzony przez 74 osoby, kt\u00f3re wyst\u0105pi\u0142y z Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do jego rozbicia. Przewodnicz\u0105cym Klubu zosta\u0142 Bronis\u0142aw Geremek. Wyst\u0105pienie \u201eunit\u00f3w\u201d z OKP traktowa\u0107 mo\u017cna jako koniec \u201eobywatelskiego\u201d rozdzia\u0142u dzia\u0142alno\u015bci obozu postsolidarno\u015bciowego \u2013 sytuacja podpowiada\u0142a im, i\u017c skutecznie dzia\u0142a\u0107 b\u0119d\u0105 wy\u0142\u0105cznie w strukturach nowych partii politycznych i tylko dzi\u0119ki nim zdo\u0142aj\u0105 przeforsowa\u0107 na skal\u0119 spo\u0142eczn\u0105 swoj\u0105 wizj\u0119 przysz\u0142o\u015bci Polski.<\/p>\n Bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 takiego kroku polityk\u00f3w UD by\u0142a wysoka wyborcza pora\u017cka Tadeusza Mazowieckiego, kt\u00f3ry nie dotar\u0142 nawet do II tury elekcji prezydenckiej. Po nieudanej misji Bronis\u0142awa Geremka, jaki nie zdo\u0142a\u0142 utworzy\u0107 rz\u0105du, Unia Demokratyczna przesz\u0142a do opozycji wobec gabinetu Jana Olszewskiego, wkr\u00f3tce za\u015b nawi\u0105za\u0142a \u015bcis\u0142\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z KLD i Polskim Programem Gospodarczym. Ten nieformalny uk\u0142ad nazywany by\u0142 \u201eMa\u0142\u0105 Koalicj\u0105\u201d.<\/p>\n Z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 UD i jej nast\u0119pczyni, UW, trzeba powi\u0105za\u0107 wprowadzenie mechanizm\u00f3w gospodarki rynkowej przez tzw. program Balcerowicza. Jednocze\u015bnie partia Mazowieckiego przyczyni\u0142a si\u0119 do udzielenia znacznych koncesji na rzecz Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. To dzi\u0119ki UD wzros\u0142y mo\u017cliwo\u015bci jego wp\u0142ywu na \u017cycie spo\u0142ecze\u0144stwa RP (wprowadzenie lekcji religii do szk\u00f3\u0142, ograniczenie dopuszczalno\u015bci aborcji, podpisanie po latach negocjacji – konkordatu).<\/p>\n Jesieni\u0105 1992 r. Aleksander Hall i jego koledzy z Frakcji Prawicy Demokratycznej odeszli z UD, tworz\u0105c swoje ugrupowanie pod nazw\u0105 Partia Konserwatywna. Pomimo trzeciego miejsca w przedterminowych wyborach parlamentarnych roku 1993 (po SLD i PSL), gdzie partia startowa\u0142a samodzielnie, rok p\u00f3\u017aniej UD po\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z KLD, tworz\u0105c Uni\u0119 Wolno\u015bci.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n c)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Unia Wolno\u015bci<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Pisa\u0142am ju\u017c, i\u017c Unia Wolno\u015bci powsta\u0142a z ko\u0144cem kwietnia roku 1994 z po\u0142\u0105czenia dwu partii obozu kiedy\u015b opozycyjnego \u2013 Kongresu Liberalno-Demokratycznego i Unii Demokratycznej. Pierwszym liderem UW zosta\u0142 dotychczasowy przewodnicz\u0105cy Unii Demokratycznej, Tadeusz Mazowiecki.<\/p>\n Cz\u0142onkowie by\u0142ego KLD musieli pogodzi\u0107 si\u0119 z faktem, i\u017c trzeba im b\u0119dzie zrezygnowa\u0107 z sporej mierze z postulat\u00f3w liberalnych. Decydenci UW nie reprezentowali bowiem raczej nurtu centroprawicowego czy konserwatywnego, a centrolewicowy z wyra\u017anymi akcentami socjalliberalnymi. \u00d3w podzia\u0142 wewn\u0119trzny przetrwa\u0142 ca\u0142y okres istnienia partii, a szczytowym jego momentem by\u0142o odej\u015bcie w roku 2001 grupy dzia\u0142aczy z Donaldem Tuskiem i za\u0142o\u017cenie przez nich kolejnej partii \u2013 Platformy Obywatelskiej.