Przez 40 lat rz\u0105d\u00f3w Kaddafi narazi\u0142 si\u0119 ca\u0142emu \u015bwiatu, naruszy\u0142 wszelkie mo\u017cliwe zasady. Szydzi\u0142 z ONZ, Unii Afryka\u0144skiej i Ligi Pa\u0144stw Arabskich, kpi\u0142 z prawa mi\u0119dzynarodowego, sponsorowa\u0142 terroryst\u00f3w i gardzi\u0142 swoim w\u0142asnym narodem. Jeszcze p\u00f3\u0142 roku temu pu\u0142kownik Kaddafi obiecywa\u0142, \u017ce b\u0119dzie wy\u0142apywa\u0142 rebeliant\u00f3w, te \u201eprzebrzyd\u0142e szczury\u201d, dom po domu i ulica po ulicy. Rebelianci schwytali go dok\u0142adnie tak, jak on obiecywa\u0142 schwyta\u0107 ich i \u015bwiat zobaczy\u0142 jak przera\u017cony Pan i W\u0142adca b\u0142aga o lito\u015b\u0107, otoczony przez t\u0142um \u015bwi\u0119tuj\u0105cy i wykrzykuj\u0105cy \u201eAllah jest wielki\u201d. Zw\u0142oki lidera Wielkiej D\u017camachirii wystawione w witrynie sklepu mi\u0119snego nawet bardziej dobitnie ni\u017c dyndaj\u0105cy na stryczku Saddam Husein pokazuj\u0105 dyktatorom ze wszystkich innych stron naszego pado\u0142u \u0142ez: mo\u017cecie oszukiwa\u0107, mordowa\u0107, grabi\u0107, ale do czasu. Wcze\u015bniej ni\u017c p\u00f3\u017aniej sprawiedliwo\u015b\u0107 dosi\u0119gnie ka\u017cdego z Was. I to jest najwa\u017cniejsza lekcja, kt\u00f3r\u0105 powinni wynie\u015b\u0107 z wydarze\u0144 w Libii.<\/p>\n
By\u0142em w Libii jesieni\u0105 2006 r. Jako turysta. Pu\u0142kownik Kaddafi trzy lata wcze\u015bniej dogada\u0142 si\u0119 z Zachodem, znormalizowa\u0142 jako tako stosunki z Wielk\u0105 Brytani\u0105 i USA, pozby\u0142 si\u0119 uci\u0105\u017cliwych ONZ-owskich sankcji i postanowi\u0142 zarobi\u0107 kilka dodatkowych miliard\u00f3w na turystyce. Hotele w Trypolis o wiele lepiej co prawda wygl\u0105da\u0142y z zewn\u0105trz, ni\u017c wewn\u0105trz (gdy w pokoju hotelowym co\u015b si\u0119 zepsu\u0142o, nie przychodzi\u0142 \u017caden majster, tylko na recepcji dostawa\u0142o sie klucz od innego pokoju; w dwunastopi\u0119trowym hotelu 90 proc. pokoi sta\u0142o od\u0142ogiem, pokrywaj\u0105c si\u0119 grub\u0105 warstw\u0105 kurzu), alkoholu nie mo\u017cna by\u0142o wwozi\u0107 pod gro\u017ab\u0105 kary \u015bmierci, za\u015b znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyk\u00f3w obcych sprowadza\u0142a si\u0119 prawie u wszystkich spotkanych Libijczyk\u00f3w do kilku s\u0142\u00f3w po w\u0142osku i kilku po angielsku. Napisy, szyldy, znaki drogowe, ceny – wy\u0142\u0105cznie po arabsku. Ale powszechna by\u0142a ch\u0119\u0107 pomocy. U\u015bmiechni\u0119te twarze, przyjacielskie u\u015bciski d\u0142oni, okrzyki \u201eWhere are you from?\u201d z ka\u017cdej strony, zdj\u0119cie na pami\u0105tk\u0119 przypadkowego spotkania. Nawet honorowa obstawa z lokalnej bezpieki po kilku dniach zrobi\u0142a si\u0119 bardzo przyjacielska, a pod koniec naszego pobytu z czystym sercem ju\u017c olewa\u0142a nasze wypady dzienne i nocne, przesypiaj\u0105c ca\u0142ymi dniami w hotelu.<\/p>\n
<\/p>\n
