\u00a0<\/p>\n
W naukowej refleksji nad istot\u0105 zdrowia i zwi\u0105zanych z tym, determinuj\u0105cych je czynnik\u00f3w, od dawna przewija\u0142a si\u0119 idea jego wieloczynnikowych uwarunkowa\u0144. Idea ta jednak w spos\u00f3b kompleksowy zosta\u0142a opracowana dopiero niedawno.<\/span><\/p>\n Zaprezentowa\u0142 j\u0105 w rozwini\u0119tej formie M. Lalonde w koncepcji \u201epola zdrowotnego\u201d w A New Perspective on the Health of Canadians<\/em> w 1974 r. [1] M. Lalonde zgrupowa\u0142 czynniki warunkuj\u0105ce \u201epole zdrowotne\u201d cz\u0142owieka w cztery sfery: biologi\u0119, \u015brodowisko, styl \u017cycia i lecznictwo.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Obecnie uwa\u017ca si\u0119, \u017ce czynniki determinuj\u0105 zdrowie cz\u0142owieka w r\u00f3\u017cnym stopniu: czynniki genetyczne w zakresie 5-15%, \u015brodowisko fizyczne – 5-10%, \u015brodowisko spo\u0142eczne – 20-25%, styl \u017cycia cz\u0142owieka – 50% oraz medycyna naprawcza – 10-20%.<\/span><\/p>\n – Czynniki genetyczne maj\u0105 ograniczony wp\u0142yw na kszta\u0142towanie zdrowia indywidualnego i spo\u0142ecze\u0144stw. Dla przyk\u0142adu nale\u017cy poda\u0107, ze z 11 genetycznych uwarunkowa\u0144 mia\u017cd\u017cycy, tylko 3 pojawiaj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bciej;<\/span><\/p>\n – wp\u0142yw czynnik\u00f3w ekologicznych: rozw\u00f3j przemys\u0142u, komunikacji i sfery us\u0142ugowej, a tak\u017ce stosowanie toksycznych \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin w rolnictwie, powoduje zanieczyszczanie powietrza, wody, gleby i \u017cywno\u015bci.<\/span><\/p>\n Ocenia si\u0119, \u017ce zanieczyszczenie \u015brodowiska jest przyczyn\u0105 wielu proces\u00f3w chorobowych, pogarszaj\u0105cych zdrowotno\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa, ale tylko w 5-10%;<\/span><\/p>\n – spo\u0142eczne czynniki \u015brodowiskowe:<\/span><\/p>\n Model spo\u0142eczno-ekonomiczny zdrowia cz\u0142owieka zak\u0142ada wa\u017cn\u0105 rol\u0119 wsparcia spo\u0142ecznego. Brak tego wsparcia wywiera istotny wp\u0142yw na powstanie wielu chor\u00f3b.<\/span><\/p>\n Najwa\u017cniejsz\u0105 struktur\u0105 spo\u0142eczn\u0105, wspieraj\u0105c\u0105 cz\u0142owieka, jest rodzina. Istotne znaczenie maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u015brodowisko pracy, grupy spo\u0142eczno-zawodowe, \u015brodowisko lokalne, szko\u0142a, nieformalne grupy zainteresowa\u0144. [2]<\/span><\/p>\n Du\u017ce zagro\u017cenie nios\u0105: bezrobocie, z\u0142e stosunki w pracy, konflikty rodzinne i z\u0142e warunki mieszkaniowe. Ocenia si\u0119, \u017ce zaburzenia sfery \u015brodowiska spo\u0142ecznego mo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 jako niezale\u017cny czynnik ryzyka proces\u00f3w chorobowych: uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia, uk\u0142adu pokarmowego, zaburze\u0144 psychicznych, zwi\u0119kszonej wypadkowo\u015bci komunikacyjnej i w miejscu pracy oraz wielu innych.<\/span><\/p>\n Ustalono, ze szkodliwo\u015b\u0107 tej sfery oddzia\u0142ywa\u0144 na cz\u0142owieka ma 20-25% istotny udzia\u0142 w pogarszaniu zdrowia jednostek i spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Badania epidemiologiczne du\u017cych populacji, zapocz\u0105tkowane w Framingham w roku 1950 przez uczonego polskiego pochodzenia, W. B. Kanela, pozwoli\u0142y na identyfikacj\u0119 czynnik\u00f3w zagro\u017cenia zdrowia, znanych jako czynniki ryzyka.