<\/p>\n Sytuacja polityczna nie sprzyja\u0142a w\u00f3wczas si\u0142om postsolidarno\u015bciowym. Tote\u017c w Deklaracji Programowej<\/em> ugrupowania mo\u017cemy przeczyta\u0107 m.in.: \u201eDecyzja o stworzeniu nowej formacji politycznej uzasadniana by\u0142a konieczno\u015bci\u0105 zjednoczenia wszystkich si\u0142 o podobnych celach politycznych, <zdolnych przeciwstawi\u0107 si\u0119 gro\u017abie zaprzepaszczenia reform przeprowadzanych od pi\u0119ciu lat wysi\u0142kiem ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa>.\u201d[9]<\/a><\/p>\n Meandry \u017cycia politycznego, w tym jawne poparcie, udzielane coraz mniej akceptowanym spo\u0142ecznie reformom Leszka Balcerowicza, doprowadzi\u0142y do zmian personalnych na stanowisku przewodnicz\u0105cego partii. Kolejno funkcj\u0119 t\u0119 pe\u0142nili: Tadeusz Mazowiecki (1994-1995), Leszek Balcerowicz (1995-2000), Bronis\u0142aw Geremek (2000-2001) i W\u0142adys\u0142aw Frasyniuk (2001-2005). W tym\u017ce, 2005 roku, UW przekszta\u0142cona zosta\u0142a w Parti\u0119 Demokratyczn\u0105 \u2013 demokraci.pl. W latach 1996-2002 Unia Wolno\u015bci wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a mi\u0119dzynarod\u00f3wk\u0119 chadeck\u0105.<\/p>\n Unia Wolno\u015bci nie by\u0142a konsekwentna w swych posuni\u0119ciach. Z jednej strony \u201e(\u2026) postulowany przez UW kszta\u0142t ustroju pa\u0144stwowego zak\u0142ada decentralizacj\u0119 w\u0142adzy publicznej i przekazanie jej \u201ebli\u017cej cz\u0142owieka\u201d, przez rozw\u00f3j wszelkich form samorz\u0105dowej organizacji \u017cycia pa\u0144stwowego i spo\u0142ecznego, zgodnie z zasad\u0105 pomocniczo\u015bci. Rozw\u00f3j Polski lokalnej jest priorytetem programowym UW, skonkretyzowanym w ha\u015ble: decyzje i pieni\u0105dze bli\u017cej ludzi.\u201d[10]<\/a> Jednocze\u015bnie jednak, przy socjalliberalnym nastawieniu przej\u0119\u0142a po Unii Demokratycznej spos\u00f3b negocjowania z Ko\u015bcio\u0142em katolickim, nakazuj\u0105cy daleko id\u0105ce ust\u0119pstwa wobec ko\u015bcielnych hierarch\u00f3w.<\/p>\n W du\u017cej mierze, dzi\u0119ki sporej ilo\u015bci parlamentarzyst\u00f3w i gospodarczych lobbyst\u00f3w, Unia Wolno\u015bci, przynajmniej w latach 1994-2001 posiada\u0142a spory wp\u0142yw na polityk\u0119 RP, skutecznie os\u0142abiaj\u0105c pozycj\u0119 partii, stoj\u0105cych bardziej na prawo od niej. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wp\u0142yw\u00f3w utraci\u0142a, orientuj\u0105c si\u0119 na lewo po odej\u015bciu grupy liberalnej do Platformy Obywatelskiej. Przekszta\u0142cenie w Parti\u0119 Demokratyczn\u0105 \u2013 demokraci.pl i otwarty sojusz z lewic\u0105 odebra\u0142 jej resztki mo\u017cliwo\u015bci przekroczenia progu wyborczego.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n d)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Platforma Obywatelska<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Pocz\u0105tk\u00f3w powstania Platformy Obywatelskiej szuka\u0107 nale\u017cy w wyborach prezydenckich z pa\u017adziernika roku 2000. Wygra\u0142 je ju\u017c w I turze – z du\u017c\u0105 przewag\u0105 nad 11 pozosta\u0142ymi kandydatami – Aleksander Kwa\u015bniewski.