No w\u0142a\u015bnie, bezpieka. Nasza siedmioosobowa grupa na granicy dosta\u0142a trzech \u201eopiekun\u00f3w\u201d z tajnej policji: Masuda \u2013 kt\u00f3ry przez kilka lat mieszka\u0142 w Anglii u starszego brata i zna\u0142 kilka s\u0142\u00f3w po angielsku – robi\u0142 za przewodnika (mimo, \u017ce nie zna\u0142 si\u0119 na niczym, poza histori\u0105 Rewolucji), Adnana – kt\u00f3ry angielskiego nie zna\u0142 \u2013 w roli ochroniarza, za\u015b trzeciego, kt\u00f3rego imienia nie pami\u0119tam, uczyniono naszym kierowc\u0105. Grupy kilkudziesi\u0119cioosobowe dostawa\u0142y ju\u017c obstaw\u0119 wojskow\u0105 z ka\u0142aszami i autami pancernymi. Wszystko dla naszego dobra i bezpiecze\u0144stwa oraz za nasze pieni\u0105dze (wje\u017cd\u017caj\u0105c do Libii p\u0142aci\u0142o si\u0119 30 euro za wyrobienie wiz i ochron\u0119; w naszym przypadku wiz tak i nie ujrzeli\u015bmy \u2013 podobno MSZ nie zd\u0105\u017cy\u0142 ich zrobi\u0107 na czas, wi\u0119c przez ca\u0142y pobyt w D\u017camachirii podr\u00f3\u017cowali\u015bmy po kraju z trzema ubekami, ale za to bez wiz i bez paszport\u00f3w).<\/p>\n
Dzi\u015b gdy w wiadomo\u015bciach CNN lub BBC widz\u0119 migawki z ogarni\u0119tego wojn\u0105 kraju, zastanawiam si\u0119, ile zosta\u0142o z w\u0105skich uliczek suqu w Trypolisie, wspania\u0142ych ruin Sabrathy i Leptis Magna (najlepiej zachowane miasto rzymskie w basenie Morza \u015ar\u00f3dziemnego) \u2013 pami\u0119taj\u0105cych Fenicjan, Kartagi\u0144czyk\u00f3w, Rzymian, Bizancjum czy kolekcji antycznych mozaik w Muzeum D\u017camachirii, kt\u00f3rej mog\u0142o pozazdro\u015bci\u0107 Muzeum Brytyjskie\u2026<\/p>\n
Libia \u2013 to pi\u0119kny kraj. Libijskie wybrze\u017ce przypomina W\u0142ochy. Du\u017co, du\u017co, du\u017co zieleni. Palmy, gaje oliwne i cyprysowe, ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 po obu stronach nadmorskich autostrad. Czyste, l\u015bni\u0105ce w s\u0142o\u0144cu witryny sklep\u00f3w i okna niewysokich domk\u00f3w jednorodzinnych. I wszechobecny Kaddafi. W 2006 r. jego portrety by\u0142y w ka\u017cdym urz\u0119dzie, sklepie, hotelu. Na skrzy\u017cowaniach dr\u00f3g, poboczach ulic, \u015bcianach dom\u00f3w wisia\u0142y plakaty z jego podobizn\u0105 i \u017cyczeniami d\u0142ugich lat \u017cycia z okazji n-tej rocznicy rz\u0105d\u00f3w Nie mo\u017cna by\u0142o jedynie wymienia\u0107 Wielkiego Wodza z imienia i nazwiska, m\u00f3wi\u0142o si\u0119 wi\u0119c o nim tylko i wy\u0142\u0105cznie w trzeciej osobie: the Leader of Great Jamahirya \u2013 W\u00f3dz Wielkiej D\u017camachirii.<\/p>\n
Kaddafi \u2013 autor Trzeciej \u015awiatowej Teorii, kt\u00f3ra ma zmie\u015b\u0107 z oblicza Ziemi pozosta\u0142o\u015bci po kapitalizmie i marksizmie – zgrywa\u0142 \u201ewybitnego\u201d filozofa i socjologa. Trzecia \u015awiatowa Teoria zosta\u0142a przez jej autora streszczona w wydanej w roku 1976 Zielonej ksi\u0119dze<\/em> \u2013 cz\u0119sto przedstawianej na plakatach, s\u0142awi\u0105cych rozwag\u0119 lidera Wielkiej Jamahirii w trzech egzemplarzach – licz\u0105cej mniej wi\u0119cej 150 stron.