{"id":1227,"date":"2011-12-21T22:58:58","date_gmt":"2011-12-21T22:58:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bezjarzmowie.info.ke\/test\/?p=1227"},"modified":"2013-11-02T21:00:37","modified_gmt":"2013-11-02T20:00:37","slug":"autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/","title":{"rendered":"Autopoiesis (5) – Czym jest pogranicze \u017cycia i materii nieo\u017cywionej?"},"content":{"rendered":"

Od czas\u00f3w staro\u017cytnych Grek\u00f3w ludzko\u015b\u0107 stawia sobie podobne pytania. Przynajmniej w najog\u00f3lniejszym sensie. Filozofia przyrody o\u017cywionej stara si\u0119, poprzez coraz doskonalsze narz\u0119dzia analityczne, wykaza\u0107 – jakie s\u0105 zasadnicze r\u00f3\u017cnice (i podobie\u0144stwa) pomi\u0119dzy tym co nazywamy materi\u0105 \u017cyw\u0105 a tym, co uznajemy za pozbawione cech \u017cycia.<\/span><\/p>\n

Analizowane s\u0105 wszystkie zagadnienia, obrazuj\u0105ce przejawy \u017cycia, jego istot\u0119, a tak\u017ce r\u00f3\u017cne teorie i (zw\u0142aszcza ostatnio) modele komputerowe genezy \u017cycia na Ziemi i spos\u00f3b, w jaki mog\u0142o si\u0119 ono rozwija\u0107. [1]<\/a><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Miejsce szczeg\u00f3lne w tych badaniach od zarania filozofii zajmowa\u0142 cz\u0142owiek \u2013 tak jego natura, jak pochodzenie.To, co odr\u00f3\u017cnia filozofi\u0119 przyrody o\u017cywionej od innych aspekt\u00f3w filozofowania, jest koncentracja na poszukiwaniach prawid\u0142owo\u015bci, kt\u00f3re konstytuuj\u0105 byty \u017cywe oraz ich rozw\u00f3j, jak te\u017c na sposobie zorganizowania przyrody o\u017cywionej i poziomach, jaki owa organizacja osi\u0105ga.<\/span><\/p>\n

Bitbol bada miedzy innymi dwa zagadnienia powi\u0105zane z autopoiesis jako teori\u0105 minimalnego organizmu \u017cywego. Zagadnienie relacji mi\u0119dzy procesem autopoiesis a procesem poznania oraz pytanie o to czy autopoiesis jest warunkiem koniecznym i wystarczaj\u0105cym dla \u017cycia. Rozwa\u017ca koncepcj\u0119 poznania w duchu teorii Maturany i Vareli: w odr\u00f3\u017cnieniu do podej\u015bcia prezentowanego przez realizm reprezentatywny (reprezentacjonalizm), poznanie jest interpretowane jako wzajemne okre\u015blanie si\u0119 oraz interakcja mi\u0119dzy jednostk\u0105 \u017cyw\u0105 a \u015brodowiskiem. najprostsz\u0105 form\u0105 poznania u kom\u00f3rki jest wi\u0119c sam metabolizm, kt\u00f3ry implikuje wymian\u0119 ze \u015brodowiskiem, a wi\u0119c nale\u017cy cz\u0119\u015bciowo do organizmu a cz\u0119\u015bciowo do \u015brodowiska. drugi poziom poznania ujawnia si\u0119 w przystosowaniu jednostki do nowych nieznanych moleku\u0142 poprzez zmiany w \u015bcie\u017ckach metabolicznych. naszkicujemy tu analogi\u0119 mi\u0119dzy pomys\u0142ami rozwijanymi przez Piageta, kt\u00f3ry widzi w procesie poznania 2 r\u00f3\u017cne kroki asymilacji i akomodacji. Podczas gdy asymilacja jest r\u00f3wnowa\u017cnikiem wykorzystania i wymiany zwyk\u0142ych metabolit\u00f3w, akomodacja koresponduje z adaptacj\u0105 biologiczn\u0105, kt\u00f3ra z kolei stanowi podstaw\u0119 ewolucji. Przez przyr\u00f3wnanie mikroorganizmu do p\u0119cherzyka wykorzystuj\u0105cego prekursory do samo-reprodukowania si\u0119, doszli\u015bmy do wniosku \u017ce:<\/span><\/p>\n

a)\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0najni\u017cszy poziom poznania jest warunkiem istnienia \u017cycia oraz<\/span><\/p>\n

b)\u00a0\u00a0 \u00a0najni\u017cszy poziom poznania nie redukuje do najni\u017cszego poziomu autopoiesis. W konsekwencji samo autopoiesis stanowi konieczny lecz nie wystarczaj\u0105cy warunek dla \u017cycia.[2]<\/a><\/span><\/p>\n