<\/span><\/p>\n S\u0105 one wsp\u00f3lne dla wielu proces\u00f3w – jak mia\u017cd\u017cyca z chorob\u0105 wie\u0144cowa i zawa\u0142em czy udarem m\u00f3zgu, ale tak\u017ce sprzyjaj\u0105 rozwojowi niekt\u00f3rych nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych, przewlek\u0142ych chor\u00f3b uk\u0142adu oddechowego, chor\u00f3b metabolicznych.<\/span><\/p>\n Stwierdzono r\u00f3\u017cn\u0105 szkodliwo\u015b\u0107 i znaczenie poznanych dot\u0105d ponad 200 czynnik\u00f3w, z kt\u00f3rych wyodr\u0119bniono:<\/span><\/p>\n – czynniki nie poddaj\u0105ce si\u0119 kontroli cz\u0142owieka, do kt\u00f3rych zalicza si\u0119 uwarunkowania genetyczne, wiek, p\u0142e\u0107;<\/span><\/p>\n – czynniki daj\u0105ce si\u0119 korygowa\u0107 du\u017cym wysi\u0142kiem zbiorowym – jak zanieczyszczenie \u015brodowiska czy stres psychospo\u0142eczny;<\/span><\/p>\n – grupy czynnik\u00f3w, kt\u00f3rych eliminacja zale\u017cy od indywidualnych zachowa\u0144 cz\u0142owieka – palenie tytoniu, wadliwe od\u017cywianie wraz z zaburzeniami gospodarki lipidowej, nadci\u015bnienie t\u0119tnicze, ma\u0142a aktywno\u015b\u0107 fizyczna. Styl \u017cycia ka\u017cdego cz\u0142owieka kszta\u0142tuje jego sytuacj\u0119 zdrowotn\u0105 a\u017c w 50%.<\/span><\/p>\n Jest to stwierdzenie pe\u0142ne optymizmu, gdy\u017c styl \u017cycia jednostki mo\u017ce by\u0107 korygowany w kierunku prozdrowotnym, poprzez eliminacj\u0119 czynnik\u00f3w zagro\u017cenia.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Od\u017cywianie jest kategori\u0105 zachowa\u0144, kt\u00f3ra w o wiele mniejszym stopniu ni\u017c palenie papieros\u00f3w czy podejmowanie aktywno\u015bci fizycznej, zale\u017cy od osobistych wybor\u00f3w i decyzji cz\u0142owieka.<\/span><\/p>\n Wzorzec \u017cywienia kszta\u0142tuje jednocze\u015bnie wiele czynnik\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych, obok indywidualnych, nale\u017cy wymieni\u0107: spo\u0142eczno-kulturowe, ekonomiczne oraz ekologiczne.<\/span><\/p>\n Jedn\u0105 z cech od\u017cywiania si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa jest zbyt wysoka warto\u015b\u0107 energetyczna zjadanych pokarm\u00f3w oraz zbyt du\u017ca ilo\u015b\u0107 energii, pochodz\u0105cej z t\u0142uszcz\u00f3w. W codziennej racji pokarmowej, udzia\u0142 t\u0142uszcz\u00f3w w energii nie powinien przekracza\u0107 30%. Sytuacja taka jest wynikiem nadkonsumpcji mi\u0119sa i jego przetwor\u00f3w. W przeci\u0119tnej diecie rekomendowanej zaleca si\u0119 stosowanie w\u0119glowodan\u00f3w w ilo\u015bci 58%, bia\u0142ka w ilo\u015bci 12%, t\u0142uszczu w ilo\u015bci 30% oraz ok. 10% soli mineralnych i witamin. [3]<\/span><\/p>\n Spo\u0142ecze\u0144stwo nasze nie przestrzega tych zalece\u0144, tote\u017c wyst\u0119puj\u0105 niedobory ilo\u015bciowe niezb\u0119dnych dla zachowania zdrowia sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych – mi\u0119dzy innymi: jedno- i wielonasyconych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych, bia\u0142ka, wapnia, \u017celaza, b\u0142onnika pokarmowego i jodu.