{"id":1572,"date":"2012-01-13T17:43:18","date_gmt":"2012-01-13T17:43:18","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=1572"},"modified":"2013-11-02T21:22:09","modified_gmt":"2013-11-02T20:22:09","slug":"ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/","title":{"rendered":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (5). Tadeusz Romanowicz \u2013 libera\u0142 z Galicji"},"content":{"rendered":"

Wiosna Lud\u00f3w sta\u0142a si\u0119 w Galicji okazj\u0105 do konfrontacji pogl\u0105d\u00f3w konserwatywnie szlacheckich i demokratycznych. Demokraci galicyjscy usi\u0142owali jednak rozszerzy\u0107 swoje wp\u0142ywy w\u015br\u00f3d ziemian \u2013 st\u0105d ich kompromisowa postawa wobec politycznej linii szlachty.<\/span><\/p>\n

Gdy w marcu roku 1848 og\u0142oszono w Wiedniu wprowadzenie podstawowych swob\u00f3d politycznych i likwidacj\u0119 cenzury \u2013 o\u017cywi\u0142a si\u0119 prasa. Pozwoli\u0142a ona mieszczanom na uzyskanie w\u0142asnej trybuny wypowiedzi.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Mimo represji roku 1849 i nast\u0119pnych (tzw. neoabsolutyzm wiede\u0144ski) cz\u0119\u015b\u0107 tytu\u0142\u00f3w ukazywa\u0142a si\u0119 regularnie, wywieraj\u0105c stopniowo coraz wi\u0119kszy wp\u0142yw na \u015bwiadomo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w zaboru austriackiego.<\/span><\/p>\n

Gdy rok 1859 przyni\u00f3s\u0142 Cesarstwu Austriackiemu na mocy traktatu w Villafranca utrat\u0119 ziem lombardzkich na rzecz Sabaudii, w stolicy monarchii zacz\u0119to otwarcie m\u00f3wi\u0107 o przebudowie s\u0142abn\u0105cego pa\u0144stwa. Przegrana w wojnie z Prusami [1866] \u2013 a tym samym utrata Wenecji na rzecz W\u0142och \u2013 doprowadzi\u0142y 21. grudnia 1867 r. do utworzenia, w wyniku unii realnej, Monarchii Austro-W\u0119gierskiej.<\/span><\/p>\n

Reorganizacja cesarstwa ponownie zaktywizowa\u0142a \u015brodowiska demokratyczne. Co prawda od lat ju\u017c istnia\u0142a zn\u00f3w cenzura (kt\u00f3ra np. w roku 1858 zawiesi\u0142a wydawanie popularnego Przegl\u0105du Politycznego Powszechnego<\/em>), ale w okresie po Powstaniu Styczniowym polscy dzia\u0142acze, r\u00f3\u017cnymi drogami szukaj\u0105cy recept na autonomi\u0119 ziem polskich, toczyli wojny prasowe mi\u0119dzy sob\u0105, pod adresem Wiednia nie kieruj\u0105c \u017c\u0105da\u0144 zasadniczych. Ten stan rzeczy sprzyja\u0142 administracji cesarskiej, kt\u00f3ra nie wykazywa\u0142a nadgorliwo\u015bci w t\u0119pieniu polskiej my\u015bli demokratycznej i liberalnej.<\/span><\/p>\n

Do najistotniejszych tytu\u0142\u00f3w nale\u017ca\u0142y w\u00f3wczas Gazeta Narodowa<\/em> (odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 do tradycji polski ziemia\u0144skiej, krytykuj\u0105ca prac\u0119 organiczn\u0105 jako rezygnacj\u0119 z aspiracji niepodleg\u0142o\u015bciowych) \u2013 na drugim za\u015b biegunie, reprezentuj\u0105ce pogl\u0105dy liberalne Dziennik Polski<\/em> czy Kraj<\/em>. Ich tw\u00f3rcy \u201emy\u015bleli (…) o praktycznej, <dodatniej> polityce i o wzmocnieniu stanu \u015bredniego, o rozwoju o\u015bwiaty i pracy produkcyjnej, o nowoczesnym spo\u0142ecze\u0144stwie \u2013 z bogatym ch\u0142opstwem, silnym mieszcza\u0144stwem i liczn\u0105 inteligencj\u0105\u201d.[1]<\/a><\/span><\/p>\n

Dziennik Polski<\/em> edytowany by\u0142 w pierwszej serii tylko rok [1861-1862]. Powr\u00f3t pisma w pa\u017adzierniku 1869 skupi\u0142 wok\u00f3\u0142 niego m\u0142odsze pokolenie galicyjskich libera\u0142\u00f3w. Pisywali do\u0144 lwowscy mieszczanie i szlachta Galicji Wschodniej. Upad\u0142 definitywnie w roku 1878, a ostatnim redaktorem naczelnym periodyku by\u0142 Tadeusz Romanowicz [1843-1904].<\/span><\/p>\n