Szczepan W. \u015alaga by\u0142 zdania, i\u017c \u201epod wzgl\u0119dem sposob\u00f3w badania i stawianych sobie zada\u0144 filozofia przyrody o\u017cywionej stanowi zupe\u0142nie odr\u0119bn\u0105 p\u0142aszczyzn\u0119 poznawcz\u0105 w stosunku zar\u00f3wno do filozofii biologii jako nauki metaprzedmiotowej, jak i do biologii og\u00f3lnej czy teoretycznej jako nauk szczeg\u00f3\u0142owych o charakterze empirycznym\u201d.[3]<\/a><\/span><\/p>\n

Najtrudniej prawdopodobnie bada\u0107 nie to, o czym wiemy, i\u017c na pewno jest martwe, ani te\u017c to, co do czego posiadamy pewno\u015b\u0107, i\u017c jest \u017cywe, ale te byty, kt\u00f3re konstytuuj\u0105 si\u0119 niejako na \u201epograniczu\u201d pomi\u0119dzy przyrod\u0105 martw\u0105 a o\u017cywion\u0105.<\/span><\/p>\n

Wychwycenie swoisto\u015bci, charakteryzuj\u0105cej byty o\u017cywione i okre\u015blenie, na czym ona w\u0142a\u015bciwie polega lub wykazanie braku r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy tym, co \u017cywe i tym, co uznajemy za martwe \u2013 to wci\u0105\u017c nie do ko\u0144ca rozwi\u0105zane zadanie, jakie stawiaj\u0105 przed sob\u0105 filozofowie przyrody o\u017cywionej.<\/span><\/p>\n

Bez wzgl\u0119du na czas powstawania teorii, znane ju\u017c pr\u00f3by nakre\u015blenia granicy pomi\u0119dzy \u017cywym a martwym, d\u0105\u017cy\u0142y albo w kierunku materializmu mechanistycznego (cz\u0119sto wr\u0119cz skrajnego) albo te\u017c r\u00f3\u017cnych przejaw\u00f3w hylozoizmu.<\/span><\/p>\n

Nie uda\u0142o si\u0119 dotychczas, pomimo wielu pr\u00f3b i przybli\u017ce\u0144 przyj\u0105\u0107 powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cej, zaakceptowanej na gruncie nie tylko filozofii, ale te\u017c biologii i innych nauk \u2013 jednoznacznej i przekonywuj\u0105cej definicji \u017cycia, ani nawet dostatecznych kryteri\u00f3w, jakie powodowa\u0142yby uznanie danego bytu za martwy lub \u017cywy.<\/span><\/p>\n

Post\u0119py w d\u0105\u017ceniu do wypracowania takiej definicji jednak\u017ce istniej\u0105. Przyczyniaj\u0105 si\u0119 do ich powstawania g\u0142\u00f3wnie nauki szczeg\u00f3\u0142owe (fizyka kwantowa czy atomowa, biofizyka, fizyka cz\u0105steczek), kt\u00f3re na poziomie najmniejszych postrzegalnych struktur podwa\u017caj\u0105 na razie podzia\u0142y, jakie zwykle stosujemy podczas bada\u0144, dokonywanych w skali makro.<\/span><\/p>\n