<\/span><\/p>\n Jest to efekt zbyt niskiego spo\u017cycia owoc\u00f3w i warzyw, olej\u00f3w ro\u015blinnych i margaryn, ciemnego pieczywa, nasion ro\u015blin str\u0105czkowych, ryb morskich oraz nabia\u0142u.<\/span><\/p>\n Niedobory jodu natomiast s\u0105 spowodowane zbyt nisk\u0105 zawarto\u015bci\u0105 tego pierwiastka w glebie, wodzie a wi\u0119c te\u017c jednocze\u015bnie w po\u017cywieniu zwierz\u0105t i ludzi na r\u00f3\u017cnych obszarach kraju. [4, 5]<\/span><\/p>\n Inne nieprawid\u0142owo\u015bci to nieregularne spo\u017cywanie posi\u0142k\u00f3w i niew\u0142a\u015bciwy podzia\u0142 dziennej racji \u017cywieniowej. Nieprawid\u0142owe od\u017cywianie wp\u0142ywa na stan zdrowia, a w konsekwencji prowadzi do szybkiego rozwoju chor\u00f3b. Wobec tego mo\u017cemy stwierdzi\u0107, \u017ce zmiana stylu \u017cywienia naszego spo\u0142ecze\u0144stwa jest konieczna, za\u015b w\u015br\u00f3d zalece\u0144 nale\u017cy przestrzega\u0107:<\/span><\/p>\n – praw bilansu energetycznego;<\/span><\/p>\n – eliminowania z diety t\u0142uszcz\u00f3w zwierz\u0119cych (poprzez zast\u0105pienie ich olejami ro\u015blinnymi) oraz produkt\u00f3w wysokoprzetworzonych – jak cukier, s\u00f3l, bia\u0142a m\u0105ka;<\/span><\/p>\n – spo\u017cywania du\u017cych ilo\u015bci warzyw i owoc\u00f3w;<\/span><\/p>\n ograniczenia spo\u017cywania potraw o wysokiej zawarto\u015bci cholesterolu. [6] (cholesterol wp\u0142ywa na rozw\u00f3j mia\u017cd\u017cycy, a tym samym chor\u00f3b uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia, prawid\u0142owa zawarto\u015b\u0107 we krwi nie powinna przekracza\u0107 200 mg\/dl).<\/span><\/p>\n Nieprawid\u0142owe od\u017cywianie prowadzi w konsekwencji do oty\u0142o\u015bci. Stopie\u0144 zaawansowania oty\u0142o\u015bci oceniamy na podstawie wska\u017anika masy cia\u0142a (Body Mass Index -BMI), znanego r\u00f3wnie\u017c jako wska\u017anik Quetela<\/em><\/strong>, kt\u00f3ry oblicza si\u0119 wed\u0142ug nast\u0119puj\u0105cego wzoru:<\/span><\/p>\n BMI = rzeczywista waga cia\u0142a w kg : (wzrost w m)2<\/sup><\/span><\/p>\n Zgodnie z klasyfikacj\u0105, stosowan\u0105 przez WHO, nadwaga definiowana jest jako BMI mieszcz\u0105ce si\u0119 mi\u0119dzy 25-30, a oty\u0142o\u015b\u0107 – jako BMI wi\u0119ksze ni\u017c 30. [7, 8]<\/span><\/p>\n Oty\u0142o\u015b\u0107 prowadzi przede wszystkim do wielu chor\u00f3b uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia z powodu rozrostu tkanki t\u0142uszczowej serca, zmian mia\u017cd\u017cycowych w naczyniach t\u0119tniczych, wzrostu obj\u0119to\u015bci i lepko\u015bci krwi, zwi\u0119kszonego obci\u0105\u017cenia pracy serca w zwi\u0105zku ze zwi\u0119kszeniem masy cia\u0142a a tak\u017ce do rozwoju cukrzycy insulinozale\u017cnej, niekt\u00f3rych rodzaj\u00f3w nowotwor\u00f3w oraz powstania nadci\u015bnienia t\u0119tniczego. [9]<\/span><\/p>\n We wszystkich programach prewencyjnych podkre\u015bla si\u0119 konieczno\u015b\u0107 obni\u017cenia masy cia\u0142a w przypadku nadwagi poprzez w\u0142a\u015bciwe \u017cywienie, jak te\u017c poprzez zwi\u0119kszenie aktywno\u015bci fizycznej.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Palenie tytoniu jest istotnym i jednym z g\u0142\u00f3wnych czynnik\u00f3w zachorowa\u0144 na choroby uk\u0142adu naczyniowo-kr\u0105\u017ceniowego.