Grupa Dziennika…<\/em> w znacznej mierze rekrutowa\u0142a si\u0119 spo\u015br\u00f3d by\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w Towarzystwa Narodowo-Demokratycznego [1868-1871], kt\u00f3re rozpad\u0142o si\u0119 na skutek spor\u00f3w o praktyczne wnioski, jakie wyci\u0105gn\u0105\u0107 nale\u017ca\u0142o z kl\u0119ski Francji w wojnie z Prusami. Romanowicz nale\u017ca\u0142 do frakcji \u201eprzedburzowc\u00f3w\u201d \u2013 m\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3ra za cel g\u0142\u00f3wny stawia\u0142a sobie problemy gospodarcze \u2013 wyj\u015bcie Galicji z zacofania gospodarczego \u2013 i rozw\u00f3j ludowej o\u015bwiaty, wolnej od fanatyzmu religijnego.<\/span><\/p>\n

Syn lwowskiego adwokata, Piotra Romanowicza, ju\u017c w roku 1861 wydawa\u0142 nielegalne pisma Partyzant<\/em> i Znicz<\/em>. Studi\u00f3w prawniczych nie sko\u0144czy\u0142 nigdy, najpierw aresztowano go za edycj\u0119 w\/w tytu\u0142\u00f3w, potem rok sp\u0119dzi\u0142 w twierdzy Olomunec za udzia\u0142 w Postaniu Styczniowym (walczy\u0142 w oddziale Leona Czachowskiego). W\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 za to do grupy polityk\u00f3w, zwi\u0105zanych z Franciszkiem Smolk\u0105 i kierowanym przez niego Towarzystwem Narodowo-Demokratycznym.<\/span><\/p>\n

\u201eProgram pracy organicznej, prezentowany najpierw w <Dzienniku Polskim>, p\u00f3\u017aniej w <Dzienniku Literackim> powstawa\u0142 w opozycji do upowszechnianego przez konserwatyst\u00f3w tradycyjno-ziemia\u0144skiego modelu pracy organicznej. Dla konserwatyst\u00f3w organicznikiem mia\u0142 by\u0107 ziemianin, prowadz\u0105cy racjonaln\u0105 gospodark\u0119 w swym maj\u0105tku, stosuj\u0105cy nowoczesne metody uprawy roli, buduj\u0105cy nowe cukrownie i wydajne gorzelnie. Zas\u0142ug\u0105 T. Romanowicza by\u0142o rozwini\u0119cie i sprecyzowanie poj\u0119cia <prawdziwej> pracy organicznej. Pod tym poj\u0119ciem rozumia\u0142 on wszelkie przejawy dzia\u0142alno\u015bci przemys\u0142owej \u201eod rzemios\u0142a do fabryki\u201d. Tak wi\u0119c <produkcyjno\u015b\u0107> oraz has\u0142a o\u015bwiaty ludowej by\u0142y uwa\u017cane za najwa\u017cniejsze wyznaczniki <dodatniej>, pozytywnej polityki. Celem tej polityki mia\u0142o by\u0107 wzmocnienie stanu \u015bredniego, czyli mieszcza\u0144stwa i inteligencji. Has\u0142o <od warsztatu do fabryki>, rzucone przez grup\u0119 T. Romanowicza, zostanie z kolei w latach 80. zast\u0105pione przez program uprzemys\u0142owienia Galicji, sformu\u0142owany przez S. Szczepanowskiego i T. Rutowskiego\u201d.[2]<\/a><\/span><\/p>\n

Nied\u0142ugo te\u017c uda\u0142o si\u0119 utrzyma\u0107 przy \u017cyciu Klub Post\u0119powy Polski Romanowicza i Zbyszewskiego. Dzia\u0142a\u0142 od ko\u0144ca roku 1871 do roku 1875. Romanowicz \u017c\u0105da\u0142 w ramach KPP m.in. zmiany ordynacji wyborczej i wprowadzenia ustawodawstwa, dotycz\u0105cego szk\u00f3\u0142 ludowych.<\/span><\/p>\n

Lata osiemdziesi\u0105te to okres, w kt\u00f3rym T. Romanowicz rozpocz\u0105\u0142 karier\u0119 poselsk\u0105 w\u00a0Sejmie Krajowym Galicyjskim. Mandat poselski zdoby\u0142 w kolejnych wyborach 1880, 1883, 1889, 1895, 1901.<\/span><\/p>\n

Po upadku Dziennika Polskiego<\/em> libera\u0142owie Lwowa podejmowali starania o edycj\u0119 kolejnego tytu\u0142u. 28. listopada 1882 roku ukaza\u0142 si\u0119 pierwszy numer Nowej Reformy<\/em>, z Adamem Asnykiem jako wydawc\u0105 i T. Rutowskim jako redaktorem odpowiedzialnym. Faktycznym redaktorem naczelnym, kieruj\u0105cym zespo\u0142em redakcyjnym i nadaj\u0105cym odpowiedni ton polityczny by\u0142 Tadeusz Romanowicz, w\u00f3wczas ju\u017c pose\u0142 Sejmu Krajowego.<\/span><\/p>\n

Jako parlamentarzysta pragn\u0105\u0142 rozwija\u0107 Romanowicz gminne samorz\u0105dy. Traktowa\u0142 to jako element walki o autonomi\u0119 i wy\u017cszy szczebel \u201epolitycznego wtajemniczenia\u201d mieszczan i bardziej u\u015bwiadomionych mieszka\u0144c\u00f3w wsi.<\/span><\/p>\n

