\u00a0<\/p>\n
Pr\u00f3ba okre\u015blenia podstawowych cech rosyjskiej filozofii od razu niesie ze sob\u0105 pewne trudno\u015bci. Pierwsza <\/strong>dotyczy ju\u017c tre\u015bci, sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 na poj\u0119cie \u201efilozofia rosyjska\u201d.<\/span><\/p>\n Odpowiem od razu: rosyjska filozofia – to przede wszystkim filozofia<\/em>, i dlatego posiada ona wszystkie cechy przynale\u017cne ka\u017cdej filozofii. Jako filozofii narodowej<\/em> nie mo\u017cna jej jednak por\u00f3wnywa\u0107, na przyk\u0142ad, z filozofi\u0105 chi\u0144sk\u0105 czy indyjsk\u0105, bo te s\u0105 odr\u0119bnymi \u015bwiatami filozoficznymi. Filozofia w Rosji powstaje na skutek asymilacji filozofii zachodnioeuropejskiej. Ale posiada te\u017c cechy, wyodr\u0119bniaj\u0105ce j\u0105 z ca\u0142okszta\u0142tu filozofii europejskiej.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Swoista \u201efilozofia rosyjska\u201d powstaje dopiero w XIX wieku. Przy czym, z ca\u0142ego bogactwa filozoficznego \u017cycia tego stulecia, za unikalnie rosyjsk\u0105 trzeba b\u0119dzie uzna\u0107 filozofi\u0119 religijn\u0105<\/em>. To, \u017ce jest ona bogata w do\u015bwiadczenie filozofii zachodnioeuropejskiej i \u2013 jednocze\u015bnie – stanowi wyraz narodowego \u015bwiatopogl\u0105du rosyjskiego, czyni j\u0105 oryginaln\u0105 i interesuj\u0105c\u0105 dla przedstawicieli innych kultur filozoficznych.<\/span><\/p>\n Druga trudno\u015b\u0107<\/strong> zwi\u0105zana jest z pr\u00f3b\u0105 wyodr\u0119bnienia pewnych cech og\u00f3lnych, typowych dla ca\u0142ej filozofii rosyjskiej. Przecie\u017c mamy przed sob\u0105 nie szko\u0142\u0119 i nie jedn\u0105 jedyn\u0105 teori\u0119 filozoficzn\u0105. To ca\u0142a kultura filozoficzna, kt\u00f3ra obejmuje swym zasi\u0119giem bardzo r\u00f3\u017cnych my\u015blicieli.<\/span><\/p>\n Najbardziej efektywnym, czyli, m\u00f3wi\u0105c inaczej, \u201eekonomicznym\u201d sposobem ukazania tego, co specyficznie narodowe<\/em> w rosyjskiej filozofii mo\u017ce by\u0107 zestawienie jej z filozofi\u0105 zachodnioeuropejsk\u0105. Jest to posuni\u0119cie o tyle uzasadnione, \u017ce sama rosyjska filozofia religijna powstaje dzi\u0119ki \u015bwiadomemu przeciwstawieniu si\u0119 kulturze filozoficznej Zachodu.<\/span><\/p>\n Je\u015bli spr\u00f3bujemy dokona\u0107 takiego w\u0142a\u015bnie zestawienia, to tym, co rzuca si\u0119 od razu w oczy, jest antysystematyczny i antyschematyczny<\/em> charakter rosyjskiej filozofii.<\/em> Filozofia zachodnia- to filozofia system\u00f3w, tworzonych niekiedy nawet przez niewiele znacz\u0105cych my\u015blicieli. Z zupe\u0142nie inn\u0105 sytuacj\u0105 mamy do czynienia w Rosji. Jak zauwa\u017cy\u0142 Aleksiej Chomiakow, w XIX wieku Rosja wyda\u0142a na \u015bwiat ca\u0142y szereg\u00a0 powa\u017cnych my\u015blicieli, kt\u00f3rych pod wzgl\u0119dem genialno\u015bci mo\u017cna postawi\u0107 obok luminarzy <\/strong>filozofii europejskiej. Jednak \u017caden z nich nie pozostawi\u0142 po sobie pe\u0142nego, zamkni\u0119tego systemu filozoficznego. Oczywi\u015bcie, w Rosji powstawa\u0142y te\u017c koncepcje, odpowiadaj\u0105ce w pe\u0142ni standardom zachodnim. Lecz na og\u00f3\u0142, rosyjska filozofia pozostaje tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 na wskro\u015b intuicyjn\u0105, mo\u017cna powiedzie\u0107, mistyczn\u0105.