<\/span><\/p>\n Alkaloid, jaki znajduje si\u0119 w tytoniu to nikotyna, b\u0119d\u0105ca bardzo siln\u0105 trucizn\u0105.<\/span><\/p>\n Dawka 0,05 g tej cieczy powoduje \u015bmier\u0107 cz\u0142owieka wskutek pora\u017cenia o\u015brodka oddechowego, a tyle nikotyny przenika do organizmu palacza w ci\u0105gu ca\u0142ego dnia. W przypadku papieros\u00f3w, opr\u00f3cz toksycznego dzia\u0142ania nikotyny, ujemny wp\u0142yw na zdrowie palaczy maj\u0105 liczne zwi\u0105zki, pochodz\u0105ce ze spalania<\/em><\/strong> tytoniu tj. zwi\u0105zki pirydowe, kreozolowe, tlenek w\u0119gla oraz zwi\u0105zki smo\u0142owe, powstaj\u0105ce z bibu\u0142ki papierosowej.<\/span><\/p>\n W dymie tytoniowym zawartych jest ponad 40 czynnik\u00f3w o udowodnionym dzia\u0142aniu rakotw\u00f3rczym. Nikotyna zwi\u0119ksza produkcj\u0119 adrenaliny i noradrenaliny, co powoduje przyspieszenie pracy serca oraz wzrost ci\u015bnienia krwi. W zwi\u0105zku z tym wzrasta zapotrzebowanie mi\u0119\u015bnia sercowego na tlen. R\u00f3wnocze\u015bnie wdychanie tlenku w\u0119gla z dymu papierosowego sprawia, \u017ce 10-15% czerwonych krwinek na sta\u0142e zostaje pozbawionych tlenu, a p\u0142ytki krwi gromadz\u0105 si\u0119 na \u015bcianie naczyniowej. Palenie tytoniu obni\u017ca tzw. dobry cholesterol czyli HDL, podnosi natomiast warto\u015b\u0107 CDL czyli \u201ez\u0142ego cholesterolu\u201d. [10]<\/span><\/p>\n Osoby pal\u0105ce w por\u00f3wnaniu z niepal\u0105cymi maj\u0105 dwukrotnie wi\u0119ksze szanse zachorowania na zawal serca. Zagro\u017cenie wzrasta proporcjonalnie do liczby wypalanych papieros\u00f3w i czasu trwania na\u0142ogu. Badania przeprowadzone przez Namonda i Horna z USA dowodz\u0105, \u017ce zale\u017cnie od czasu palenia po 2-5 latach od jego zaprzestania, ryzyko wyst\u0105pienia zawa\u0142u jest podobne, jak w grupie os\u00f3b niepal\u0105cych, gdy\u017c natura posiada wystarczaj\u0105ce mo\u017cliwo\u015bci, aby wyr\u00f3wna\u0107 szkody, wynik\u0142e z na\u0142ogu, gdy tylko przestanie dzia\u0142a\u0107 szkodliwy czynnik. [9,10]<\/span><\/p>\n Zaprzestanie palenia w spo\u0142ecze\u0144stwach rozwini\u0119tych jest jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych przyczyn zmniejszenia umieralno\u015bci i zapadalno\u015bci na zawa\u0142 serca i nowotwory z\u0142o\u015bliwe.<\/span><\/p>\n W ograniczeniu u\u017cywania tytoniu w spo\u0142ecze\u0144stwie odgrywa m.in. rol\u0119 polityka legislacyjna pa\u0144stwa. Od 1. maja 1996 roku obowi\u0105zuje w Polsce Ustawa o ochronie zdrowia przed nast\u0119pstwami u\u017cywania tytoniu i wyrob\u00f3w tytoniowych<\/em>. [11]<\/span><\/p>\n W my\u015bl tej ustawy palenie papieros\u00f3w dozwolone jest tylko w wyznaczonych miejscach i w zamkni\u0119tych pomieszczeniach zak\u0142ad\u00f3w pracy, obiekt\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej, s\u0142u\u017cby zdrowia, szk\u00f3\u0142 i plac\u00f3wek o\u015bwiatowo-wychowawczych.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Rozpatruj\u0105c dzieje ludzko\u015bci z punktu widzenia motoryczno\u015bci i intensywno\u015bci jej naturalnej funkcji ruchowej, mo\u017cna dostrzec w czasach obecnych znaczny ich regres.