W kwietniu 1889 roku, przed zbli\u017caj\u0105cymi si\u0119 wyborami, z jego inicjatywy, zwo\u0142any zosta\u0142 we Lwowie Wiec Miast i Miasteczek. Wed\u0142ug pomys\u0142odawcy wiec mia\u0142 przyczyni\u0107 si\u0119 do u\u015bwiadomienia tak mieszczanom, jak i\u00a0politykom galicyjskim, si\u0142y politycznej tej warstwy. Drugim celem wiecu by\u0142o wytworzenie \u015bwiadomo\u015bci wagi wybor\u00f3w i potrzeby g\u0142osowania na w\u0142a\u015bciwych, tj. mieszcza\u0144skich, kandydat\u00f3w. Wyznacznikiem owej w\u0142a\u015bciwo\u015bci mia\u0142y sta\u0107 si\u0119 Uchwa\u0142y Wiecu Miast<\/em>. Wiec postanawia\u0142, \u017ce pos\u0142ami powinni by\u0107 wybrani ci kandydaci, kt\u00f3rzy: \u201e1) reprezentowa\u0107 b\u0119d\u0105 nie jedn\u0105 tylko warstw\u0119 spo\u0142eczn\u0105, ale ca\u0142\u0105 ludno\u015b\u0107 kraju, a broni\u0107 skutecznie zechc\u0105 i\u00a0potrafi\u0105 interes\u00f3w gmin zar\u00f3wno miejskich jak wiejskich; 2) przez zaj\u0119cie wobec rz\u0105du stanowiska zupe\u0142nie niezale\u017cnego a bezstronnego, \u017c\u0105daniom kraju wi\u0119kszy nada\u0107 potrafi\u0105 nacisk, a tym samym oddzia\u0142a\u0107 tak\u017ce na bardziej stanowcze tych \u017c\u0105da\u0144 poparcie przez reprezentacj\u0119 kraju naszego w\u00a0Wiedniu; 3) broni\u0107 b\u0119d\u0105 obywatelskich praw i swob\u00f3d tudzie\u017c samorz\u0105du kraju, a zarazem stara\u0107 si\u0119 o rozszerzenie i utrwalenie tego samorz\u0105du w duchu rezolucji sejmowej z roku 1868 (…).\u201d[3]<\/a><\/span><\/p>\n

Zaraz po Wiecu Miast podj\u0105\u0142 prac\u0119 w Wydziale Krajowym. Zwie\u0144czeniem jego kariery politycznej by\u0142o wej\u015bcie do Rady Pa\u0144stwa w Wiedniu w\u00a0roku 1901.[4]<\/a><\/span><\/p>\n

Samorz\u0105dno\u015b\u0107 by\u0142a dla Romanowicza jedn\u0105 z dr\u00f3g do pokojowego odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci, kt\u00f3re poprzedzi\u0107 musi (jak u Trentowskiego) moralne odrodzenie narodu. Podczas posiedzenia Sejmu Krajowego w lipcu 1901 r. pose\u0142 m\u00f3wi\u0142 m.in.:<\/span><\/p>\n

\u201e(…) \u017c\u0105da\u0107 b\u0119dziemy takiego praw rozszerzenia, aby ka\u017cdy, kto ma prawo wyborcze do Rady pa\u0144stwa mia\u0142 go tak\u017ce do Sejmu, bo nie chcemy, a\u017ceby si\u0119 ktokolwiek czu\u0142 wi\u0119cej obywatelem pa\u0144stwa, ni\u017c w kraju.<\/span><\/p>\n

I dlatego \u017c\u0105damy swobodnych wybor\u00f3w, bez presji staro\u015bci\u0144skiej, bez nadu\u017cy\u0107 i sztuczek (…).<\/span><\/p>\n

I w my\u015bl naszego demokratycznego programu b\u0119dziemy zawsze wyst\u0119powa\u0107 w obronie praw i swob\u00f3d obywatelskich, w kimkolwiek b\u0105d\u017aby one pogwa\u0142cone zosta\u0142y i domaga\u0107 si\u0119 b\u0119dziemy karcenia takich wybryk\u00f3w staro\u015bci\u0144skich \u2013 i wykonywa\u0107 b\u0119dziemy kontrol\u0119 w\u0142adz administracyjnych. (…).<\/span><\/p>\n

(…) \u017c\u0105damy, by wobec stronnictw wszystkich zajmowa\u0142y nasze w\u0142adze to stanowisko, \u017ce ka\u017cdemu stronnictwu i cz\u0142onkowi jego musi by\u0107 dana pe\u0142nia praw i swob\u00f3d obywatelskich, bez wzgl\u0119du, czy si\u0119 kt\u00f3re z nich rz\u0105dowi i konserwatywnej wi\u0119kszo\u015bci podoba (…), co nie przeszkadza \u015bcis\u0142emu stosowaniu prawa, ale tylko prawa tam, gdzie istotnie w dzia\u0142alno\u015bci obywatelskiej i w akcji stronnictwa wykroczono przeciw ustawom.<\/span><\/p>\n