<\/p>\n W \u201eZielonej ksi\u0119dze\u201d Kadafi rozprawi\u0142 si\u0119 z trzema podstawowymi problemami dzisiejszego \u015bwiata: brakiem demokracji (demokracja przedstawicielska \u2013 to jego zdaniem dyktatura klasy, klanu albo partii, demokracja bezpo\u015brednia \u2013 to dyktatura wi\u0119kszo\u015bci, jedynie ludowe konferencje i kongresy s\u0105 prawdziw\u0105 demokracj\u0105), nier\u00f3wno\u015bci\u0105 maj\u0105tkow\u0105 (kapitalizm \u2013 to wyzysk pracownika przez pracodawc\u0119, komunizm \u2013 to wyzysk pracownika przez pa\u0144stwo, jedyny sprawiedliwy ustr\u00f3j – to gospodarka naturalna (przynajmniej tak zrozumia\u0142em przyk\u0142ad z dziesi\u0119cioma jab\u0142kami podany w Green booku<\/em>) oraz problemami socjalnymi (Kaddafi w tej cz\u0119\u015bci Green booku<\/em> wypowiada si\u0119 o kobietach (\u201ekobieta \u2013 to kobieta\u201d, \u201ejak wyja\u015bni\u0142 mi m\u00f3j znajomy ginekolog \u2013 kobieta r\u00f3\u017cni si\u0119 od m\u0119\u017cczyzny\u201d (cytaty s\u0105 jak najbardziej prawdziwe), m\u0119\u017cczyznach (\u201em\u0119\u017cczyzna \u2013 to m\u0119\u017cczyzna\u201d), mniejszo\u015bciach narodowych, Murzynach (\u201e\u015bwiatem b\u0119d\u0105 rz\u0105dzi\u0107 czarni\u201d), sporcie (\u201euprawia\u0107 sport jest zaj\u0119ciem godnym, ogl\u0105danie zawod\u00f3w sportowych \u2013 to strata czasu\u201d), teatrze, muzyce itp.<\/p>\n S\u0142owem Zielona ksi\u0119ga<\/em> to co\u015b na wz\u00f3r kompendium pogl\u0105d\u00f3w niekt\u00f3rych naszych anarchist\u00f3w, kt\u00f3rym Marx miesza si\u0119 w g\u0142owach z demokracj\u0105 bezpo\u015bredni\u0105, a walka z ameryka\u0144skim imperializmem z fascynacj\u0105 islamskim fundamentalizmem… Za\u015b Wielka Arabska Libijska D\u017camahirijja Ludowo-Socjalistyczna (Al-D\u017camahirijja al-Arabijja al-Libijja asz-Szabijja al-Isztirakijja al-Uzma) \u2013 to mniej wi\u0119cej to, co w praktyce wynika z takiej mieszanki pogl\u0105d\u00f3w.<\/p>\n D\u017camachiria \u2013 to pa\u0144stwo rz\u0105dzone przez masy. Tak brzmi t\u0142umaczenie tego arabskiego zwrotu, wynalazku pu\u0142kownika Muammara. Masy nominalnie rz\u0105dzi\u0142y za pomoc\u0105 ludowych kongres\u00f3w (terytorialnych i bran\u017cowych), ludowe kongresy wybierali przedstawicieli do og\u00f3lnokrajowego ludowego kongresu. Jak wygl\u0105da\u0142y wybory takich przedstawicieli – opowiada\u0142 mi pewien znajomy, kt\u00f3ry w latach 80. pracowa\u0142 w jednym z libijskich szpitali. Raz na jaki\u015b czas wszystkich pracownik\u00f3w szpitala (w tym obcokrajowc\u00f3w) sp\u0119dzano do sali i mieli g\u0142osowa\u0107 nad kandydaturami i rezolucjami. Obrady odbywa\u0142y sie oczywi\u015bcie w j\u0119zyku arabskim, wi\u0119c i tak niczego z nich nie rozumia\u0142: \u201eZgodnie z polska tradycja g\u0142osowa\u0142em trzy razy na \u201etak\u201d i raz na \u201enie\u201d … Mimo ca\u0142ej swojej operetkowo\u015bci libijska D\u017camachiria stwarzaj\u0105c pozory demokracji wci\u0105ga\u0142a ludzi w dzia\u0142alno\u015b\u0107 quasipolityczn\u0105, przyzwyczaja\u0142a ich do pewnych quasidemoratycznych mechanizm\u00f3w. \u201eW krajach, przez kt\u00f3re przetoczy\u0142a si\u0119 rewolucja, chocia\u017c na pierwszy rzut oka by\u0142 to spontaniczny zryw, ludzie mieli jednak lata przygotowania. Istnia\u0142y tam w miar\u0119 funkcjonuj\u0105ce instytucje \u017cycia publicznego, parlamenty, rz\u0105dy, partie polityczne\u201d – ca\u0142kiem s\u0142usznie zauwa\u017ca Ziad Akl, politolog z kairskiego Centrum Studi\u00f3w Strategicznych Al-Ahram<\/em>.