<\/p>\n Rz\u0105dz\u0105ca koalicja AWS-UW wystawi\u0142a jako swego kandydata Mariana Krzaklewskiego, kt\u00f3ry zaj\u0105\u0142 dopiero III miejsce. Wyprzedzi\u0142 go Andrzej Olechowski z 17,30% poparciem elektoratu. AWS straci\u0142a wszelkie atuty koalicyjne, za\u015b A. Olechowski otwarcie rozpocz\u0105\u0142 rozmowy w sprawie utworzenia nowej formacji, reprezentuj\u0105cej polityczne centrum dzia\u0142aczy postsolidarno\u015bciowych. Tak UW jak AWS nie chcia\u0142y wsp\u00f3\u0142pracy, boj\u0105c si\u0119 o w\u0142asne pozycje w polskiej polityce.<\/p>\n Podczas V Kongresu Unii Wolno\u015bci 16.-17. grudnia 2000 r. najpowa\u017cniejszymi kandydatami do fotela przewodnicz\u0105cego partii byli Donald Tusk i Bronis\u0142aw Geremek. Wygra\u0142 \u201eetosowy\u201d Geremek, daj\u0105c tym samym sygna\u0142 libera\u0142om, i\u017c ich wp\u0142ywy ponownie zmalej\u0105.<\/p>\n Nic wi\u0119c dziwnego, i\u017c z ko\u0144cem miesi\u0105ca dosz\u0142o do kilku spotka\u0144 pomi\u0119dzy Andrzejem Olechowskim i Donaldem Tuskiem, za\u015b na pocz\u0105tku stycznia 2001 r. politycy zwo\u0142ali konferencj\u0119 prasow\u0105. A. Olechowski stwierdzi\u0142 w\u00f3wczas: \u201eMam dla Pa\u0144stwa dobr\u0105 wiadomo\u015b\u0107 \u2013 wraz z panem Marsza\u0142kiem P\u0142a\u017cy\u0144skim i panem Marsza\u0142kiem Tuskiem uznali\u015bmy, \u017ce istnieje potrzeba nowej inicjatywy politycznej i postanowili\u015bmy j\u0105 podj\u0105\u0107.\u201d[11]<\/a><\/p>\n Platforma Obywatelska powsta\u0142a oficjalnie 24. stycznia 2001 r. podczas zjazdu za\u0142o\u017cycielskiego w hali Olivii<\/em> w Gda\u0144sku, cho\u0107 zarejestrowano j\u0105 dopiero 5. marca 2002 r. jako Platform\u0119 Obywatelsk\u0105 RP. Dodatkowy cz\u0142on nazwy \u2013 \u201eRP\u201d trzeba by\u0142o umie\u015bci\u0107, poniewa\u017c ugrupowanie o to\u017csamej nazwie zarejestrowa\u0142 wcze\u015bniej Adam S\u0142omka.<\/p>\n Do nowej partii przenie\u015bli sw\u00f3j akces niekt\u00f3rzy politycy Unii Wolno\u015bci \u2013 np. Jacek Merkel czy Pawe\u0142 Piskorski. PO wkr\u00f3tce po rozpocz\u0119ciu swego istnienia politycznego postara\u0142a si\u0119 o nawi\u0105zanie partnerskich stosunk\u00f3w z niemieck\u0105 CDU, francusk\u0105 UMP, brytyjskimi konserwatystami czy hiszpa\u0144sk\u0105 Partido Popular. Jesieni\u0105 roku 2002 wspar\u0142a te\u017c Nasz\u0105 Ukrain\u0119<\/em> \u2013 blok polityczny, kt\u00f3remu przewodniczy\u0142 nacjonalistyczny populista W\u0142adimir Juszczenko.<\/p>\n \u201ePrzej\u0119to\u201d te\u017c w marcu 2002 r., w drodze porozumienia z Krzy\u017cowej, m\u0142odzie\u017c\u00f3wk\u0119 Unii Wolno\u015bci, czyli Stowarzyszenie M\u0142odzi Demokraci.<\/p>\n W swej koncepcji pa\u0144stwa Platforma Obywatelska stawia\u0142a na wolno\u015b\u0107 jednostki, rozumianej w duchu leseferyzmu \u2013 czyli zar\u00f3wno w sferze polityczno-spo\u0142ecznej, jak i ekonomicznej. Jednocze\u015bnie jednak pa\u0144stwo w wizjach PO winno opiera\u0107 si\u0119 na tradycji \u0142aci\u0144skiej i \u015bwiatopogl\u0105dzie katolickim. Jak wyb\u00f3r \u015bwiatopogl\u0105du ma si\u0119 do wolno\u015bci jednostki, wiedz\u0105 chyba tylko teoretycy partii.