Droga, jak\u0105 w tym przem\u00f3wieniu (…) w og\u00f3lnych zarysach nakre\u015bli\u0142em, tak, jak wiedzie nas ku odrodzeniu narodowemu, tak te\u017c wzmacnia stanowisko nasze wobec pa\u0144stwa i prowadzi ku utrwaleniu, ubezpieczeniu, a pewno i rozszerzeniu samorz\u0105du kraju. Kraj tyle samorz\u0105du uzyska\u0107 mo\u017ce, ile mie\u0107 b\u0119dzie si\u0142 do jego wykonania. Programu pe\u0142nego samorz\u0105du kraj si\u0119 nie wyrzek\u0142\u201d.[5]<\/a><\/span><\/p>\n

Idealizuj\u0105c nieco postaw\u0119 ludu, a dostrzegaj\u0105c polityczne i ekonomiczne aspiracje mieszcza\u0144stwa, Romanowicz uwa\u017ca\u0142, i\u017c og\u00f3\u0142 Galicjan posiad\u0142 ju\u017c odpowiedni stopie\u0144 \u015bwiadomo\u015bci, by chcie\u0107 uczestniczy\u0107 we wsp\u00f3\u0142rz\u0105dzeniu.<\/span><\/p>\n

\u201e(…) lud miast i wsi garnie si\u0119, rwie si\u0119 do publicznego \u017cycia, on czuje, \u017ce praktyczny udzia\u0142 w tym \u017cyciu, to wy\u017cszy stopie\u0144 tego obywatelstwa, kt\u00f3re on ma dot\u0105d tylko na papierze (…).<\/span><\/p>\n

A kto wie, \u017ce tylko rzeczywistym dopuszczeniem do wykonywania praw obywatelskich nabywa si\u0119 poczucia tych praw i po\u0142\u0105czonych z nimi obowi\u0105zk\u00f3w, kto wie, \u017ce jedyn\u0105, najlepsz\u0105 szko\u0142\u0105 patriotyzmu jest praktyka publicznego \u017cycia i to poczucie, \u017ce owa \u201epatria\u201d dla wszystkich jest jednako kochaj\u0105ca matk\u0105, a nie dla jednych matk\u0105, a dla innych macoch\u0105, bo im praw odmawia (…).<\/span><\/p>\n

Do tego, by lud ca\u0142y sta\u0142 si\u0119 narodem, by nar\u00f3d nie by\u0142 garstk\u0105, ale milionem i milionami, by przysz\u0142o\u015b\u0107 narodu oprze\u0107 na (…) niewzruszonej podstawie (…), do tego innej drogi nie ma. I z tego stanowiska my nasz demokratyczny program uwa\u017camy jako program narodowy, bo daje on narodowej sprawie tak\u0105 si\u0142\u0119 i tak\u0105 podstaw\u0119, jakiej jej \u017caden inny nie daje\u201d.[6]<\/a><\/span><\/p>\n

Redaktorzy Nowej Reformy<\/em> zdawali sobie spraw\u0119 z cywilizacyjnego op\u00f3\u017anienia zaboru austriackiego. Jego z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 etniczna, balansowanie przez Wiede\u0144 nastrojami spo\u0142ecznymi tak, by utrzyma\u0107 monarchi\u0119 w stanie wzgl\u0119dnej r\u00f3wnowagi \u2013 zajmowa\u0142y elitom politycznym nad Dunajem wi\u0119cej czasu, ni\u017c sprawy rozwoju ekonomicznego. Na wi\u0119kszo\u015bci ziem Austro-W\u0119gier nie by\u0142o mowy o nowoczesnym przemy\u015ble. G\u00f3rnictwo w\u0119gla i \u017celaza przej\u0119li Prusacy na \u015al\u0105sku, odebranym podczas tzw. wojen o sukcesj\u0119 austriack\u0105 z ko\u0144cem XVIII w., Wiedniowi pozosta\u0142 tylko \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski. Nadziej\u0119 dawa\u0142y spore z\u0142o\u017ca ropy naftowej, kopaliny, kt\u00f3ra w II po\u0142. XIX wieku znalaz\u0142a wiele zastosowa\u0144, a tym samym zbyt.<\/span><\/p>\n

Galicj\u0119 czeka\u0142 wi\u0119c post\u0119p, a grupa liberalnych pi\u00f3r Nowej Reformy<\/em> chcia\u0142a go przyspieszy\u0107.<\/span><\/p>\n

\u201eO naukowe zdobycze oparty, szuka tych nowych dr\u00f3g przemys\u0142 wsp\u00f3\u0142czesny i idzie ku przemianie olbrzymiej donios\u0142o\u015bci, bo jak wiek XIX by\u0142 wiekiem pary, tak XX wiek zapowiada si\u0119 jako wiek elektryczno\u015bci. Nowych dr\u00f3g szuka sobie handel, a za nimi zagraniczna polityka pa\u0144stw europejskich, kt\u00f3re prowadz\u0105 dzi\u015b polityk\u0119 \u015bwiatow\u0105 o kierunkach i rozmiarach takich, \u017ce niedawno jeszcze mog\u0142y one uchodzi\u0107 tylko za tw\u00f3r bujnej wyobra\u017ani (…).<\/span><\/p>\n