<\/strong><\/span><\/p>\n T\u0119 cech\u0119 rosyjskiej filozofii wi\u0105\u017ce si\u0119 niekiedy z typow\u0105 dla rosyjskich ludzi niezdolno\u015bci\u0105 do metodycznej pracy i nieumiej\u0119tno\u015bci\u0105 doprowadzenia do ko\u0144ca zacz\u0119tej<\/em> sprawy<\/em>. Po cz\u0119\u015bci (chocia\u017c tylko po cz\u0119\u015bci) jest to prawd\u0105. Lecz g\u0142\u00f3wna przyczyna le\u017cy tu w czym\u015b innym. Filozofia nigdy nie by\u0142a dla Rosjan przedmiotem samodzielnego, teoretycznego namys\u0142u.<\/em> Dla rosyjskiego filozofa tworzenie system\u00f3w dla samych system\u00f3w by\u0142o czym\u015b bezwarto\u015bciowym. Rosyjska filozofia zawsze szuka\u0142a nie wyja\u015bnienia, lecz zbawienia<\/em>, by\u0142a zawsze nakierowana na wy\u017csze egzystencjalne cele.<\/span><\/p>\n Owa praktyczno-\u015bwiatopogl\u0105dowa orientacja filozofii rosyjskiej wyra\u017ca si\u0119 w tym, \u017ce absolutnie obcy jej jest gnoseologizm typu zachodniego<\/em>. Obcy jest dla niej zar\u00f3wno racjonalizm, jak i empiryzm. W rosyjskiej filozofii mamy do czynienia ze swoist\u0105 gnoseologi\u0105 ontologiczn\u0105.<\/em> Typowy tok my\u015blenia rosyjskich filozof\u00f3w mo\u017cna przedstawi\u0107 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b. Ani percepcja zmys\u0142owa, ani racjonalne my\u015blenie nie pozwalaj\u0105 nam na uchwycenie prawdziwego bytu, rzeczywisto\u015bci. Wiarygodno\u015b\u0107 zmys\u0142owego odczuwania jest absolutnie subiektywna i ma sens tylko w momencie samego aktu postrzegania. Poj\u0119cia og\u00f3lne, ogarniaj\u0105ce tre\u015b\u0107 my\u015blenia racjonalnego, chocia\u017c dysponuj\u0105 (w odr\u00f3\u017cnieniu od bazowych danych postrzegania zmys\u0142owego) abstrakcyjn\u0105 og\u00f3lno\u015bci\u0105 i konieczno\u015bci\u0105, pozbawione s\u0105 autentycznej wiarygodno\u015bci. Zar\u00f3wno dane percepcji zmys\u0142owej, jak i tre\u015b\u0107 my\u015blenia odnosimy do bytu przedmiotowego, niezale\u017cnego od naszego poznania. Lecz sk\u0105d si\u0119 bierze owo rozumienie bytu przedmiotowego jako takiego? Nie prowadzi do niego ani zmys\u0142owo\u015b\u0107, ani my\u015blenie. I empiryzm, i racjonalizm s\u0105 w \u00f3wnej mierze czym\u015b b\u0142\u0119dnym. Powinno istnie\u0107 wewn\u0119trzne \u015bwiadectwo bytu. Takim \u015bwiadectwem jest wiara, jako pierwotna i bezpo\u015brednia oczywisto\u015b\u0107, jako mistyczne przenikanie bytu.