Przywo\u0142ywany ju\u017c Szczepan W. \u015alaga jest zdania, i\u017c dwie g\u0142\u00f3wnie dziedziny wp\u0142ywaj\u0105 na powoln\u0105 zmian\u0119 stanowiska badaczy \u2013 prace z dziedziny wirusologii (jak wiadomo wirusy s\u0105 strukturami, wyposa\u017conymi tak w cechy materii, uwa\u017canej dot\u0105d za \u017cyw\u0105, jak we w\u0142a\u015bciwo\u015bci materii martwej) i cybernetyki, dzi\u0119ki kt\u00f3rej powstaj\u0105 czysto techniczne przedmioty, wyposa\u017cone przez ich tw\u00f3rc\u00f3w w cechy, jakie dot\u0105d zwykli\u015bmy przyporz\u0105dkowywa\u0107 jedynie organizmom \u017cywym.[4]<\/a><\/span><\/p>\n

Wci\u0105\u017c bardziej intuicyjnie, ni\u017c na podstawie uzyskanych dowod\u00f3w, stosujemy podzia\u0142 materii na o\u017cywion\u0105 i nieo\u017cywion\u0105. Metody czysto empiryczne nie dadz\u0105 odpowiedzi na pytanie, czy mamy tu do czynienia jedynie z r\u00f3\u017cnic\u0105 stopnia (czyli r\u00f3\u017cnego nat\u0119\u017cenia tych samych cech), r\u00f3\u017cnica gatunkowa czy wr\u0119cz r\u00f3\u017cnica natury. Mog\u0105 jednak dostarczy\u0107 filozofom przyrody o\u017cywionej wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci materia\u0142u badawczego, by na ich podstawie da\u0142o si\u0119 wysnu\u0107 zadowalaj\u0105ce uog\u00f3lnienie.<\/span><\/p>\n

Przywykli\u015bmy, pod wp\u0142ywem obserwacji zupe\u0142nie potocznych, bo g\u0142\u00f3wnie te by\u0142y dost\u0119pne nawet badaczom do czasu wynalezienia techniki mikroskopowej a potem mikroskopu elektronowego czy skaningowego, przydawa\u0107 organizmom, uznawanym za \u201e\u017cywe\u201d, zesp\u00f3\u0142 okre\u015blonych cech. Byty o\u017cywione kojarzymy:<\/span><\/p>\n

a)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 z istnieniem metabolizmu na poziomie tak kom\u00f3rkowym, jak i ca\u0142o\u015bciowym wzrostem (zwi\u0105zanym najcz\u0119\u015bciej z fazami wiekowymi) zar\u00f3wno masy cia\u0142a organizmu, jak te\u017c jego obj\u0119to\u015bci,<\/span><\/p>\n

b)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 zaobserwowania rozwoju poszczeg\u00f3lnych jednostek,<\/span><\/p>\n

c)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 zdolno\u015bci\u0105 ruchu (cho\u0107by w ograniczonym zakresie),<\/span><\/p>\n

d)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 reakcj\u0105 na wewn\u0119trzne, a zw\u0142aszcza zewn\u0119trzne bod\u017ace, czy<\/span><\/p>\n

e)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 przystosowywania si\u0119 do zmiennych cech \u015brodowiska. Do tego doda\u0107 mo\u017cna pewn\u0105 zmienno\u015b\u0107 i zdolno\u015b\u0107 ewoluowania.<\/span><\/p>\n

Uwa\u017camy r\u00f3wnie\u017c, i\u017c losem ka\u017cdego organizmu \u017cywego jest jego \u015bmier\u0107 (ustanie funkcji \u017cyciowych) i rozpad.<\/span><\/p>\n

Post\u0119py wirusologii i cybernetyki w jakim\u015b (ca\u0142kiem niema\u0142ym) stopniu ka\u017c\u0105 nam zastanowi\u0107 si\u0119, na jakim poziomie zachodzi zr\u00f3\u017cnicowanie. Wobec braku wiedzy (i odpowiednich, cho\u0107 wci\u0105\u017c doskonalonych narz\u0119dzi badawczych) trudno dzi\u015b m\u00f3wi\u0107 o zdecydowanej r\u00f3\u017cnicy na poziomie, dotycz\u0105cym budowy atomowej.<\/span><\/p>\n