<\/p>\n Liderzy Platformy wyznaj\u0105 pogl\u0105d, i\u017c Dekalog<\/em> i jego normy s\u0105 na tyle trwa\u0142e, by ich stosowanie w praktyce umo\u017cliwi\u0142o sprawne funkcjonowanie pa\u0144stwa. Wg dzia\u0142aczy partii \u0142amanie zasad Dekalogu<\/em> narusza prawa i godno\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rzy je stosuj\u0105. Ani s\u0142owa o tym, i\u017c innowiercy mog\u0105 my\u015ble\u0107 dok\u0142adnie odwrotnie.<\/p>\n Sensownie brzmi natomiast traktowanie organizmu pa\u0144stwowego jako gwaranta granic, kt\u00f3rych przekroczenie mo\u017ce narazi\u0107 na niebezpiecze\u0144stwo ca\u0142o\u015b\u0107 lub znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa. Z drugiej strony PO chcia\u0142aby zabezpieczy\u0107 poszczeg\u00f3lnych obywateli przed zakusami w\u0142adzy, ograniczaj\u0105cymi jej wolno\u015b\u0107. To teoria. W praktyce rz\u0105dz\u0105ca teraz Platforma Obywatelska wspiera opracowywany obecnie system PESEL 2, kt\u00f3ry jest wdro\u017ceniem w \u017cycie niemal pe\u0142nej inwigilacji spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n Wizja pa\u0144stwa, proponowana przez libera\u0142\u00f3w Donalda Tuska, nie by\u0142aby pe\u0142n\u0105, gdyby nie towarzysz\u0105ce jej has\u0142o \u201eUwolni\u0107 energi\u0119 Polak\u00f3w\u201d. PO stawia najwyra\u017aniej na inicjatywy w\u0142asne obywateli, zw\u0142aszcza w sferze gospodarczej. Pocz\u0105tk\u00f3w partii szuka\u0107 przecie\u017c nale\u017cy w \u015brodowisku tr\u00f3jmiejskiego biznesu lat 80. XX w. Sprzyja\u0107 maj\u0105 temu g\u0142\u00f3wnie ochrona polityki swobodnej konkurencji i w\u0142asno\u015bci prywatnej. Ustawodawcy musz\u0105 pracowa\u0107 na tym, by nowe akty prawne usprawnia\u0142y funkcjonowanie biznesu i likwidowa\u0142y pozosta\u0142o\u015bci poprzedniego ustroju spo\u0142eczno-gospodarczego.<\/p>\n Platforma Obywatelska chcia\u0142aby r\u00f3wnie\u017c podwy\u017cszenia standard\u00f3w wobec parlamentarzyst\u00f3w i wy\u017cszych funkcjonariuszy \u017cycia publicznego. Zgodnie z wol\u0105 wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego, co wykazuj\u0105 sonda\u017ce opinii publicznej, jej liderzy chcieli od pocz\u0105tku istnienia ugrupowania, by o mandaty pos\u0142\u00f3w i senator\u00f3w nie mia\u0142y prawa ubiega\u0107 si\u0119 osoby skazane przez jakikolwiek s\u0105d za tzw. przest\u0119pstwa umy\u015blne. Bior\u0105c jednak pod uwag\u0119 dobro spo\u0142eczne \u2013 w propozycji tej uczyniono celow\u0105 luk\u0119, ustanawiaj\u0105c wyj\u0105tek dla tych, kt\u00f3rzy skazani zostali w wyniku nadu\u017cywania wolno\u015bci s\u0142owa. PO bowiem liczy si\u0119 z tym, i\u017c podobne wyroki mog\u0105 by\u0107 jedynie wynikiem lokalnych uk\u0142ad\u00f3w i skazane za podobne czyny osoby mog\u0142y dzia\u0142a\u0107 naprawd\u0119 w interesie spo\u0142ecznym. Libera\u0142owie postulowali owe rozwi\u0105zania jako zmiany w Konstytucji RP.[12]<\/a><\/p>\n Wobec sta\u0142ych trudno\u015bci legislacyjnych, z jakim boryka si\u0119 polskie ustawodawstwo, Platforma Obywatelska chcia\u0142aby te\u017c konstytucyjnego unormowania trybu uchwalania ustaw. Czytania miano by przeprowadza\u0107 tylko dwukrotnie, za\u015b pod uwag\u0119 nie by\u0142y by brane te z poprawek, z kt\u00f3rymi nie zapoznano odpowiednio wcze\u015bnie odpowiedniej komisji sejmowej. Wed\u0142ug PO zmniejszy to (bior\u0105c pod uwag\u0119 r\u00f3wnie\u017c specjalny plan prac legislacyjnych, kt\u00f3ry powinien przyjmowa\u0107 rz\u0105d) ryzyko zatwierdzania prawa sprzecznego wewn\u0119trznie i przyspieszy proces wchodzenia poszczeg\u00f3lnych przepis\u00f3w w \u017cycie.