<\/span><\/p>\n Przeprowadzone badania dowodz\u0105, \u017ce ograniczona aktywno\u015b\u0107 fizyczna jest czynnikiem ryzyka rozwoju wielu chor\u00f3b, a zw\u0142aszcza choroby wie\u0144cowej. Stwierdzono, ze czynno\u015b\u0107 serca w spoczynku u ludzi z ograniczonym ruchem jest szybsza, ni\u017c u os\u00f3b uprawiaj\u0105cych ruch. Natomiast w czasie wysi\u0142ku fizycznego czynno\u015bci ich serca przyspieszaj\u0105 bardziej, ni\u017c u os\u00f3b przyzwyczajonych do wysi\u0142ku fizycznego. Wysi\u0142ek fizyczny jest najwa\u017cniejszym czynnikiem bilansu energetycznego i mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do regulacji tr\u00f3jgliceryd\u00f3w i cholersterolu we krwi.<\/span><\/p>\n W okresie bezczynno\u015bci ruchowej wyst\u0119puj\u0105 zmiany w gospodarce wodno-elektrolitycznej ustroju, co w konsekwencji prowadzi do obni\u017cenia ci\u015bnienia hydrostatycznego w uk\u0142adzie kr\u0105\u017cenia. [10,12,13]<\/span><\/p>\n \u015awiatowej s\u0142awy polski ortopeda Wiktor Dega stwierdzi\u0142: \u201eRuch mo\u017ce zast\u0105pi\u0107 ka\u017cde lekarstwo, ale wszystkie leki razem wzi\u0119te nie zast\u0105pi\u0105 ruchu.\u201d Uwa\u017ca\u0142, \u017ce istnieje tzw. minimum aktywno\u015bci ruchowej, kt\u00f3re dla organizmu jest form\u0105 nakazu biologicznego.<\/span><\/p>\n W literaturze naukowej funkcjonuje poj\u0119cie \u201etreningu zdrowotnego\u201d, b\u0119d\u0105cego \u015bwiadomie kierowanym procesem uzyskiwania efekt\u00f3w psychicznych i fizycznych. Takie zasady zawiera system \u201eTrimiming 130\u201d, okre\u015blaj\u0105cy niezb\u0119dne minimum aktywno\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka.<\/span><\/p>\n Has\u0142o – \u201e3 x 30 x 130\u201d oznacza, \u017ce \u0107wiczenia powinny by\u0107 wykonywane 3 razy w tygodniu po 30 minut, za\u015b t\u0119tno w czasie wykonywanych wysi\u0142k\u00f3w powinno wynosi\u0107 130 uderze\u0144 na minut\u0119. [14, 15, 16]<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Do organizmu cz\u0142owieka alkohol dostaje si\u0119 poprzez b\u0142ony \u015bluzowe i wch\u0142ania si\u0119 przez sk\u00f3r\u0119. Przyj\u0119ty drog\u0105 doustn\u0105 bardzo szybko wch\u0142ania si\u0119 z \u017co\u0142\u0105dka, jelita cienkiego i grubego.<\/span><\/p>\n Szybko\u015b\u0107 wch\u0142aniania zale\u017cy od zawarto\u015bci pokarmu w \u017co\u0142\u0105dku (pokarm op\u00f3\u017ania dzia\u0142anie) oraz od szybko\u015bci opr\u00f3\u017cniania \u017co\u0142\u0105dka. Wch\u0142oni\u0119ty alkohol szybko dostaje si\u0119 do wszystkich tkanek, \u0142atwo te\u017c przechodzi przez \u0142o\u017cysko do tkanek p\u0142odu.<\/span><\/p>\n Alkohol etylowy ulega w ustroju przemianom w 98%. W wyniku tych przemian spala si\u0119 na dwutlenek w\u0119gla i wod\u0119 przy czym nast\u0119puje wyzwolenie energii rz\u0119du 7,2 kcal\/godz.<\/span><\/p>\n Oko\u0142o 2% alkoholu wydala si\u0119 w stanie niezmienionym oraz z moczem. Szybko\u015b\u0107 wyst\u0119powania skutk\u00f3w dzia\u0142ania alkoholu zale\u017cy od:<\/span><\/p>\n – dawki alkoholu i jego st\u0119\u017cenia;<\/span><\/p>\n – szybko\u015bci utleniania i wydalania alkoholu;<\/span><\/p>\n -odporno\u015bci organizmu;<\/span><\/p>\n – przyzwyczajenia do u\u017cywania alkoholu. [16]<\/span><\/p>\n D\u0142u\u017csze spo\u017cywanie alkoholu wywo\u0142uje wyra\u017an\u0105 tolerancj\u0119 – cz\u0142owiek pijacy dla uzyskania tego samego efektu o\u015brodkowego musi stopniowo zwi\u0119ksza\u0107 dawki. Alkohol wsp\u00f3\u0142przyczynia si\u0119 do wyst\u0119powania wielu schorze\u0144, mo\u017ce mie\u0107 jednak zastosowanie lecznicze.