<\/span><\/p>\n St\u0105d wynika ontologiczna koncepcja prawdy<\/strong>, typowa dla rosyjskiej filozofii. Prawda, wed\u0142ug tej koncepcji, nie posiada w og\u00f3le okre\u015ble\u0144 gnoseologicznych. Nie stanowi formalnej charakterystyki adekwatno\u015bci pomi\u0119dzy wiedz\u0105 a poznaj\u0105cym podmiotem. Sens prawdy le\u017cy w jej bycie. Jak twierdzi\u0142 W\u0142odzimierz Ern, poznanie prawdy jest mo\u017cliwe do pomy\u015blenia tylko jako u\u015bwiadomienie sobie swojego \u201ebycia w Prawdzie\u201d. Ka\u017cde przyswojenie prawdy jest nie teoretyczne, lecz praktyczne. G\u0142\u0119bia poznania odpowiada poziomowi nat\u0119\u017cenia woli, kt\u00f3ra chce pozyska\u0107 Prawd\u0119. Do szczyt\u00f3w poznania dochodz\u0105 nie uczeni czy filozofowie, lecz ludzie \u015bwi\u0119ci.<\/span><\/p>\n W rosyjskiej filozofii zawsze zakorzenione by\u0142o g\u0142\u0119boko przekonanie, \u017ce zachodnioeuropejski gnoseologizm jest rezultatem utraty bezpo\u015bredniego prze\u017cywania bytu. Natomiast w filozofii zachodnioeuropejskiej czym\u015b pierwotnym by\u0142 nie byt, lecz poznanie czy \u015bwiadomo\u015b\u0107. Nastawienie to pochodzi\u0142o, oczywi\u015bcie,\u00a0 z kartezja\u0144skiego \u201ecogito ergo sum\u201d. W formule tej wyra\u017cony jest \u015bwiatopogl\u0105d cz\u0142owieka, kt\u00f3ry przeciwstawia si\u0119 bytowi i wyci\u0105ga wniosek o jego istnieniu, wychodz\u0105c z jedynego bezspornego faktu – faktu w\u0142asnego my\u015blenia. Jak podkre\u015bla\u0142 Siemion Frank, droga zachodniej filozofii – to droga od \u201ecogito\u201d do \u201esum\u201d. Rosyjskiemu duchowi owa droga jest absolutnie obca. Szlak rosyjskiej filozofii wiedzie – od \u201esum\u201d do \u201ecogito\u201d.<\/span><\/p>\n Aby co\u015b pozna\u0107, najpierw trzeba koniecznie by\u0107<\/em><\/strong>. Cz\u0142owiek poznaje co\u015b o tyle, o ile on sam jest<\/em>, ujmuje\u00a0 byt nie tylko jako jego obraz idealny poprzez zmys\u0142y i my\u015blenie, lecz te\u017c z powodu swojego zakorzenienia w bycie, kt\u00f3re czyni wszelkie poznanie mo\u017cliwym.\u00a0 \u017bycie – to forma realnego zwi\u0105zku pomi\u0119dzy \u201eja\u201d a bytem, podczas gdy my\u015blenie – jest tylko form\u0105 ich zwi\u0105zku idealnego.<\/em><\/span><\/p>\n Owe konstrukcje pokazuj\u0105, \u017ce gnoseologia<\/em> w filozofii rosyjskiej przekszta\u0142ca si\u0119 faktycznie w element ontologii<\/em>. A mo\u017ce to filozofia, kt\u00f3ra pozbawiona jest gnoseologii? Takie twierdzenie by\u0142oby jednak ca\u0142kiem nieprawdziwe. Albowiem, pe\u0142ne ontologicznego patosu systemy Hegla a zw\u0142aszcza Schellinga by\u0142y w Rosji o wiele bardziej popularne od gnoseologicznie zorientowanych system\u00f3w Kanta czy Fichtego. Ale, jednocze\u015bnie, zainteresowanie rosyjskich filozof\u00f3w Kantem by\u0142o ogromne. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce historia rosyjskiej filozofi – to historia walki z Kantem.<\/em> I w og\u00f3le, historia rosyjskiej filozofii- to historia zaci\u0119tych gnoseologicznych boj\u00f3w, pozosta\u0142o\u015bci\u0105 kt\u00f3rych jest wiele dzie\u0142 z zakresu gnoseologii. Paradoks polega tylko na tym, \u017ce wszelkie poszukiwania gnoseologiczne w Rosji faktycznie by\u0142y bojem o zniesienie autonomii gnoseologii. Rosjanie nie krytykuj\u0105 po prostu racjonalizmu, empiryzmu, panlogizmu czy filozofii krytycznej. Podwa\u017caj\u0105 <\/strong>abstrakcyjny gnoseologizm<\/strong>, b\u0119d\u0105cy dla nich rezultatem utraty przez ludzko\u015b\u0107 Zachodu zwi\u0105zku z bytem.