\u00a0Nigdy mo\u017ce tak wyra\u017anie nie wyst\u0105pi\u0142y na jaw olbrzymie skutki wielkich zdobyczy my\u015bli ludzkiej z r\u00f3wnoczesnym rozpo\u015bcieraniem si\u0119 tych zdobyczy na szerokie, najszersze warstwy ludno\u015bci, nigdy mo\u017ce nie uwydatnia\u0142o si\u0119 tak wyra\u017anie, jak kolosalny przyrost si\u0142 czerpi\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa i pa\u0144stwa z tego, gdy nowe, szerokie warstwy dobywaj\u0105 si\u0119 na wierzch \u017cycia (…).\u201d.[7]<\/a><\/span><\/p>\n

Sprzeczno\u015bci program\u00f3w politycznych, ekonomicznych i spo\u0142ecznych nie posuwa\u0142y rozwi\u0105za\u0144 interesuj\u0105cych libera\u0142\u00f3w zagadnie\u0144 zbyt szybko do przodu. \u201ePolskie piek\u0142o\u201d, gdzie walcz\u0105 wszyscy ze wszystkimi, na terenie zaboru austriackiego znalaz\u0142o swe, a\u017c przerysowane, odbicie. Powolno\u015b\u0107 zmian niepokoi\u0142a Romanowicza.<\/span><\/p>\n

\u201eTen okres pot\u0119\u017cnienia wszystkiego (…) zasta\u0142 nas nieprzygotowanymi. (…) my jeszcze zawsze przed sob\u0105 mamy jako kwesti\u0119, jako nierozwi\u0105zane jeszcze zagadnienia to, co gdzie indziej dawno ju\u017c jest za\u0142atwione (…). Nie byli\u015bmy jednolitym w sobie narodem, kiedy\u015bmy pa\u0144stwowo upadali \u2013 nie jeste\u015bmy nim jeszcze dzi\u015b. Tote\u017c je\u017celi nie chcemy p\u00f3j\u015b\u0107 na zag\u0142ad\u0119 (…) musimy program (…) odrodzenia wewn\u0119trznego, program w zasadzie, w teorii przez wszystkie stronnictwa uznawany, cho\u0107 w zastosowaniu i wykonaniu przez ka\u017cde inaczej pojmowany \u2013 naprawd\u0119 w czyn zamieni\u0107 (…). Bo to dzie\u0142o odrodzenia tylko ofiar\u0105 da si\u0119 urzeczywistni\u0107 \u2013 ofiar\u0105 nie tylko pracy i mienia, ale ofiar\u0105 tak\u017ce uprzedze\u0144 czy przes\u0105d\u00f3w spo\u0142ecznych, ofiara zdobytych przez wieki wy\u0142\u0105cznych korzy\u015bci spo\u0142ecznego pochodzenia, ofiar\u0105 tradycyjnie przekazanego wyobra\u017cenia o wy\u0142\u0105cznie uprzywilejowanym powo\u0142aniu do rz\u0105d\u00f3w w narodzie\u201d.[8]<\/a><\/span><\/p>\n

Jednocze\u015bnie zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, i\u017c kr\u0119gi dzia\u0142aczy, zbli\u017cone kiedy\u015b do TN-D, potem do KPP i redakcji Nowej Reformy<\/em>, wykona\u0142y \u2013 na swoje mo\u017cliwo\u015bci \u2013 naprawd\u0119 solidn\u0105 prac\u0119. Up\u00f3r i konsekwencja Romanowicza i jego \u201eprzyjaci\u00f3\u0142 w idei\u201d musia\u0142y te\u017c procentowa\u0107 w przysz\u0142o\u015bci, cho\u0107by dzi\u0119ki polepszeniu sytuacji o\u015bwiaty elementarnej.<\/span><\/p>\n

\u201eKraj (…) zna nasz program nie tylko z druku, ale i w wykonaniu. (…).<\/span><\/p>\n

Kraj mo\u017ce przej\u015b\u0107 do porz\u0105dku dziennego nad nazwiskami i lud\u017ami \u2013 nie przejdzie do porz\u0105dku dziennego nad ide\u0105, kt\u00f3ra nam dzia\u0142a\u0107 i walczy\u0107 ka\u017ce, bo nie mo\u017ce przej\u015b\u0107 do porz\u0105dku dziennego nad swoj\u0105 i narodu przysz\u0142o\u015bci\u0105\u201d.[9]<\/a><\/span><\/p>\n

Jako typowy publicysta (w przeciwie\u0144stwie do posiadaj\u0105cego podobny temperament \u015awi\u0119tochowskiego nie by\u0142 autorem dramat\u00f3w i powie\u015bci \u201ez mora\u0142em\u201d; realizowa\u0142 sw\u0105 wizj\u0119 g\u0142\u00f3wnie poprzez mowy i artyku\u0142y prasowe) \u2013 Romanowicz wdawa\u0142 si\u0119 niekiedy w polemiki ideowe.<\/span><\/p>\n