<\/span><\/p>\n Picie umiarkowane (poni\u017cej 30 g dziennie), stanowi czynnik ochronny, zapobiegaj\u0105cy chorobom uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia;<\/span><\/p>\n – hamuje proces agregacji p\u0142ytek krwi;<\/span><\/p>\n – podnosi poziom HDL – frakcji cholesterolu, stanowi\u0105cej czynnik ochronny dla systemu naczyniowego.<\/span><\/p>\n Umiarkowana konsumpcja mo\u017ce chroni\u0107 przed choroba wie\u0144cow\u0105 serca, ale r\u00f3wnocze\u015bnie wy\u017csze spo\u017cycie predysponuje do nadci\u015bnienia t\u0119tniczego, udaru m\u00f3zgu, arytmii, kardiomopatii i do pewnego stopnia – wyst\u0105pienia choroby wie\u0144cowej.<\/span><\/p>\n Cz\u0119ste picie napoj\u00f3w alkoholowych, niekoniecznie wysokoprocentowych, obci\u0105\u017caj\u0105cych organizm okre\u015blon\u0105 dawk\u0105 dzia\u0142aj\u0105cego toksycznie etanolu w d\u0142u\u017cszym okresie prowadzi\u0107 mo\u017ce u pewnego odsetka os\u00f3b do uzale\u017cnienia od alkoholu.<\/span><\/p>\n Zmiany chorobowe, b\u0119d\u0105ce konsekwencj\u0105 nadu\u017cywania alkoholu dotycz\u0105: uk\u0142adu\u00a0 wewn\u0105trzwydzielniczego, o\u015brodkowego i obwodowego uk\u0142adu nerwowego, uk\u0142adu trawiennego (g\u0142\u00f3wnie w\u0105troby i trzustki), uk\u0142adu sercowo-naczyniowego, oddechowego, nerek i zmian sk\u00f3rnych.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Stres definiowany jest jako: niespecyficzna reakcja organizmu na stawiane mu fizyczne i psychiczne wymagania:<\/span><\/p>\n – sytuacja trudna, nadmiernie obci\u0105\u017caj\u0105ca system samoreguluj\u0105cy i wzbudzaj\u0105cy napi\u0119cie;<\/span><\/p>\n – reakcja mi\u0119dzy umiej\u0119tno\u015bciami kontrolowania stresu a naciskiem otoczenia.<\/span><\/p>\n Reakcje organizmu na wymagania maj\u0105 zar\u00f3wno charakter biologiczny jak i psychologiczny. Stres biologiczny mog\u0105 wyr\u00f3\u017cnia\u0107 zar\u00f3wno zdarzenia, emocje przykre jak i przyjemne.<\/span><\/p>\n Problem jedynie w tym, aby organizm by\u0142 w stanie przeciwdzia\u0142a\u0107 negatywnym skutkom stresu – takim jak wzrost ci\u015bnienia krwi, tachynurdia, zwi\u0119kszenie napi\u0119cia mi\u0119\u015bniowego, \u015bciskanie w \u017co\u0142\u0105dku czy przyspieszony oddech.<\/span><\/p>\n Je\u015bli stres jest silniejszy od mo\u017cliwo\u015bci przystosowania si\u0119 do niego lub trwa zbyt d\u0142ugo, to zwi\u0119ksza si\u0119 podatno\u015b\u0107 organizmu na choroby.<\/span><\/p>\n Stres psychologiczny, wed\u0142ug J. Reykowskiego, to zmiany w psychologicznych mechanizmach poznawczych, emocjonalnych i motywacyjnych.<\/span><\/p>\n Kiedy stres jest zbyt ma\u0142y, odczuwamy znudzenie i mamy poczucie bezu\u017cyteczno\u015bci, nic nas nie obchodzi. Kiedy stres jest zbyt silny – odczuwamy l\u0119k, nie mo\u017cemy prawid\u0142owo rozumowa\u0107, mamy zwolnione reakcje na sytuacj\u0119 zewn\u0119trzn\u0105.