<\/span><\/p>\n Owemu gnoseologizmowi zdecydowanie przeciwstawia si\u0119 ontologizm.<\/strong> Poznanie – to wt\u00f3rna, pochodna forma oswojenia bytu, przetwarzaj\u0105ca byt w formy idealne. Pierwotnym, samooczywistym jest \u201ebyt-w-bycie\u201d, samoobjawienie bytu, kt\u00f3rym rozporz\u0105dzamy jako bezpo\u015brednim prze\u017cywaniem<\/strong>. Ka\u017cdy oddzielny akt poznawczy zak\u0142ada obecno\u015b\u0107 syntetycznej jedno\u015bci, danej w prze\u017cywaniu bytu jako takiego. Ono towarzyszy ka\u017cdemu aktowi poznania i nadaje mu sens. I poniewa\u017c byt ogarnia i przenika tak\u017ce nas samych, posiadamy w tym nadindywidualnym bycie absolutn\u0105 gwarancj\u0119 obiektywno\u015bci naszego poznania.<\/span><\/p>\n W interpretacji W\u0142odzimierza So\u0142owjowa prawda polega przede wszystkim na tym, \u017ce ona jest,<\/em> to znaczy \u017ce ona nie mo\u017ce by\u0107 sprowadzona ani do faktu naszego doznawania, ani do faktu naszego my\u015blenia, \u017ce jest – niezale\u017cnie od tego, czy my j\u0105 doznajemy, czy j\u0105 my\u015blimy lub nie.<\/strong><\/span><\/p>\n Tu zbli\u017camy si\u0119 do jeszcze jednej wa\u017cnej cechy rosyjskiej filozofii<\/strong>, kt\u00f3ra odr\u00f3\u017cnia j\u0105 od zachodniego my\u015blenia. Jak widzieli\u015bmy, W\u0142odzimierz So\u0142owjow okre\u015bli\u0142 prawd\u0119 nie jako byt (bytije<\/em>), a jako bycie samo, a wi\u0119c tylko to, co konkretnie istnieje<\/strong> (suszczeje<\/em>).\u00a0 Z punktu widzenia filozof\u00f3w rosyjskich, w zachodniej filozofii zachodzi to, co mo\u017cna nazwa\u0107 \u201ehipostazowaniem predykat\u00f3w\u201d (kiedy byt jako predykat s\u0105d\u00f3w egzystencjalnych jest obdarzany samodzielnym istnieniem). Za typowy przyk\u0142ad takiego hipostazowania predykat\u00f3w uwa\u017cany jest panlogizm Hegla, kt\u00f3ry rozpoczyna\u0142 swoj\u0105 Nauk\u0119 logiki<\/em> w\u0142a\u015bnie od bytu.<\/span><\/p>\n Podkre\u015blaj\u0105c stale zakorzenienie poznaj\u0105cego podmiotu w bycie, rosyjscy filozofowie stawiaj\u0105 nast\u0119pny krok wiod\u0105cy od bytu ku istnieniu (suszczemu<\/em>), kt\u00f3re w\u0142ada bytem<\/strong>. Owym istnieniem jest Absolutna Wszechjedno\u015b\u0107<\/strong>. W niej znoszone s\u0105 <\/strong>\u00a0wszystkie sko\u0144czone okre\u015blenia, przynale\u017cno\u015b\u0107 do niej tworzy ontologiczn\u0105 podstaw\u0119 wi\u0119zi podmiotu i przedmiotu. Dlatego mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce, mimo r\u00f3\u017cnic indywidualnych, wszystkie liczne systemy rosyjskiej filozofii religijnej s\u0105 modyfikacjami filozofii wszechjedno\u015bci.<\/strong> Gnoseologicznym elementem sk\u0142adowym owej filozofii wszechjedno\u015bci jest g\u0142oszona jeszcze przez s\u0142owianofil\u00f3w teoria poznania integralnego. \u0141\u0105czy ono w sobie spostrzeganie zmys\u0142owe, intuicj\u0119 intelektualn\u0105 i do\u015bwiadczenie mistyczne.