W jednej z nich, z Romanem Dmowskim, stara\u0142 si\u0119 wy\u0142o\u017cy\u0107 r\u00f3\u017cnic\u0119, dziel\u0105c\u0105 liberalizm od konserwatyzmu, wykaza\u0107 za\u015b punkty wsp\u00f3lne swej idei i tendencjom narodowym. W \u201eOdpowiedzi <starego> demokraty\u201d stara si\u0119 te\u017c przypomnie\u0107 zas\u0142ugi, po\u0142o\u017cone na terenie Galicji po upadku Powstania Styczniowego przez dawnych dzia\u0142aczy liberalno-demokratycznych.<\/span><\/p>\n

\u201e[<Stara>, popowstaniowa demokracja] \u017c\u0105da\u0142a (…) zawsze i systematycznie zwi\u0119kszenia obowi\u0105zk\u00f3w jednostek i ich ofiar na rzecz kraju. Naciera\u0142a nieustannie o wykonanie programu szkolnego <w ka\u017cdej gminie dobra szko\u0142a ludowa \u2013 w ka\u017cdej szkole dobry nauczyciel> – programu, kt\u00f3ry chocia\u017c jeszcze nie w pe\u0142ni wykonany, jednak w ci\u0105gu 20 lat ofiary opodatkowanych jednostek na rzecz o\u015bwiaty ludowej podnios\u0142y si\u0119 z jednego miliona koron na 9 milion\u00f3w. Domaga\u0142a si\u0119 zr\u00f3wnania ci\u0119\u017car\u00f3w szkolnych<\/strong> mi\u0119dzy obszarem dworskim a gmin\u0105 \u2013 co znowu by\u0142o wyrazem d\u0105\u017cno\u015bci do rozszerzenia obowi\u0105zk\u00f3w jednostek wobec kraju. (…) Demokracja nasza, zwalczaj\u0105c nier\u00f3wno\u015b\u0107 ci\u0119\u017car\u00f3w szkolnych mi\u0119dzy obszarem dworskich a gmin\u0105, zwalcza\u0142a (…) egoizm szlachecki. Takie\u017c samo stanowisko zaj\u0119\u0142a w sprawie ci\u0119\u017car\u00f3w drogowych<\/strong>, takie\u017c samo zajmuje, domagaj\u0105c si\u0119, aby te obszary dworskie zrzek\u0142y si\u0119 swej odr\u0119bno\u015bci<\/strong> administracyjnej na rzecz wsp\u00f3lno\u015bci \u017cycia gminnego. T\u0119 sam\u0105 (…) my\u015bl (…) przeprowadza\u0142a demokracja polska (…) w programie konwersji d\u0142ugu indemnizacyjnego \u2013 kt\u00f3ra umo\u017cliwi\u0142a znaczne zwi\u0119kszenie bud\u017cetu krajowego i wej\u015bcie na drog\u0119 inwestycji\u201d.[10]<\/a><\/span><\/p>\n

Przypomina Dmowskiemu w swym tek\u015bcie r\u00f3wnie\u017c o do\u015bwiadczeniach Francji, gdzie libera\u0142owie od 50 lat g\u0142osili (i wprowadzili w \u017cycie) zasad\u0119 bezp\u0142atnego szkolnictwa na poziomie podstawowym, co przecie\u017c zwi\u0119kszy\u0142o wydatki pa\u0144stwa, a poprzez to opodatkowanie ludno\u015bci. Podaje r\u00f3wnie\u017c przyk\u0142ad Italii, gdzie po zjednoczeniu na\u0142o\u017cono nawet podatek od mleka, drastycznie zmniejszaj\u0105cy dochody najbiedniejszej cz\u0119\u015bci ludno\u015bci. Zlikwidowano go jednak natychmiast, gdy bud\u017cet W\u0142och utrwali\u0142 pewn\u0105 tendencj\u0119 r\u00f3wnowagi.<\/span><\/p>\n

Dmowski uwa\u017ca\u0142, \u017ce cech\u0105 nieod\u0142\u0105czn\u0105 doktrynie liberalnej sta\u0142a si\u0119 niech\u0119\u0107 do jakichkolwiek ofiar jednostek na rzecz pa\u0144stwa i narodu, st\u0105d ustawia\u0142 pogl\u0105dy liberalne w opozycji do swoich w\u0142asnych \u2013 narodowych.<\/span><\/p>\n

Romanowicz ripostowa\u0142: \u201eTym, co jest znamieniem liberalizmu powszechnym, wsp\u00f3lnym liberalizmowi wszystkich narod\u00f3w \u2013 jest wprowadzenie do \u017cycia pa\u0144stwowego spo\u0142ecze\u0144stw narodowych zasady r\u00f3wno\u015bci wobec prawa, swob\u00f3d obywatelskich, wi\u0119c swobody sumienia i prasy, stowarzysze\u0144 i zgromadze\u0144, swobody wypowiadania opinii, swobody ruchu ekonomicznego, wreszcie systemu reprezentacyjnego i rz\u0105d\u00f3w parlamentarnych. (…) Te zasady przeciwstawiaj\u0105 liberalizm konserwatyzmowi<\/strong>, ale nie kierunkowi narodowemu<\/strong>\u201d. [11]<\/a><\/span><\/p>\n