Popularny co najmniej od czas\u00f3w Whyte\u2019a pogl\u0105d (zwany cz\u0119sto kierunkiem strukturalno-fizykalnym, do kt\u00f3rego zaliczy\u0107 mo\u017cna i autopoiesis Maturany i Vareli), chcia\u0142by wszelkie w\u0142asno\u015bci uk\u0142ad\u00f3w \u017cywych pokaza\u0107 jako sie\u0107 strukturaln\u0105 o uporz\u0105dkowanych sk\u0142adnikach. L. L. Whyte uwa\u017ca\u0142, i\u017c ka\u017cdy z makroskopowo obserwowalnych cykli funkcjonalnych jest przejawem istniej\u0105cego na ni\u017cszym poziomie cyklu strukturalnego.[5]<\/a> Uwa\u017ca\u0142, \u017ce struktura cz\u0105steczkowa organizm\u00f3w o\u017cywionych funkcjonuje na zasadzie rytmicznej pulsacji, oddzia\u0142ywuj\u0105cej na ca\u0142e swoje otoczenie. Dostrzega\u0142 j\u0105 w bia\u0142ku, cytoplazmie i chromosomach. Po skurczu i rozlu\u017anieniu wszystko wraca do stanu wyj\u015bciowego i powtarza si\u0119, p\u00f3ki organizm \u017cyje.<\/span><\/p>\n

W tym samym czasie, w latach 50. XX w., M. Vernet stwierdzi\u0142, i\u017c w przeciwie\u0144stwie do proces\u00f3w fizyko-chemicznych, gdzie istnieje swoisty margines dla pewnej dowolno\u015bci u\u0142o\u017cenia element\u00f3w struktury, przy jedynie ilo\u015bciowych ograniczeniach, to w materii o\u017cywionej dowolno\u015b\u0107 taka miejsca nie znajduje. Wszystko musi by\u0107 \u015bci\u015ble uporz\u0105dkowane i funkcjonowa\u0107 w sta\u0142ej harmonii, tak wewn\u0119trznie, jak wobec otoczenia. A przecie\u017c doskona\u0142a r\u00f3wnowaga w uk\u0142adzie czysto fizycznym jest r\u00f3wnoznaczna z brakiem wszelkich proces\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Z kolei bardziej ku chemii i wymianie energii skierowane jest podej\u015bcie G. Matisse\u2019a, W. Bladergroena czy I. Progogine\u2019a[6]<\/a>. W wersji Matisse\u2019a ka\u017cdy bez wyj\u0105tku organizm \u017cywy to nic innego, jak rodzaj chemiczno-energetycznego transformatora. Ma on w tym uj\u0119ciu funkcjonowa\u0107 tak jako generator, jak i efektor. Jest przy tym w stanie ci\u0105g\u0142ej transformacji i poddany zostaje zmianom typu energetyczno-funkcjonalnego.<\/span><\/p>\n

Z otoczenia pozyskuje potrzebn\u0105 mu energi\u0119. Jednocze\u015bnie, im wi\u0119cej owej energii pobiera, tym szybciej j\u0105 u\u017cytkuje. Im szybciej u\u017cytkuje \u2013 tym szybciej te\u017c j\u0105 gromadzi. To z kolei pozwala organizmowi, poprzez wysoki stopie\u0144 zorganizowania wewn\u0119trznego, powr\u00f3ci\u0107 do swoistej \u2013 nietrwa\u0142ej, ale r\u00f3wnowagi.<\/span><\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie, nie da si\u0119 zaobserwowa\u0107 podobnej w\u0142a\u015bciwo\u015bci w \u017cadnym znanym nauce uk\u0142adzie martwym.<\/span><\/p>\n

Pasuje tu, przyj\u0119te w stylu \u015bw. Tomasza, rozumowanie H. J. Korena[7]<\/a>, kt\u00f3re w skr\u00f3cie powiada, i\u017c :<\/span><\/p>\n

a)\u00a0\u00a0\u00a0 skoro dzia\u0142anie byt\u00f3w \u017cywych r\u00f3\u017cni si\u0119 istotnie od dzia\u0142ania byt\u00f3w nieo\u017cywionych, to i byt \u017cywy r\u00f3\u017cni si\u0119 zasadniczo od bytu martwego, i<\/span><\/p>\n

b)\u00a0\u00a0 czynno\u015bci, podejmowane przez substancje \u017cywe w spos\u00f3b zasadniczy r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od czynno\u015bci materii nieo\u017cywionej, to<\/span><\/p>\n

c)\u00a0\u00a0\u00a0 byty o\u017cywione s\u0105 w swej istocie r\u00f3\u017cne od byt\u00f3w martwych.<\/span><\/p>\n