<\/span><\/p>\n Dla gnoseologii poznania integralnego wielo\u015b\u0107 fakt\u00f3w mo\u017ce zyska\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 tylko porzez przynale\u017cno\u015b\u0107 do jedno\u015bci, b\u0119d\u0105cej prawd\u0105 dla samej siebie. Jednak\u017ce to, co jest jedno\u015bci\u0105, nie jest prawd\u0105, poniewa\u017c odrzuca wielo\u015b\u0107 i nie mo\u017ce jej w sobie zawiera\u0107, poniewa\u017c wszystko jest wielo\u015bci\u0105 w jedno\u015bci. W konsekwencji, tylko pozytywna jedno\u015b\u0107,<\/em> czyli Wszechjedno\u015b\u0107,<\/em> mo\u017ce by\u0107 prawdziw\u0105 i pe\u0142n\u0105 prawd\u0105<\/em>. Dlatego prawda jest<\/em>, prawda jest wszystkim<\/em> i prawda jest jedno\u015bci\u0105<\/em>. Prawdziwy przedmiot poznania – to w\u0142adaj\u0105ce bytem wszechjedne istnienie\u00a0 (wsiejedinoje suszczeje<\/em>). I pocz\u0105tkiem poznawczej drogi wiod\u0105cej ku Wszechjedno\u015bci jest bezpo\u015brednie mistyczne poczucie stopienia si\u0119 z Absolutem, pierwotna intuicja ontologiczna<\/strong>. Sama w sobie jest jednakowa u wszystkich ludzi, i dopiero wtedy, gdy chcemy j\u0105 prze\u0142o\u017cy\u0107 na j\u0119zyk okre\u015blonego wyobra\u017cenia, uczucia czy woli, wtedy nieuchronnie powstaj\u0105 gnoseologiczne r\u00f3\u017cnice i spory.<\/span><\/p>\n Z nauk\u0105 o Absolutnej Wszechjedno\u015bci wi\u0105\u017ce si\u0119 jeszcze jedna osobliwo\u015b\u0107 rosyjskiej filozofii religijnej. <\/strong>Polega ona na swoistym d\u0105\u017ceniu do przezwyci\u0119\u017cenia antytezy materializmu i idealizmu.<\/span><\/p>\n W przeciwie\u0144stwie do zachodniej opozycji materializmu i idealizmu, rosyjska filozofia wychodzi z idei Duchowej Cielesno\u015bci<\/em>, kt\u00f3ra znajduje sw\u00f3j wyraz w nauce o Sofijno\u015bci<\/em> \u015bwiata<\/em>, przenikni\u0119ciu \u015bwiata M\u0105dro\u015bci\u0105 Bo\u017c\u0105<\/em>. Przeradza si\u0119 to w swoisty kosmoewolucjonizm, dla kt\u00f3rego \u015bwiatowy proces jest prowidencjalnie nakierowany na duchowo-cielesne przeobra\u017cenie<\/em>. Dlatego\u00a0 w \u015bwiecie nie ma ani martwej, nieuduchowionej materii, ani wyizolowanych, nieuciele\u015bnionych idei. Mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 tylko o r\u00f3\u017cnych stopniach uciele\u015bnienia i uduchowienia Kosmosu, kt\u00f3ry jawi si\u0119 jako dynamiczna, hierchiczna ca\u0142o\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n Obraz Sofii – M\u0105dro\u015bci Bo\u017cej pojawia si\u0119 ju\u017c w Starym Testamencie<\/em>. Jest obecny w ca\u0142ej historii chrze\u015bcija\u0144skiej mistyki. W rosyjskiej filozofii natomiast Sofia przeradza si\u0119 w zasad\u0119 jedno\u015bci ducha i materii, Boga i \u015bwiata, stwarzaj\u0105c czasami zagro\u017cenie w postaci panteizmu. Rosyjska filozofia – to \u201esofijny idealizm\u201d. To filozofia, kt\u00f3ra, przyjmuj\u0105c ontologi\u0119 idealizmu i przyznaj\u0105c byt ideom, jednocze\u015bnie pojmuje owe duchowe istnienia jako \u201enasycone materialnie\u201d. To praobrazy-paradygmaty, urzeczywistnione materialnie w cielesnym \u015bwiecie. W przypadku rosyjskiej filozofii mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 te\u017c o \u201ereligijnym materializmie\u201d. Wychodzi on\u00a0 z idei \u201e\u015bwi\u0119tej cielesno\u015bci\u201d, pozwalaj\u0105cej przyjmowa\u0107 nie tylko poza\u015bwiatowe b\u00f3stwo, ale i najwy\u017csz\u0105 duchow\u0105 energi\u0119\u00a0 tkwi\u0105c\u0105 w tym, co materialne.