Zwraca\u0142 te\u017c Dmowskiemu uwag\u0119 na fakt, i\u017c to nie narodowcy z terenu Galicji – tylko lokalni dzia\u0142acze liberalni – za\u0142o\u017cyli na terenie zaboru sie\u0107 stowarzysze\u0144 obywatelskich, b\u0119d\u0105cych najjaskrawszym wyrazem sk\u0142onno\u015bci ideowych jednostek do ponoszenia dobrowolnych ofiar na rzecz og\u00f3\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Podobnie z pras\u0105 \u2013 to nie konserwaty\u015bci narodowi a libera\u0142owie podtrzymywali ducha narodowego konkretn\u0105 prac\u0105 na rzecz bli\u017anich. Potrafili r\u00f3wnie\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 opinii spo\u0142ecznej na budzenie si\u0119 polsko\u015bci na \u015al\u0105sku (chodzi\u0142o o dzisiejszy \u015al\u0105sk G\u00f3rny \u2013 pruski i austriacki, poj\u0119cie \u015al\u0105ska Dolnego ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 dopiero po jego przy\u0142\u0105czeniu do Polski po roku 1945).<\/span><\/p>\n

Sugeruje te\u017c Romanowi Dmowskiemu, i\u017c pogl\u0105dy, z jakimi walczy i kt\u00f3re dostrzega w galicyjskim ruchu liberalnym, przesz\u0142y ju\u017c ewolucj\u0119. W serii takich przemian dostrzega si\u0142\u0119 post\u0119pu nawet na ziemiach swego zaboru.<\/span><\/p>\n

\u201eDemokracja nie mo\u017ce, nie powinna zakostnie\u0107 w pewnych, raz na zawsze ustalonych formu\u0142kach. \u017bycie narodowe, \u017cycie spo\u0142eczne rozwija si\u0119 \u2013 ulega nieustannej ewolucji \u2013 a je\u017celi jaki, to demokratyczny ob\u00f3z, powinien i musi, z ca\u0142\u0105 wierno\u015bci\u0105 dla swych zasadniczych podstaw, w stosowaniu tych zasad, w doborze \u015brodk\u00f3w i dr\u00f3g, w zwi\u0119kszeniu intensywno\u015bci swego dzia\u0142ania, i\u015b\u0107 razem z t\u0105 ewolucj\u0105, posuwa\u0107 si\u0119 naprz\u00f3d. Starzy ust\u0119puj\u0105 \u2013 przychodz\u0105 po nich m\u0142odsze pokolenia, kt\u00f3re powinny by\u0107 lepsze<\/strong>, silniejsze<\/strong>, energiczniejsze<\/strong> od starych. Na tym polega post\u0119p w narodzie, a wi\u0119c i jego stronnictwach\u201d.[12]<\/a><\/span><\/p>\n

Niezbyt d\u0142ugie \u017cycie Romanowicza (pochowano go na lwowskim \u0141yczakowie, gr\u00f3b istnieje do dzi\u015b) zape\u0142ni\u0142a ca\u0142a seria dzia\u0142a\u0144, maj\u0105cych przynie\u015b\u0107 Galicji pe\u0142n\u0105 autonomi\u0119 w ramach Cesarstwa Austriackiego, potem Austro-W\u0119gier.<\/span><\/p>\n

Jako publicysta polityczny propagowa\u0142 g\u0142\u00f3wne idee liberalizmu. Przekonany (na w\u0142asnej przecie\u017c sk\u00f3rze) o nierealno\u015bci czynu zbrojnego, maj\u0105cemu przynie\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 wszystkich ziemiom polskim, skoncentrowa\u0142 si\u0119 na dzia\u0142alno\u015bci edukacyjnej i sejmowej. Publicystyki nie przerwa\u0142 nawet b\u0119d\u0105c parlamentarzyst\u0105; uwa\u017ca\u0142 za sw\u00f3j patriotyczny obowi\u0105zek wyra\u017canie w\u0142asnego zdania o dniu dzisiejszym i przysz\u0142o\u015bci Galicji.<\/span><\/p>\n

Po\u015bwi\u0119ce\u0144 \u017c\u0105da\u0142 nie od najubo\u017cszych warstw spo\u0142ecze\u0144stwa, a od ziemian. Z tendencji liberalnych potrafi\u0142 zaanektowa\u0107 w zaborze austriackim te warto\u015bci, kt\u00f3re da\u0142o si\u0119 realizowa\u0107 w praktyce. (cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n

Klara Woli\u0144ska<\/span><\/h2>\n
\n
\n
\n

[1]<\/a> Fras Z., Nurt liberalny w\u015br\u00f3d demokrat\u00f3w galicyjskich w latach 1848-1882<\/em>, (w:) Tradycje liberalne w Polsce. Sympozjum historyczne<\/em>, Friedrich-Naumann-Stiftung, Warszawa 2004, wyd. II, s. 127.<\/p>\n

[2]<\/a> Fras Z., Nurt liberalny wsr\u00f3d demokrat\u00f3w galicyjskich w latach 1848-1882<\/em>, (w:) Tradycje liberalne w Polsce. Sympozjum historyczne<\/em>, Friedrich-Naumann-Stiftung, Warszawa 2004, wyd. II, s. 131.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[3]<\/a> Feldman W., Stronnictwa i\u00a0programy polityczne w Galicji 1846-1906, <\/em>Krak\u00f3w 1907, s. 30;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[4]<\/a> http:\/\/www.omp.org.pl\/index.php?module=subjects&func=viewpage&pageid=499.<\/p>\n