O ile nauki \u015bcis\u0142e d\u0105\u017c\u0105 niekiedy do zatarcia r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy \u017cywym i martwym (wirusologia), to filozofia stara si\u0119 jednak wyra\u017anie nakre\u015bli\u0107 r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy tym, co przyj\u0119li\u015bmy uwa\u017ca\u0107 za \u015bwiat \u017cywy, a tym, co jest dla nas, niezmiennie od wiek\u00f3w, martwe.<\/span><\/p>\n

Wci\u0105\u017c jest ona bliska rozwa\u017caniom \u015bw. Tomasza z Akwinu, kt\u00f3ry okre\u015bla\u0142 \u017cycie jako \u201eszczeg\u00f3lny, doskonalszy ni\u017c w bytach nieo\u017cywionych rodzaj istnienia, przys\u0142uguj\u0105cy takiej substancji, kt\u00f3ra dzi\u0119ki z\u0142o\u017ceniu z materii pierwszej i odpowiednio doskona\u0142ej i przystosowanej do niej formy substancjalnej jest uzdolniona do wykonywania wsobnych czynno\u015bci \u017cyciowych.\u201d[8]<\/a><\/span><\/p>\n

Cz\u0142owiek tym r\u00f3\u017cni si\u0119 od innych byt\u00f3w, stanowi\u0105cych \u015bwiat o\u017cywiony, i\u017c pr\u00f3cz rozwoju biologicznego podlega r\u00f3wnocze\u015bnie ewolucji intelektualno-wolitywnej. Niekoniecznie trzeba go od razu traktowa\u0107 jako \u201ew\u0142adc\u0119 przyrody\u201d, bo prymitywne rozumienie tego terminu implikuje dalekosi\u0119\u017cne skutki wybitnie negatywne, ale nie wolno zapomina\u0107, i\u017c spo\u015br\u00f3d wszelkich znanych nam dotychczas form \u017cycia, jest gatunkiem najwy\u017cej zorganizowanym, nie tylko w sensie stricte<\/em> biologicznym, ale nade wszystko psychicznym. (cdn.)<\/strong><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Karolina Soroka<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n
\n
\n