<\/span><\/p>\n Rosyjska filozofia religijna nie dopuszcza zatem istnienia ontologicznego dualizmu. Przyroda, kosmos s\u0105 dla niej- \u015bwiatem urzeczywistnionych idealnych praobraz\u00f3w, idei. Dlatego rosyjska filozofia religijna jest chrze\u015bcija\u0144skim<\/em> platonizmem<\/em>.<\/strong> Ponadto, rosyjscy filozofowie upierali si\u0119 zawsze przy w\u0142asnym, \u201erosyjskim\u201d platonizmie. Nie jest to pierwotny antyczny platonizm. R\u00f3\u017cni si\u0119 on te\u017c od konstrukcji chrze\u015bcija\u0144skiego platonizmu, kt\u00f3re powstawa\u0142y na Zachodzie od wczesnego \u015bredniowiecza a\u017c do czas\u00f3w platonik\u00f3w z Camdrigde. Dla rosyjskiego platonizmu charakterystyczne jest d\u0105\u017cenie do konkretnego, materialnego bytu z jego \u017cywym \u017cyciem. Jego zadaniem jest zrozumienie wzajemnego zwi\u0105zku tego, co idealno-duchowe z tym, co materialne, co uzyskuje dzi\u0119ki temu, co idealne – sens, warto\u015b\u0107 i pi\u0119kno. Sofia – to Plato\u0144ski \u015bwiat idei w jego zmys\u0142owo-cielesnym, kosmicznym urzeczywistnieniu.<\/span><\/p>\n Z tym zwi\u0105zany jest swoisty kosmizm rosyjskiej filozofii religijnej. Kosmos jest\u00a0 tu sfer\u0105 symbolicznych form. Rzeczy materialne – to symbole urzeczywistnionych w nich byt\u00f3w idealnych. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce kosmos by\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142em zachwytu dla wielu rosyjskich filozof\u00f3w-poet\u00f3w.<\/span><\/p>\n Zatem, rosyjska filozofia – to ontologiczna gnoseologia<\/strong>, sofiologia<\/strong>, \u201ereligijny materializm<\/strong>\u201d; uj\u0119ty w nowy spos\u00f3b platonizm<\/strong> i kosmiczny symbolizm<\/strong>. Jednak, m\u00f3wi\u0105c o rosyjskim kosmi\u017amie, nie mo\u017cna nie podkre\u015bli\u0107, \u017ce kosmos interesuje rosyjskich my\u015blicieli tylko w wymiarach ludzkiego bytu. Nie przypadkiem Rosjanie stworzyli nauk\u0119 o noosferze i antroposferze. <\/strong><\/em>Ale i rosyjska antropologia<\/strong>, to, je\u015bli mo\u017cna tak powiedzie\u0107, antropologia na odwr\u00f3t w por\u00f3wnaniu z antropologi\u0105 zachodni\u0105. Jest to antropologia, kt\u00f3rej obce jest wyobra\u017cenie o samowystarczalno\u015bci osoby ludzkiej.<\/strong><\/span><\/p>\n Tu trzeba powiedzie\u0107 o charakterystycznym dla Rosjan uprzedzeniu wobec indywidualizmu i przywi\u0105zaniu do pewnego duchownego kolektywizmu. Owe przywi\u0105zanie znalaz\u0142o sw\u00f3j wyraz w cerkiewnym poj\u0119ciu \u201esoborowo\u015bci\u201d (sobornosti<\/em>), kt\u00f3re od czasu s\u0142owianofil\u00f3w wesz\u0142o do rosyjskiej filozofii jako termin niezwykle istotny i niezbywalny.