<\/p>\n Uchwalane zalecenia i projekty ustaw przedstawiano na forum Powszechnego Kongresu Ludowego, kt\u00f3ry nadawa\u0142 im form\u0119 obowi\u0105zuj\u0105cego prawa. Kongres wy\u0142ania\u0142 dwie instytucje centralne: licz\u0105cy 5 cz\u0142onk\u00f3w Sekretariat Generalny, kt\u00f3remu przewodniczy\u0142 sekretarz generalny, sprawuj\u0105cy funkcj\u0119 g\u0142owy pa\u0144stwa oraz Generalny Komitet Ludowy, pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 rz\u0105du. Wielki W\u00f3dz D\u017camachirii oficjalnie nie piastowa\u0142 \u017cadnego stanowiska pa\u0144stwowego i tylko doradza\u0142 sekretariatowi oraz ludowym kongresom w sprawach istotnych, z olbrzymiego namiotu, chronionego przez uzbrojone po z\u0119by amazonki, gdzie\u015b na pustyni. W rzeczywisto\u015bci krajem od 1969 roku rz\u0105dzi\u0142 niepodzielnie, za pomoc\u0105 bezpieki, armii, policji i innych s\u0142u\u017cb specjalnych, kt\u00f3rych jest w kraju bez liku, pu\u0142kownik Muammar al-Kaddafi. Rz\u0105dzi\u0142 i krad\u0142.<\/p>\n Libia posiada przebogate z\u0142o\u017ca ropy naftowej (17. miejsce na \u015bwiecie) i gazu, ale Libijczycy nie byli narodem zamo\u017cnym. Owszem z powodu braku ce\u0142 importowych ceny w libijskich sklepach by\u0142y niskie, ale i tak wielu Libijczyk\u00f3w nie by\u0142o na nic sta\u0107. Ponad 50% spo\u0142ecze\u0144stwa, szczeg\u00f3lnie imigranci z innych afryka\u0144skich kraj\u00f3w, kt\u00f3rych Kaddafi masowo do Libii sprowadza\u0142, marz\u0105c o panowaniu nad Czarnym L\u0105dem, \u017cy\u0142o w tym kraju na skraju ub\u00f3stwa. Dobrze si\u0119 \u017cy\u0142o tylko cz\u0119\u015bci zwi\u0105zanej z Kaddafim i jego klanem, a tak\u017ce pracownikom komitet\u00f3w rewolucyjnych i ich rodzinom, tajnej policji, wy\u017cszej rangi oficerom wojska. Zgodnie z id\u0105 budowy \u201eislamskiego socjalizmu\u201d Kaddafi prowadzi\u0142 szeroko zakrojon\u0105 polityk\u0119 socjaln\u0105, kt\u00f3rej skutki w praktyce nie odbiega\u0142y od podobnych eksperyment\u00f3w w innych demoludach. Leczenie niby by\u0142o darmowe, ale tylko to podstawowe, w dodatku na bardzo niskim poziomie. W ci\u0105gu 40 lat Libia tak i nie wykszta\u0142ci\u0142a ani w\u0142asnych lekarzy, ani piel\u0119gniarek. Do ostatnich dni re\u017cimu w szpitalach pracowali Bu\u0142garzy, Ukrainki\u2026 Podobnie zreszt\u0105 mia\u0142a si\u0119 w Libii sprawa z darmowym wykszta\u0142ceniem, nauczanie na podstawowym i \u015brednim poziomie by\u0142o zazwyczaj bardzo kiepskiej jako\u015bci i poza skupiskami miejskimi praktycznie nieosi\u0105galne. Gdy kto\u015b chcia\u0142 uzyska\u0107 lepszej jako\u015bci wy\u017csze wykszta\u0142cenie – wyje\u017cd\u017ca\u0142 na studia za granic\u0119 i\u2026 nie wraca\u0142. A tymczasem na zagranicznych kontach Kaddafi i jego rodzina zebrali wci\u0105gu 42 lat blisko 200 miliard\u00f3w dolar\u00f3w. Ta pazerno\u015b\u0107 operetkowych afryka\u0144skich i azjatyckich dyktator\u00f3w zawsze budzi\u0142a nawet moje najwi\u0119ksze zdziwienie. Przypuszczam, \u017ce Libijczyk\u00f3w doprowadza\u0142a do sza\u0142u.