[5]<\/a> Romanowicz T., Nie bez ludu, ale wraz z nim<\/em>, (mowa na posiedzeniu Sejmu Krajowego z dnia 8. lipca 1901 r.), \u201eNowa Reforma\u201d nr 160 z 16. VII. 1901 i nr 163 z 19.VII. 1901, za: Bernacki, Liberalizm polski \u2013 antologia, <\/em>s. 111.<\/em><\/p>\n<\/div>\n

\n

[6]<\/a> Romanowicz T., Nie bez ludu, ale wraz z nim<\/em>, (mowa na posiedzeniu Sejmu Krajowego z dnia 8. lipca 1901 r.), \u201eNowa Reforma\u201d nr 160 z 16. VII. 1901 i nr 163 z 19.VII. 1901, za: Bernacki, Liberalizm polski \u2013 antologia, <\/em>s. 110;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[7] ibid., ss. 108-109.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[8]<\/a> Romanowicz T., Nie bez ludu, ale wraz z nim<\/em>, (mowa na posiedzeniu Sejmu Krajowego z dnia 8. lipca 1901 r.), \u201eNowa Reforma\u201d nr 160 z 16. VII. 1901 i nr 163 z 19.VII. 1901, za: Bernacki, Liberalizm polski \u2013 antologia, <\/em>s. 111;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[9] ibid., s. 112.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[10]<\/a> Romanowicz T., Odpowied\u017a \u201estarego\u201d demokraty<\/em>, \u201eNowa Reforma\u201d nr 195 z 28.VIII.1903 oraz 197 z 30.VIII.1903, za: Bernacki, Liberalizm polski \u2013 antologia, <\/em>ss. 116-117;<\/p>\n<\/div>\n

\n

[12]<\/a> Romanowicz T., Odpowied\u017a \u201estarego\u201d demokraty<\/em>, \u201eNowa Reforma\u201d nr 195 z 28.VIII.1903 oraz 197 z 30.VIII.1903, za: Bernacki, Liberalizm polski \u2013 antologia, <\/em>s. 118.<\/p>\n<\/div>\n

\n

 <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wiosna Lud\u00f3w sta\u0142a si\u0119 w Galicji okazj\u0105 do konfrontacji pogl\u0105d\u00f3w konserwatywnie szlacheckich i demokratycznych. Demokraci galicyjscy usi\u0142owali jednak rozszerzy\u0107 swoje<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-1572","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nKszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (5). Tadeusz Romanowicz \u2013 libera\u0142 z Galicji - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"de_DE\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (5). Tadeusz Romanowicz \u2013 libera\u0142 z Galicji - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Wiosna Lud\u00f3w sta\u0142a si\u0119 w Galicji okazj\u0105 do konfrontacji pogl\u0105d\u00f3w konserwatywnie szlacheckich i demokratycznych. Demokraci galicyjscy usi\u0142owali jednak rozszerzy\u0107 swoje\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-01-13T17:43:18+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T20:22:09+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Verfasst von\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Gesch\u00e4tzte Lesezeit\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16\u00a0Minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (5). Tadeusz Romanowicz \u2013 libera\u0142 z Galicji\",\"datePublished\":\"2012-01-13T17:43:18+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:22:09+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/\"},\"wordCount\":3203,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"de\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/\",\"name\":\"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (5). Tadeusz Romanowicz \u2013 libera\u0142 z Galicji - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website\"},\"datePublished\":\"2012-01-13T17:43:18+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:22:09+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"de\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (5). Tadeusz Romanowicz \u2013 libera\u0142 z Galicji\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"de\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (5). Tadeusz Romanowicz \u2013 libera\u0142 z Galicji - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/","og_locale":"de_DE","og_type":"article","og_title":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (5). Tadeusz Romanowicz \u2013 libera\u0142 z Galicji - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Wiosna Lud\u00f3w sta\u0142a si\u0119 w Galicji okazj\u0105 do konfrontacji pogl\u0105d\u00f3w konserwatywnie szlacheckich i demokratycznych. Demokraci galicyjscy usi\u0142owali jednak rozszerzy\u0107 swoje","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2012-01-13T17:43:18+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T20:22:09+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Verfasst von":"admin","Gesch\u00e4tzte Lesezeit":"16\u00a0Minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (5). Tadeusz Romanowicz \u2013 libera\u0142 z Galicji","datePublished":"2012-01-13T17:43:18+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:22:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/"},"wordCount":3203,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"de","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/","name":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (5). Tadeusz Romanowicz \u2013 libera\u0142 z Galicji - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website"},"datePublished":"2012-01-13T17:43:18+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:22:09+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/#breadcrumb"},"inLanguage":"de","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/ksztaltowanie-sie-oblicza-polskiego-liberalizmu-4-tadeusz-romanowicz-liberal-z-galicji\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kszta\u0142towanie si\u0119 oblicza polskiego liberalizmu (5). Tadeusz Romanowicz \u2013 libera\u0142 z Galicji"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"de"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1572","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1572"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1572\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1572"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1572"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1572"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}