<\/p>\n W przywo\u0142ywanym ju\u017c Pa\u0144stwie dla obywatela\u2026<\/em> kierunki potrzebnych ku naprawie RP dzia\u0142a\u0144, postulowanych przez libera\u0142\u00f3w, charakteryzuj\u0105 tytu\u0142y poszczeg\u00f3lnych rozdzia\u0142\u00f3w: Pa\u0144stwo uczciwe i odpowiedzialne<\/em>, Pa\u0144stwo sprawne<\/em>, Pa\u0144stwo ta\u0144sze, bez przywilej\u00f3w dla ludzi w\u0142adzy<\/em> oraz Pa\u0144stwo zdolne do samonaprawy<\/em>. Po licznych aferach z udzia\u0142em dzia\u0142aczy tego ugrupowania, owe frazesy brzmi\u0105 wr\u0119cz \u015bmiesznie.<\/p>\n Po raz pierwszy PO uczestniczy\u0142a w wyborach parlamentarnych we wrze\u015bniu roku 2001, zdobywaj\u0105c 12,68% poparcia i II miejsce po SLD, staj\u0105c si\u0119 automatycznie najwi\u0119kszym z ugrupowa\u0144 opozycyjnych wobec rz\u0105du Leszka Millera. W pa\u017adzierniku 2005 r. Donald Tusk przegra\u0142 wybory prezydenckie z Lechem Kaczy\u0144skim, ale w przyspieszonej elekcji parlamentarnej z roku 2007 Platforma Obywatelska zdoby\u0142a ju\u017c zdecydowanie I miejsce z 41,51% g\u0142os\u00f3w i obj\u0119\u0142a rz\u0105dy, trwaj\u0105ce do dzi\u015b (koalicjantem PO jest wci\u0105\u017c PSL).<\/p>\n Pomimo spadaj\u0105cych notowa\u0144 partii Donalda Tuska (jest to stanem normalnym \u2013 opinia publiczna zazwyczaj darzy nowe rz\u0105dy pocz\u0105tkowym zaufaniem, po czym zaufanie owo maleje; w du\u017cej mierze przyczynia si\u0119 do tego obecnie globalny kryzys ekonomiczny) \u2013 PO nadal sprawnie funkcjonuje na arenie politycznej i stara si\u0119 na sw\u00f3j niemrawy spos\u00f3b minimalizowa\u0107 skutki \u015bwiatowej recesji gospodarczej dla spo\u0142ecze\u0144stwa RP.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n [1]<\/a> Piwowarczyk J., ks., Sp\u00f3r o liberalizm<\/em>, w: Wobec nowego czasu (z publicystyki 1945-1950)<\/em>, Wyd. Znak, Krak\u00f3w 1985, s. 286;<\/p>\n [2]<\/a> Za: Ma\u0142gorzata Dehnel-Szyc, Jadwiga Stachura, Gry polityczne. Orientacje na dzi\u015b<\/em>, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 1991, s. 165;<\/p>\n [3]<\/a> Ibid., s. 164;<\/p>\n<\/div>\n [4]<\/a> Liberalizm praktyczny<\/em>, rozmowa z J. Lewandowskim, \u201eGazeta Wyborcza\u201d, 13. IV.1991;<\/p>\n<\/div>\n [5]<\/a> Lewandowski J., Jaki liberalizm jest Polsce potrzebny?,<\/em> \u201eBiuletyn Informacyjny KLD\u201d, marzec-kwiecie\u0144 1992, nr 3 (11), s. 12;<\/p>\n<\/div>\n [6]<\/a> Za: Ma\u0142gorzata Dehnel-Szyc, Jadwiga Stachura, Gry polityczne. Orientacje na dzi\u015b<\/em>, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 1991, s. 165;<\/p>\n<\/div>\n [7]<\/a> Tusk D., Zdecentralizowane, neutralne, liberalne<\/em>, \u201eRes Publika Nowa\u201d 1993, nr 2, s. 19;<\/p>\n [8]<\/a> Krystyna A. Paszkiewicz (red.), Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej<\/em>, Wroc\u0142aw 2000, Wydawnictwo Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, wyd. II poprawione, s. 32;<\/p>\nKlara Woli\u0144ska<\/span><\/h1>\n
\n