<\/p>\n Dzi\u015b, po pierwszych \u0142zach rado\u015bci i panegirykach na cze\u015b\u0107 Arabskiej Wiosny, w krajach Zachodu ro\u015bnie rozczarowanie jej wynikami. W arabskich krajach, kt\u00f3re obali\u0142y swoich dyktator\u00f3w, coraz pot\u0119\u017cniejsi staj\u0105 si\u0119 islami\u015bci. W\u0142a\u015bnie wygrali wybory w Tunezji, chc\u0105 udzia\u0142u we w\u0142adzy w Libii, pewnie zdob\u0119d\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 w egipskim parlamencie. Przyczyny ich popularno\u015bci wyja\u015bnia\u00a0 Ziad Akl: \u201ePo pierwsze dlatego, \u017ce zwykle to partie islamskie by\u0142y g\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0105 opozycyjn\u0105 wobec re\u017cim\u00f3w. Po drugie, w wymiarze spo\u0142ecznym, nie politycznym, ci ludzie po prostu robi\u0105 bardzo dobr\u0105 robot\u0119. Dla Zachodu wszystko jest czarno-bia\u0142e: palesty\u0144ski Hamas i liba\u0144ski Hezbollah to sko\u0144czeni terrory\u015bci, egipskie Bractwo Muzu\u0142ma\u0144skie i tunezyjska Ennahda to podejrzani islamscy fundamentali\u015bci. Na arabskiej ulicy sprawa wygl\u0105da inaczej. Islami\u015bci to cz\u0119sto pot\u0119\u017cne ruchy spo\u0142eczne, kt\u00f3re w oczach zwyk\u0142ego obywatela maj\u0105 sporo zas\u0142ug, zwykle du\u017co wi\u0119cej ni\u017c rz\u0105d. Szpitale, szko\u0142y, wielka sie\u0107 pomocy spo\u0142ecznej – to naprawd\u0119 wa\u017cne sprawy w krajach borykaj\u0105cych si\u0119 z bied\u0105, bezrobociem i analfabetyzmem. Wolno\u015b\u0107, demokracja, pluralizm polityczny to wa\u017cne warto\u015bci, ale dopiero kiedy cz\u0142owiek ma co je\u015b\u0107, gdzie zarobi\u0107 i za co nakarmi\u0107 dzieci\u201d. Islamska demokracja, kt\u00f3ra zapewne w bardziej lub mniej \u0142agodnej formie zapanuje teraz w Libii zapewne nie b\u0119dzie mia\u0142a zbyt wiele wsp\u00f3lnego z nasz\u0105 liberaln\u0105 demokracj\u0105, w kt\u00f3rej wi\u0119kszo\u015b\u0107 rz\u0105dzi z poszanowaniem podstawowych praw mniejszo\u015bci. W islamskiej demokracji zwyci\u0119zca bierze wszystko. Mimo to uwa\u017cam, \u017ce lepsza jest najbardziej radykalna islamska demokracja, ni\u017c najbardziej \u201enasz\u201d sukinsyn u w\u0142adzy. I dlatego nie p\u0142acz\u0119 po Kaddafim.<\/p>\n \n Aleksander Radczenko<\/strong><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Przez 40 lat rz\u0105d\u00f3w Kaddafi narazi\u0142 si\u0119 ca\u0142emu \u015bwiatu, naruszy\u0142 wszelkie mo\u017cliwe zasady. Szydzi\u0142 z ONZ, Unii Afryka\u0144skiej i Ligi<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[7],"tags":[288,292,289,284,285,280,291,282,290,281,286,283,279,287],"class_list":["post-10314","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gospodarka","tag-al-dzamahirijja-al-arabijja-al-libijja-asz-szabijja-al-isztirakijja-al-uzma","tag-aleksander-radczenko","tag-generalny-komitet-ludowy","tag-leptis-magna","tag-libia","tag-liga-panstw-arabskich","tag-muammar-kaddafi","tag-onz","tag-palestynski-hamas-i-libanski-hezbollah","tag-saddam-husein","tag-the-leader-of-great-jamahirya-wodz-wielkiej-dzamachirii","tag-trypolis","tag-unia-afrykanska","tag-zielona-ksiega"],"yoast_head":"\n