<\/span><\/p>\n Soborowo\u015b\u0107 jako organiczna jedno\u015b\u0107 ludzko\u015bci przeciwstawiana jest zachodniemu indywidualizmowi i\u00a0 egoizmowi. Je\u015bli fundamentalnym poj\u0119ciem filozofii zachodniej jest \u201eJa\u201d, kt\u00f3remu przeciwstawiane jest \u201enie-Ja\u201d, to idea soborowo\u015bci wychodzi od mistycznej jedno\u015bci \u201eMY\u201d. \u201eMy\u201d to po\u0142\u0105czenie \u201eJa\u201d i \u201eTy\u201d. Ka\u017cde \u201eJa\u201d nie tylko zawiera si\u0119 w \u201eMy\u201d, ale i w ka\u017cdym \u201eJa\u201d znajduje si\u0119 \u201eMY\u201d, gdy\u017c\u00a0 ono jest ostatecznym oparciem, i \u017cywym nosicielem \u201eJa\u201d. \u201eMy\u201d – to spo\u0142eczna wszechjedno\u015b\u0107<\/strong>. Nie ma w tym nic przypadkowego, \u017ce termin \u201esoborowo\u015b\u0107\u201d zapo\u017cyczony jest z leksykonu cerkiewnego. Przecie\u017c cerkiew u Rosjan to nie organizacja, nie instytucja, a realna duchowa jedno\u015b\u0107 wierz\u0105cych. W\u0142a\u015bnie soborowo\u015b\u0107, w kt\u00f3rej poprzez czyn mi\u0142o\u015bci przezwyci\u0119\u017camy swoj\u0105 ograniczono\u015b\u0107 i sko\u0144czono\u015b\u0107, jest warunkiem poznania prawdy.<\/span><\/p>\n Soborowo\u015b\u0107 rosyjskiego my\u015blenia wyja\u015bnia nietypow\u0105 uwag\u0119, skierowan\u0105 przez Rosjan na sfer\u0119 spo\u0142eczn\u0105, nawet na problemy polityczne. Kiedy tylko rosyjski my\u015bliciel zaczyna zastanawia\u0107 si\u0119 nad konkretnymi drogami wcielenia w \u017cycie swoich idea\u0142\u00f3w duchowego kolektywizmu, od razu zostaje pochwycony przez jakie\u015b polityczne op\u0119tanie. \u017baden kraj na \u015bwiecie nie mia\u0142 do czynienia z tak\u0105 ilo\u015bci\u0105 filozof\u00f3w-rewolucjonist\u00f3w, polityk\u00f3w a nawet terroryst\u00f3w. Ze swoistym rosyjskim duchowym maksymalizmem i ekstremizmem szli oni w swoich programach politycznych tak daleko, \u017ce wychodzili najcz\u0119\u015bciej poza ramy polityki i przechodzili w obszar religii. Owo uwik\u0142anie w polityk\u0119 sprawia\u0142o, \u017ce rosyjska filozofia przyjmowa\u0142a zazwyczaj posta\u0107 etyki religijnej<\/strong>. By\u0142 to szczeg\u00f3lny rodzaj etyki. \u201eDobro\u201d rozpatrywano w niej nie jako idea\u0142 moralny czy moraln\u0105 powinno\u015b\u0107, lecz jako \u017cyw\u0105 prawd\u0119, byt ontologiczny, kt\u00f3ry cz\u0142owiek powinien zdoby\u0107 i ca\u0142kowicie mu si\u0119 odda\u0107. W ten spos\u00f3b rosyjska etyka religijna stawa\u0142a si\u0119 religijn\u0105 ontologi\u0105.<\/span><\/p>\n Rosyjska filozofia religijna stawa\u0142a si\u0119 religijn\u0105 nie tylko z powodu wsp\u00f3lnego dla wszystkich Rosjan d\u0105\u017cenia do warto\u015bci religijnych, ale i z powodu jej podporz\u0105dkowania zadaniom przekszta\u0142cenia \u015bwiata, poszukiwaniom\u00a0 wy\u017cszej prawdy.<\/em><\/span><\/p>\n I tu ujawnia si\u0119 jeszcze jedna charakterystyczna cecha rosyjskiej filozofii.