[1]<\/a> Por.: Hull D., Philosophy of biological science<\/em>, New Jersey 1974,\u00a0 \u015alaga Sz. W., What philosophy of biology is and should be?<\/em>, Stud. Philos. Christ. 1989, 25(2), s. 155-175.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[2]<\/a> Bitbol M, Luisi P. L., Autopoiesis with Or without cognition: defining life at its edge<\/em>, Journal of The Royal Society Interface 2004, 1(1), s. 99-107.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[3]<\/a> \u015alaga Sz. W., \u017bycie \u2013 ewolucja<\/em>, (w:) Zagadnienia filozoficzne wsp\u00f3\u0142czesnej nauki. Wst\u0119p do filozofii przyrody<\/em>, wyd. IV, ATK, Warszawa 1997, s. 298.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[4]<\/a> Por.: \u015alaga Sz. W., ibid<\/em>., s. 299.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[5]<\/a> L. L. Whyte, Note on the structural philosophy of organizm<\/em>, British Journal of Philosophy of Science 1955, 5(20), s. 333.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[6]<\/a> Np. I. Prigogine, L. Stengers, Z chaosu ku porz\u0105dkowi<\/em>, t\u0142um. K. Lipszyc, Warszawa 1990.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[7]<\/a> Koren H. J., An introduction to the philosophy of animete nature<\/em>, Duquesne University Press, Pittsburgh 1962, s. 24.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[8]<\/a> Cyt. za: \u015alaga Sz. W., \u017bycie \u2013 ewolucja<\/em>, (w:) Zagadnienia filozoficzne wsp\u00f3\u0142czesnej nauki. Wst\u0119p do filozofii przyrody<\/em>, wyd IV, ATK, Warszawa 1997, s. 351.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od czas\u00f3w staro\u017cytnych Grek\u00f3w ludzko\u015b\u0107 stawia sobie podobne pytania. Przynajmniej w najog\u00f3lniejszym sensie. Filozofia przyrody o\u017cywionej stara si\u0119, poprzez coraz<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-1227","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inne"],"yoast_head":"\nAutopoiesis (5) - Czym jest pogranicze \u017cycia i materii nieo\u017cywionej? - SI\u0118 MY\u015aLI<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"de_DE\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Autopoiesis (5) - Czym jest pogranicze \u017cycia i materii nieo\u017cywionej? - SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Od czas\u00f3w staro\u017cytnych Grek\u00f3w ludzko\u015b\u0107 stawia sobie podobne pytania. Przynajmniej w najog\u00f3lniejszym sensie. Filozofia przyrody o\u017cywionej stara si\u0119, poprzez coraz\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SI\u0118 MY\u015aLI\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-12-21T22:58:58+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-11-02T20:00:37+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Verfasst von\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Gesch\u00e4tzte Lesezeit\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9\u00a0Minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\"},\"headline\":\"Autopoiesis (5) – Czym jest pogranicze \u017cycia i materii nieo\u017cywionej?\",\"datePublished\":\"2011-12-21T22:58:58+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:00:37+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/\"},\"wordCount\":1779,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Inne\"],\"inLanguage\":\"de\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/\",\"name\":\"Autopoiesis (5) - Czym jest pogranicze \u017cycia i materii nieo\u017cywionej? - SI\u0118 MY\u015aLI\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website\"},\"datePublished\":\"2011-12-21T22:58:58+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-02T20:00:37+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"de\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[[\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/\"]]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Autopoiesis (5) – Czym jest pogranicze \u017cycia i materii nieo\u017cywionej?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"de\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization\",\"name\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png\",\"width\":270,\"height\":204,\"caption\":\"SI\u0118 MY\u015aLI\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Autopoiesis (5) - Czym jest pogranicze \u017cycia i materii nieo\u017cywionej? - SI\u0118 MY\u015aLI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/","og_locale":"de_DE","og_type":"article","og_title":"Autopoiesis (5) - Czym jest pogranicze \u017cycia i materii nieo\u017cywionej? - SI\u0118 MY\u015aLI","og_description":"Od czas\u00f3w staro\u017cytnych Grek\u00f3w ludzko\u015b\u0107 stawia sobie podobne pytania. Przynajmniej w najog\u00f3lniejszym sensie. Filozofia przyrody o\u017cywionej stara si\u0119, poprzez coraz","og_url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/","og_site_name":"SI\u0118 MY\u015aLI","article_published_time":"2011-12-21T22:58:58+00:00","article_modified_time":"2013-11-02T20:00:37+00:00","author":"admin","twitter_misc":{"Verfasst von":"admin","Gesch\u00e4tzte Lesezeit":"9\u00a0Minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74"},"headline":"Autopoiesis (5) – Czym jest pogranicze \u017cycia i materii nieo\u017cywionej?","datePublished":"2011-12-21T22:58:58+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:00:37+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/"},"wordCount":1779,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#organization"},"articleSection":["Inne"],"inLanguage":"de","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/","name":"Autopoiesis (5) - Czym jest pogranicze \u017cycia i materii nieo\u017cywionej? - SI\u0118 MY\u015aLI","isPartOf":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website"},"datePublished":"2011-12-21T22:58:58+00:00","dateModified":"2013-11-02T20:00:37+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/#breadcrumb"},"inLanguage":"de","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":[["https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/"]]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/autopoiesis-5-czym-jest-pogranicze-zycia-i-materii-nieozywionej\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Autopoiesis (5) – Czym jest pogranicze \u017cycia i materii nieo\u017cywionej?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#website","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"de"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#organization","name":"SI\u0118 MY\u015aLI","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","contentUrl":"https:\/\/siemysli-ke.info\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/99.png","width":270,"height":204,"caption":"SI\u0118 MY\u015aLI"},"image":{"@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/#\/schema\/person\/048295918d7858e90e57d1a2c2b5da74","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9acf729117e1cff813c07ba085b25a76702049ffb5efe3425388cd1a019577de?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1227","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1227"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1227\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1227"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1227"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siemysli-ke.info\/de\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1227"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}