<\/span><\/p>\n \u017bycie zmusza nas, zw\u0142aszcza w ponowoczesno\u015bci, do egzystowania w sta\u0142ym stresie. Z takim trybem funkcjonowania wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 wszystkie zagadnienia, na kt\u00f3re zwr\u00f3ci\u0142am uwag\u0119. Dop\u00f3ki tempo \u017cycia nie zwolni, a ludzie nie b\u0119d\u0105 sobie przynajmniej \u017cyczliwie oboj\u0119tni \u2013 na zmiany nie ma co liczy\u0107<\/strong>.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Eliza Strojko<\/span><\/strong><\/p>\n \u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n Przypisy<\/strong>:<\/p>\n 1. Gniazdowski A., Zachowania zdrowotne<\/em>, 1994, s. 83;<\/p>\n 2. Januszewicz P., Socha J., Stolarczyk A., Szpital promuj\u0105cy zdrowie<\/em>, CZD, Warszawa 1994, s. 16;<\/p>\n 3. Ciborowska H, Rudnicka A., Dietetyka \u017cywienia zdrowego i chorego<\/em>, PZWL, Warszawa 2000;<\/p>\n 4. Karski J., Promocja zdrowia<\/em>, s. 229;<\/p>\n 5. Szostak W., Hiperlipidemia a choroby uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia<\/em>, Agencja Wydawnicza,. Warszawa 1975;<\/p>\n 6. Gach H., Cichy zab\u00f3jca<\/em>, [w:] \u201ePiel\u0119gniarka i Po\u0142o\u017cna\u201d, 1997, nr 3;<\/p>\n 7. Ko\u0142akowski L., Odchudzanie na wiosn\u0119 <\/em>[w:] \u201ePiel\u0119gniarka i Po\u0142o\u017cna\u201d, 2000, nr 4;<\/p>\n 8. Pieni\u0105\u017cek W., \u015alusarska B., Wierzbicka A., [w:] Organizacja opieki piel\u0119gniarskiej a zmiany systemowe ochrony zdrowia. Materia\u0142y z konferencji<\/em>, Centrum Edukacji Medycznej, Warszawa 1999;<\/p>\n 9. Sztembis B., Standardy Post\u0119powania Piel\u0119gniarki \u015arodowiskowej w profilaktyce i wczesnym wykrywaniu chor\u00f3b uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia<\/em>, NFOZ, Che\u0142m, 1999;<\/p>\n 10. D\u0142u\u017cniewski M., [red.], Post\u0119powanie w chorobie niedokrwiennej serca – program edukacyjny, Czelej Series 1999;<\/p>\n 11. Dz. U. Nr 10, 1996, poz. 55;<\/p>\n 12. Rejzner C., Szczygielska-Majewska M., Wybrane zagadnienia z rehabilitacji<\/em>, CMDNSSZM, Warszawa 1997;<\/p>\n 13. Ko\u015bmicki M., Recepta na wysi\u0142ek. Kliniki choroby wie\u0144cowej<\/em>, Instytut Kardiologii, Warszawa 1998;<\/p>\n 14. Tylka J., Rudnicki S., Post\u0119py rehabilitacji<\/em>, t. 6, 1992 ;<\/p>\n 15. Ronikier A., Rehabilitacja \u015brodowiskowa – rzeczywisto\u015b\u0107 i perspektywy<\/em>, \u201ePost\u0119py Rehabilitacji\u201d, 1993, nr 3;<\/p>\n 16. Latalski M., [red.], Zdrowie publiczne<\/em>, Akademia Medyczna, Lublin 1999.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00a0 W naukowej refleksji nad istot\u0105 zdrowia i zwi\u0105zanych z tym, determinuj\u0105cych je czynnik\u00f3w, od dawna przewija\u0142a si\u0119 idea jego<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-1655","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nG\u0142\u00f3wne czynniki zagro\u017cenia zdrowia, zale\u017cne od stylu \u017cycia cz\u0142owieka<\/span><\/h1>\n
Istota prawid\u0142owego od\u017cywiania<\/span><\/h1>\n
Palenie tytoniu<\/span><\/h1>\n
Aktywno\u015b\u0107 fizyczna<\/span><\/h1>\n
Alkohol<\/span><\/h1>\n
Stres i umiej\u0119tno\u015bci radzenia sobie w sytuacjach stresowych<\/span><\/h1>\n