<\/strong> Czysta prawda teoretyczna niewiele zajmowa\u0142a Rosjan. Ich filozofia, jak widzieli\u015bmy, by\u0142a w og\u00f3le pozbawiona gnoseologicznego patosu. Oni troszczyli si\u0119 o prawd\u0119<\/em>, to znaczy prawd\u0119 w jej praktycznym kszta\u0142cie, umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 przeobra\u017cenie doczesnego \u017cycia. Owo poj\u0119cie konkretno-ontologicznej,<\/strong> \u201e\u017cywej\u201d prawdy<\/strong> prowadzi do tego, \u017ce rosyjska my\u015bl filozoficzna w jej typowo narodowej formie <\/strong>nigdy nie jest \u201eczystym poznaniem\u201d, beznami\u0119tnym teoretycznym opanowywaniem \u015bwiata, ale zawsze- przejawem religijnej drogi wiod\u0105cej do zbawienia<\/strong>. Na tym polega\u0142a te\u017c i s\u0142abo\u015b\u0107 rosyjskiej filozofii, stwarza\u0142a ona bowiem zagro\u017cenie dla obiektywnego i niezaanga\u017cowanego poszukiwania prawdy.<\/span><\/p>\n Lecz rosyjskie my\u015blenie nie mo\u017ce wi\u0105za\u0107 zbawienia wy\u0142\u0105cznie ze zbawieniem osobowym, a religijny problem cz\u0142owieka w rosyjskiej filozofii ulega transformacji w problem zbawienia ludzko\u015bci. Dlatego rosyjska filozofia – to religijna historiozofia i eschatologia.<\/em><\/span><\/p>\n Rosyjska filozofia zajmuje si\u0119 problemem losu ludzko\u015bci i prowidencjalnego sensu historii. Lecz i tutaj natrafiamy na kolejny paradoks. Los ca\u0142ej ludzko\u015bci w uj\u0119ciu rosyjskich my\u015blicieli zale\u017cy bezpo\u015brednio od historycznego przeznaczenia Rosji. W wiele kulturach filozoficznych mo\u017cna dostrzec refleksj\u0119 nad historycznym przeznaczeniem w\u0142asnego kraju i narodu. Wystarczy wzi\u0105\u0107 tu pod uwag\u0119 filozofi\u0119 niemieck\u0105. Lecz to, co spotykamy w filozofi rosyjskiej, w \u015bwiatowej historii filozofii nie wyst\u0119puje. Rosyjska filozofia – to bezpo\u015bredni wytw\u00f3r mesjanizmu rosyjskiej \u015bwiadomo\u015bci. Zaczyna si\u0119 ona od momentu, kiedy u\u015bwiadamia sobie swoj\u0105 odmienno\u015b\u0107 od filozofii Zachodu. Pierwsze jej tematy zwi\u0105zane s\u0105 z miejscem zajmowanym przez Rosj\u0119 w historii, z \u201erosyjsk\u0105 drog\u0105\u201d w filozofii, z rosyjsk\u0105 ide\u0105<\/strong>. Liczne programowe dzie\u0142a rosyjskich filozof\u00f3w ju\u017c w tytu\u0142ach zawieraj\u0105 s\u0142owa \u201eRosja\u201d lub \u201eRosjanie\u201d. Ostateczna odpowied\u017a na pytanie o cechy filozofii rosyjskiej jest nast\u0119puj\u0105ca: rosyjska filozofia powstaje tam i wtedy, kiedy Rosja staje si\u0119 g\u0142\u00f3wnym problemem rozumu filozoficznego.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n Anatolij\u00a0 Ticho\u0142az<\/strong><\/p>\n T\u0142um. z j. ukr. H. R.<\/em><\/strong><\/p>\n \u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00a0 Pr\u00f3ba okre\u015blenia podstawowych cech rosyjskiej filozofii od razu niesie ze sob\u0105 pewne trudno\u015bci. Pierwsza dotyczy ju\u017c tre\u015bci, sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-1689","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\n